Nâng cao năng lực quản trị rủi ro và tính tuân thủ trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Nhiều cơ hội nhưng tiềm ẩn rủi ro

Phát biểu tại Hội thảo quốc tế với chủ đề “Rủi ro, tuân thủ và đổi mới sáng tạo trong chuỗi cung ứng” do Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia - NIC (Bộ Tài chính) phối hợp cùng Mạng lưới Đánh giá tuân thủ nhà cung cấp (SCAN) tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh ngày 12/3, ông Đỗ Tiến Thịnh, Phó Giám đốc Trung tâm NIC cho biết: năm 2025, nền kinh tế Việt Nam ghi nhận nhiều dấu ấn tích cực với mức tăng trưởng GDP đạt khoảng 8,02%. Quy mô nền kinh tế ước đạt 514 tỷ USD, trong khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vượt 930 tỷ USD và đang tiến gần mốc lịch sử 1.000 tỷ USD.

Ông Đỗ Tiến Thịnh, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia - NIC (Bộ Tài chính). Ảnh: Đức Mỹ

Theo ông Đỗ Tiến Thịnh, những con số này cho thấy Việt Nam đang ngày càng hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu và trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới thương mại quốc tế. Tuy nhiên, cùng với cơ hội mở rộng thị trường, doanh nghiệp Việt Nam cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức mới.

Các thị trường xuất khẩu lớn như Hoa Kỳ và Canada ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn liên quan đến an ninh chuỗi cung ứng, tính minh bạch và các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Bên cạnh đó, tình hình địa chính trị tại nhiều khu vực trên thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn, có thể làm gián đoạn hoạt động vận chuyển và cung ứng nguyên liệu.

“Với vị thế là một trong những mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng thế giới, việc quản trị rủi ro và tuân thủ các chuẩn mực quốc tế không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp trong nước tồn tại và duy trì vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu”, ông Đỗ Tiến Thịnh nhấn mạnh.

Bà Jennifer Kissner, Chủ tịch Hội đồng quản trị Mạng lưới Đánh giá tuân thủ nhà cung cấp (SCAN). Ảnh: Đức Mỹ

Ở góc độ quốc tế, bà Jennifer Kissner, Chủ tịch Hội đồng quản trị SCAN cho rằng, những nội dung chia sẻ của các chuyên gia tại hội thảo diễn ra vào thời điểm đặc biệt quan trọng, khi kỳ vọng về tuân thủ trong thương mại toàn cầu đang ở mức cao nhất từ trước đến nay.

Trước những yêu cầu ngày càng cao, bà Jennifer Kissner khuyến nghị các doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, coi việc tuân thủ các quy định về an ninh chuỗi cung ứng là một phần trong chiến lược phát triển dài hạn thay vì chỉ là rào cản hành chính.

“Với vai trò là mạng lưới phi lợi nhuận hỗ trợ các nhà nhập khẩu lớn của Hoa Kỳ và Canada, SCAN cam kết mang đến nền tảng hợp tác giúp giảm thiểu sự trùng lặp trong các cuộc kiểm toán an ninh chuỗi cung ứng, từ đó giúp nâng cao hiệu quả và tính minh bạch cho các nhà cung cấp tại Việt Nam”, bà Jennifer Kissner nhấn mạnh.

Nâng cao tính tuân thủ và đổi mới sáng tạo

Tại Hội thảo, bà Nguyễn Thị Khánh Hồng, chuyên gia có hơn 10 năm kinh nghiệm làm việc tại Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO) chia sẻ nhiều thông tin quan trọng liên quan đến các chuẩn mực quốc tế trong quản trị rủi ro và an ninh chuỗi cung ứng.

Bà Nguyễn Thị Khánh Hồng cho biết, WCO hiện có 187 thành viên và quản lý khoảng 98% hoạt động thương mại toàn cầu. Một trong những công cụ quan trọng của tổ chức này là Khung tiêu chuẩn SAFE, được ban hành năm 2005 sau sự kiện khủng bố ngày 11/9 nhằm tăng cường an ninh chuỗi cung ứng nhưng vẫn đảm bảo dòng chảy thương mại quốc tế.

