 |
| Dừa vẫn là sản phẩm “ngôi sao” trong xuất khẩu của tỉnh Vĩnh Long. Ảnh: CTV |
Nhận diện lợi thế
Về quy mô sản xuất, hiện toàn tỉnh Vĩnh Long có hơn 329.000 ha lúa với sản lượng khoảng 1,9 triệu tấn mỗi năm; trên 122.000 ha rau màu, cây công nghiệp ngắn ngày với sản lượng hơn 3,2 triệu tấn; trên 221.000 ha cây lâu năm, chủ yếu là dừa và cây ăn trái, cho sản lượng hơn 3,5 triệu tấn.
Theo Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long, dư địa phát triển xuất khẩu nông sản của Vĩnh Long vẫn còn rất lớn, là lợi thế đặc biệt để Vĩnh Long phát triển công nghiệp chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng và từng bước giảm phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô.
Bên cạnh đó, hiện toàn tỉnh có 444 hợp tác xã nông nghiệp; hàng trăm tổ hợp tác, tổ liên kết và cơ sở sản xuất tham gia chuỗi giá trị nông sản chủ lực. Khoảng 35% giá trị sản phẩm nông - thủy sản của tỉnh đã được tiêu thụ thông qua các hình thức liên kết bền vững.
Một tiềm năng lớn khác là nhu cầu ngày càng tăng của thị trường thế giới đối với các sản phẩm nông nghiệp hữu cơ, nông sản xanh và sản phẩm có truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Đây chính là cơ hội để Vĩnh Long phát huy lợi thế về diện tích dừa hữu cơ, vùng trái cây đạt tiêu chuẩn xuất khẩu và các mô hình sản xuất thân thiện môi trường.
Bằng chứng là ngành dừa tiếp tục giữ vai trò đầu tàu khi mang về hơn 614 triệu USD, chiếm hơn một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu của tỉnh Vĩnh Long trong năm 2025. Hiện Vĩnh Long sở hữu hơn 120.000 ha dừa, lớn nhất cả nước, tương đương khoảng 22 triệu cây dừa. Trong đó, trên 23.400 ha đã được chứng nhận hữu cơ, thuộc nhóm địa phương có diện tích dừa hữu cơ lớn nhất cả nước.
Đáng chú ý, cơ cấu hàng xuất khẩu có sự chuyển dịch tích cực theo hướng tăng tỷ trọng hàng công nghiệp chế biến tinh, chế biến sâu, có hàm lượng công nghệ cao, giảm tỷ trọng hàng thô và gia công. Nhiều doanh nghiệp lớn trên địa bàn như Betrimex, Vietcoco, Beinco, ASAVINA, Coco Hitech ... phát triển mạnh các sản phẩm chế biến có giá trị cao như nước dừa đóng hộp, dầu dừa tinh luyện, than hoạt tính, cơm dừa sấy khô, sản phẩm mỹ nghệ từ dừa...
Các sản phẩm không chỉ xuất khẩu sang những thị trường truyền thống như Trung Quốc, khu vực Trung Đông mà còn thâm nhập thành công vào các thị trường cao cấp như EU, Hoa Kỳ và Nhật Bản.
Ngoài ra, tỉnh Vĩnh Long đang tích cực mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp xuất khẩu lớn. Điển hình là chương trình liên kết phát triển vùng nguyên liệu chanh không hạt 500 ha phục vụ xuất khẩu giai đoạn 2026-2030 giữa tỉnh và doanh nghiệp The Fruit Republic.
Mô hình này được kỳ vọng sẽ tạo thêm nhiều cơ hội cho nông dân tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, nâng cao thu nhập và ổn định đầu ra sản phẩm.
Phó chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa cho biết thêm, tỉnh có diện tích tự nhiên hơn 6.296 km², hình thành vùng sản xuất nông nghiệp quy mô lớn với các ngành hàng chủ lực gồm lúa gạo, dừa, cây ăn trái, rau màu, chăn nuôi và thủy sản. Năm 2025, tổng giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản của tỉnh đạt hơn 102.000 tỷ đồng, tăng 3,28% so với năm trước. Nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò trụ đỡ quan trọng của nền kinh tế, đóng góp hơn 32% GRDP toàn tỉnh.
Trong khi đó Phó chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Nguyễn Trúc Sơn cho biết, năm 2025 ghi nhận sự tăng trưởng ấn tượng của ngành nông nghiệp Vĩnh Long khi kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh vượt mốc 1 tỷ USD. Đây là dấu mốc quan trọng, thể hiện hiệu quả của quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.
