Bảo đảm nguồn lực tài chính cho phát triển văn hóa Việt Nam

Khối diễu hành Ngành Văn hóa, Thể thao tại Lễ kỷ niệm, diễu binh, diễu hành 80 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9 tại Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/2025. Ảnh: Nhật Bắc

Xác lập tầm nhìn mới về văn hóa trong kỷ nguyên mới

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam ra đời trong bối cảnh đặc biệt khi năm 2025 Đảng đã ban hành 7 nghị quyết mang ý nghĩa đột phá chiến lược trên các lĩnh vực trọng yếu. Đồng thời, Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hoá Việt Nam được chuẩn bị gắn với quá trình hoàn thiện dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng, trong đó văn hóa và con người là nội dung đặc biệt quan trọng.

Trong bài trình bày tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW và Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị mới đây, đồng chí Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương đã nhấn mạnh ý nghĩa lý luận sâu sắc của Nghị quyết số 80-NQ/TW là sự phát triển nhận thức về vị trí, vai trò của văn hóa.

Bởi các nghị quyết trước đây đều xác định “văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội”, lần này, Nghị quyết số 80-NQ/TW nhấn mạnh văn hóa, con người là nền tảng và “phát triển văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng vững chắc” của phát triển Đất nước.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết khẳng định lại tư tưởng: “Văn hóa, con người là nền tảng”; đồng thời yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên và nhân dân “quán triệt, nhận thức đầy đủ, sâu sắc, toàn diện về vai trò nền tảng, sức mạnh nội sinh quan trọng của văn hóa trong phát triển Đất nước”.

Cách tiếp cận này kế thừa và phát triển tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về “Năm điểm lớn xây dựng nền văn hóa dân tộc”, bao gồm xây dựng tâm lý, luân lý, xã hội, chính trị và kinh tế. Khi văn hóa thấm sâu vào toàn bộ các phương diện đó, chính văn hóa trở thành nền tảng vững chắc cho phát triển cả về tinh thần lẫn vật chất.

Việc xác định văn hóa là “trụ cột” và là “hệ điều tiết” của phát triển nhanh và bền vững Đất nước, theo đồng chí Trịnh Văn Quyết, là một điểm mới mang tính đột phá của Nghị quyết số 80-NQ/TW. Bởi cùng với chính trị, kinh tế và xã hội, văn hóa được đặt vào vị trí một trong bốn trụ cột của phát triển Đất nước.

Theo đồng chí Trịnh Văn Quyết, đã là nền tảng, là trụ cột thì tất yếu phải được xây dựng vững chắc, bền lâu, đúng như Cương lĩnh và văn kiện của Đảng khẳng định nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là một trong tám đặc trưng của chủ nghĩa xã hội.

Đặc biệt, đồng chí Trịnh Văn Quyết chỉ rõ khái niệm “văn hóa là hệ điều tiết” được nhấn mạnh như một nhận thức mới. Con người sáng tạo ra văn hóa, và đến lượt các giá trị, chuẩn mực văn hóa lại giúp con người tự hoàn thiện nhân cách, tự điều tiết các quan hệ với thế giới và với chính mình. Chính chức năng điều tiết này tạo nên sức mạnh đặc thù của văn hóa.

Trong bối cảnh phải xử lý tốt 10 mối quan hệ lớn mà Văn kiện Đại hội XIII đã xác định, đồng chí Trịnh Văn Quyết phân tích, người lãnh đạo, quản lý không thể chỉ dựa vào lập trường chính trị, mà cần bản lĩnh, trí tuệ và sự tỉnh táo văn hóa. Văn hóa kết hợp với pháp luật dưới sự lãnh đạo của Đảng mới có thể tạo ra sức mạnh và niềm tin xã hội bền vững.

Huy động nguồn lực cho phát triển văn hóa Việt Nam

Ngay sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW, Bộ Tài chính đã kịp thời ban hành Kế hoạch nhằm cụ thể hóa Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam.

Kế hoạch của Bộ Tài chính xác định rõ hai nhóm nhiệm vụ trọng tâm: Huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực văn hóa đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới; Thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, thị trường văn hóa, định vị sản phẩm văn hóa thương hiệu quốc gia, gắn với phát triển du lịch văn hóa.

Với nhóm nhiệm vụ thứ nhất, Bộ Tài chính nhấn mạnh đổi mới cơ chế quản lý tài chính, phân bổ ngân sách cho hoạt động văn hóa theo hướng đầu tư trọng điểm, gắn với hiệu quả đầu ra.

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính giao các đơn vị chức năng chủ trì phối hợp triển khai từ năm 2026 và các năm tiếp theo, hướng tới tham mưu về cơ chế quản lý tài chính, phân bổ ngân sách theo hướng nâng cao hiệu quả đầu tư.

Đáng chú ý, Bộ Tài chính nhấn mạnh việc phát huy vai trò kiến tạo, dẫn dắt của khu vực kinh tế Nhà nước song song với khuyến khích khu vực tư nhân, doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo, tổ chức xã hội tham gia phát triển văn hóa.

Một trong những mục tiêu đáng chú ý là đảm bảo bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hàng năm cho lĩnh vực văn hóa và từng bước tăng dần theo yêu cầu thực tiễn, qua đó tạo nền tảng tài chính ổn định và lâu dài.

Để triển khai đồng bộ, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả phát triển văn hóa trên cả nước, Bộ Tài chính định hướng tăng cường đầu tư công cho các lĩnh vực then chốt như văn hóa cơ sở, bảo tồn và phát huy di sản văn hóa, đổi mới sáng tạo, đào tạo và phát triển công nghiệp văn hóa.

Với nhóm nhiệm vụ thứ hai, Bộ Tài chính yêu cầu quy hoạch quỹ đất cho khu, trung tâm công nghiệp văn hóa; đầu tư nâng cấp hệ thống thiết chế văn hóa, phim trường, trung tâm nghệ thuật, không gian sáng tạo thông qua nhiều nguồn lực khác nhau, bao gồm chương trình mục tiêu quốc gia, ngân sách trung ương và địa phương.

Để bảo đảm triển khai hiệu quả kế hoạch đã ban hành, Bộ Tài chính phân công rõ trách nhiệm cho từng đơn vị chủ trì, đồng thời yêu cầu tăng cường phối hợp chặt chẽ với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng các bộ, ngành, địa phương liên quan trong quá trình thực hiện. Đối với các nhiệm vụ do bộ, ngành khác chủ trì, Bộ Tài chính chủ động tham gia phối hợp, đóng góp ý kiến và báo cáo các nội dung liên quan theo chức năng được giao.

Kế hoạch của Bộ Tài chính triển khai Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam được đánh giá là bước đi quan trọng trong chuyển đổi tư duy phát triển văn hóa theo hướng đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, phát huy hiệu quả nguồn lực và tăng cường xã hội hóa. Kế hoạch được triển khai đồng bộ và hiệu quả sẽ góp phần đưa văn hóa trở thành động lực nội sinh của tăng trưởng, từ đó nâng cao vị thế và sức cạnh tranh của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.