Bà Nguyễn Thị Khánh Hồng, chuyên gia AEO với hơn 10 năm kinh nghiệm làm việc tại Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO). Ảnh: Đức Mỹ

Khung tiêu chuẩn này được xây dựng dựa trên ba trụ cột chính hợp tác gồm: Hải quan - Hải quan, Hải quan - Doanh nghiệp và Hải quan - các cơ quan quản lý tại biên giới. Trong đó, trụ cột Hải quan - Doanh nghiệp tạo nền tảng cho chương trình Doanh nghiệp ưu tiên (AEO), cho phép các doanh nghiệp tuân thủ tốt được hưởng nhiều ưu đãi như thông quan nhanh theo “luồng xanh”, giảm tần suất kiểm tra và nộp thuế theo kỳ.

Khi các quốc gia ký kết thỏa thuận công nhận lẫn nhau (MRA), doanh nghiệp ưu tiên của mỗi nước sẽ được đối tác quốc tế công nhận là “đối tác tin cậy”, từ đó giúp hàng hóa lưu thông thuận lợi hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, việc triển khai Khung tiêu chuẩn SAFE tại Việt Nam vẫn cần tiếp tục hoàn thiện, đặc biệt trong việc chuẩn hóa dữ liệu thương mại theo mô hình dữ liệu của WCO và xây dựng cơ chế tiếp nhận thông tin hàng hóa trước khi đóng hàng lên tàu nhằm nâng cao khả năng đánh giá rủi ro sớm. Bà Nguyễn Thị Khánh Hồng cho biết thêm

Bổ sung thêm góc nhìn thực tiễn, ông Carlos E. Ochoa, đại diện SCAN chỉ ra một nghịch lý trong quản trị rủi ro chuỗi cung ứng tại Việt Nam. Theo ông, Việt Nam thường được các đối tác đánh giá là quốc gia có mức độ rủi ro thấp. Tuy nhiên, chính nhận thức này đôi khi lại tạo ra tâm lý chủ quan, khiến một số doanh nghiệp chưa chú trọng đúng mức đến việc rà soát các lỗ hổng an ninh trong hoạt động sản xuất.

Một thách thức đáng chú ý khác là Việt Nam hiện chưa có Thỏa thuận công nhận lẫn nhau (MRA) về chương trình Doanh nghiệp ưu tiên với Hoa Kỳ. Điều này đồng nghĩa với việc các nhà máy tại Việt Nam chưa được mặc định công nhận là đối tác tin cậy của Hải quan Hoa Kỳ, trừ khi họ chứng minh được mức độ tuân thủ thông qua các nhà nhập khẩu hoặc các tổ chức đánh giá trung gian như SCAN.

Ông Carlos E. Ochoa, Giám đốc điều hành chiến lược SCAN. Ảnh: Đức Mỹ

Theo ông Carlos E. Ochoa, trong bối cảnh các tiêu chuẩn an ninh chuỗi cung ứng ngày càng chặt chẽ, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng hệ thống quản trị rủi ro toàn diện, từ kiểm soát an ninh nhà máy, quản lý nhân sự, bảo mật dữ liệu đến truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái cấu trúc, Việt Nam được đánh giá có nhiều cơ hội để trở thành trung tâm sản xuất và logistics quan trọng của khu vực. Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội này, các chuyên gia, cơ quan chức năng lưu ý, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “tham gia chuỗi cung ứng” sang “quản trị chuỗi cung ứng”, trong đó yếu tố tuân thủ, minh bạch và đổi mới sáng tạo đóng vai trò nền tảng.

Các chuyên gia cũng cho rằng, xu hướng quản trị chuỗi cung ứng toàn cầu hiện nay đang chuyển mạnh sang mô hình minh bạch, bền vững và có khả năng truy xuất toàn diện. Vì vậy, việc đầu tư vào công nghệ, dữ liệu và các hệ thống quản trị hiện đại sẽ đóng vai trò then chốt giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong khuôn khổ Hội thảo, đại diện cơ quan Hải quan và các tổ chức quốc tế cũng đã chia sẻ các quy định, kinh nghiệm, kỹ năng xử lý tình huống nhằm và mở ra nhiều cơ hội hợp tác giữa doanh nghiệp Việt Nam và các tổ chức quốc tế, giúp cộng đồng doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị rủi ro và thích ứng tốt hơn với những biến động của thương mại toàn cầu.