Khơi nguồn lực phát triển công nghiệp văn hoá Việt Nam

Vở kịch “Sơn hà” của Sân khấu Sen Việt tham gia Liên hoan Quốc tế Sân khấu thử nghiệm năm 2025. Ảnh: Minh Khang

Trong những năm qua, trên thế giới, nhiều quốc gia đã sử dụng quỹ văn hóa như một nguồn vốn chiến lược để phát hiện, nuôi dưỡng tài năng; động lực khơi dậy sự sáng tạo; từ đó hình thành hệ sinh thái đổi mới trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật.

Tại châu Á, Hàn Quốc là thí dụ tiêu biểu khi đầu tư mạnh cho công nghiệp nội dung thông qua các quỹ hỗ trợ điện ảnh, âm nhạc và công nghệ giải trí để tạo nền tảng cho làn sóng Hallyu (làn sóng văn hóa Hàn Quốc) và kết quả đã lan tỏa toàn cầu.

Tại châu Âu, một số nước cũng xây dựng các quỹ nghệ thuật theo mô hình 3 bên: Nhà nước - Doanh nghiệp - Cộng đồng để bảo vệ nghệ thuật hàn lâm, di sản truyền thống cũng như hỗ trợ các thử nghiệm nghệ thuật mới. Mô hình này được đánh giá là không chỉ giúp tạo nguồn vốn “mồi” mà từ đó hình thành cơ chế và tính lan tỏa để huy động nguồn lực xã hội cùng tham gia đầu tư cho văn hóa.

Tại Việt Nam, lĩnh vực văn hóa nghệ thuật được đánh giá là lĩnh vực phong phú và lưu giữ nhiều công trình, di sản vô giá; nhiều tác phẩm, tinh thần và các giá trị văn hóa đáng trân trọng và ngưỡng mộ; công nghiệp văn hóa được nhìn nhận là lĩnh vực giàu tiềm năng. Tuy nhiên, nhiều năm qua, lĩnh vực này tồn tại khó khăn là thiếu nguồn lực để phát huy giá trị và hiệu quả.

Nếu dựa vào quy định sử dụng ngân sách nhà nước, nhiều dự án khó chứng minh hiệu quả kinh tế tức thời để được bố trí vốn trong khi doanh nghiệp tư nhân lại dè dặt đầu tư do mức độ rủi ro cao.

Do đó, việc huy động nguồn lực từ Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và cả những người làm văn hóa trong và ngoài nước cùng tham gia là biện pháp đúng đắn và là yêu cầu cấp thiết.

Ngay sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 về phát triển văn hoá Việt Nam, ngày 4/4/2026, Chính phủ phê duyệt Đề án Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 hướng tới hiện đại hóa toàn diện hệ sinh thái văn hóa số quốc gia.

Đáng chú ý, ngày 24/4 vừa qua, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam quy định các cơ chế, chính sách phát triển văn hoá Việt Nam, trong đó có việc thí điểm thành lập Quỹ Văn hóa, Nghệ thuật ở Trung ương và một số địa phương theo mô hình hợp tác công tư.

Quỹ hoạt động như một quỹ đầu tư mạo hiểm, sử dụng ngân sách nhà nước cùng các nguồn lực hợp pháp khác để hỗ trợ các dự án đổi mới, khởi nghiệp văn hóa, phát triển công nghiệp văn hóa và các sản phẩm nghệ thuật có giá trị.

Theo các chuyên gia, việc Quốc hội cho phép thí điểm Quỹ thay vì triển khai đồng loạt cũng cho thấy sự thận trọng cần thiết, bởi văn hóa là lĩnh vực đặc thù, không thể đo đếm hiệu quả bằng những chỉ số thông thường. Đơn cử, một bộ phim nghệ thuật có thể không đạt mục tiêu doanh thu lớn nhưng mang lại các giá trị khác, góp phần nâng vị thế điện ảnh quốc gia. Hoặc một dự án bảo tồn nghệ thuật dân gian có thể chưa mang lại lợi ích kinh tế ngay trước mắt nhưng giúp gìn giữ căn cốt văn hóa cho cộng đồng nhiều thế hệ…

Theo đề xuất, kiến nghị của nhà nghiên cứu văn hóa, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long, điều quan trọng nhất là cách vận hành Quỹ, từ khâu gây quỹ, điều hành, xét duyệt đến tài trợ cần bảo đảm minh bạch, đúng đối tượng, đúng mục tiêu và bảo đảm công bằng.

Do đó, cần sớm hoàn thiện quy chế hoạt động, cơ cấu tổ chức, cơ chế huy động vốn, quyền lợi và trách nhiệm của các chủ thể tham gia. Các chuyên gia cho rằng, Quỹ phải có tiêu chí đánh giá rõ ràng đối với các công trình đặt hàng, các dự án độc lập, hoạt động văn hóa ở vùng sâu, vùng xa hay các tác phẩm đỉnh cao; đồng thời ngăn chặn nguy cơ thương mại hóa hoặc lợi dụng Quỹ để phục vụ mục đích vụ lợi cá nhân.

Nếu được vận hành minh bạch, chuyên nghiệp và đúng tinh thần khuyến khích đổi mới, Quỹ có thể trở thành đòn bẩy quan trọng để công nghiệp văn hóa Việt Nam bứt phá, đồng thời góp phần bồi đắp sức mạnh mềm và bản sắc văn hóa dân tộc trong giai đoạn phát triển mới.