“Kim ngạch xuất khẩu vượt 1 tỷ USD không chỉ là dấu mốc về giá trị, mà còn cho thấy quá trình tái cơ cấu nông nghiệp của Vĩnh Long đang đi đúng hướng, từng bước chuyển từ sản xuất số lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng”, Phó chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Nguyễn Trúc Sơn khẳng định.
Khẳng định thương hiệu
Bên cạnh những kết quả đạt được, lãnh đạo tỉnh Vĩnh Long cũng nhìn nhận hoạt động xuất khẩu nông sản vẫn còn một số hạn chế. Nhiều loại trái cây của tỉnh vẫn xuất khẩu dưới dạng tươi, giá trị gia tăng chưa cao, dễ bị tổn thương khi thị trường biến động. Chi phí vận chuyển, kho lạnh và bảo quản sau thu hoạch còn cao, làm giảm sức cạnh tranh của nông sản.
 |
| Nhà vườn ở xã Trà Ôn, Vĩnh Long đang làm chủ công nghệ cho ra sản phẩm nông sản chất lượng. Ảnh: L.V |
Các thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản đang siết chặt các tiêu chuẩn về phát thải, truy xuất nguồn gốc và sản xuất bền vững, trong khi doanh nghiệp đầu tàu còn ít.
Vì vậy, theo Phó chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa, không gian phát triển mới sau hợp nhất không chỉ mở rộng cho Vĩnh Long quy mô sản xuất nông sản mà còn đặt ra yêu cầu tái cấu trúc tư duy phát triển. Khi dư địa mở rộng diện tích ngày càng thu hẹp, bài toán đặt ra cho Vĩnh Long là làm sao tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng diện tích sản xuất nông sản.
Để giải quyết được bài toán này, ngành nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long phải định hướng tái cơ cấu theo hướng sinh thái và hiệu quả kinh tế; quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung; nâng vai trò kinh tế tập thể; thúc đẩy nông nghiệp thông minh và đào tạo đội ngũ nông dân chuyên nghiệp có khả năng tiếp cận thị trường và làm chủ công nghệ.
Mục tiêu của giai đoạn tới không còn là mở rộng sản lượng đơn thuần mà là nâng tỷ trọng giá trị giữ lại trong toàn chuỗi nông nghiệp địa phương; từ đó tạo thêm sinh kế, dịch vụ và sức cạnh tranh dài hạn cho khu vực nông thôn Vĩnh Long.
Phó chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long Châu Văn Hòa cũng cho biết, một năm sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Vĩnh Long đang chuyển trọng tâm phát triển nông nghiệp từ tăng sản lượng sang nâng hiệu quả kinh tế, lấy thị trường làm điểm đến và người nông dân làm trung tâm của quá trình chuyển đổi.
Ông Võ Tiến Sĩ, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long cho biết, nền tảng cho quá trình chuyển đổi đã bắt đầu hình thành khi khoảng 35% giá trị sản phẩm nông - thủy sản của tỉnh Vĩnh Long đang được tiêu thụ thông qua các hình thức liên kết sản xuất bền vững. Song song đó, nhiều quy trình sản xuất đã được số hóa thông qua cơ giới hóa, giám sát thông minh, nhật ký điện tử, tem QR và quản lý mã số vùng trồng.
“Trong bối cảnh thị trường thế giới ngày càng đặt ra những yêu cầu khắt khe về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển xanh, Vĩnh Long xác định mục tiêu phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả, sinh thái và bền vững”, ông Võ Tiến Sĩ cho biết.
Tuy nhiên, theo ông Châu Văn Hòa, sản xuất ở nhiều nơi vẫn còn phân tán; liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chưa đủ chặt; năng lực chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch, xây dựng thương hiệu và chuyển đổi số chưa theo kịp yêu cầu thị trường. Một bộ phận sản xuất vẫn đặt nặng sản lượng hơn chất lượng, chưa gắn chặt với tín hiệu tiêu dùng và yêu cầu truy xuất nguồn gốc.
Theo ông Châu Văn Hòa, nông nghiệp không chỉ tạo ra sản phẩm mà phải hướng tới tối đa hóa giá trị trên cùng đơn vị sản xuất. Mỗi sản phẩm cần được xây dựng câu chuyện riêng gắn với vùng đất, văn hóa, con người và quy trình sản xuất. Nông dân cần chuyển từ tư duy “sản xuất cái mình có” sang “sản xuất cái thị trường cần”; từ bán nguyên liệu sang bán giá trị; từ cạnh tranh bằng sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng, thương hiệu và khả năng truy xuất.
