Hướng tới phát thải ròng bằng 0, TP. Hồ Chí Minh tăng tốc tài chính xanh

Các tổ chức tín dụng trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh đã mở rộng danh mục cho vay xanh, tập trung vào năng lượng tái tạo, xử lý chất thải, hạ tầng đô thị bền vững và sản xuất sạch hơn.

Với lợi thế đầu tàu kinh tế của cả nước TP. Hồ Chí Minh đang nổi lên như một trung tâm thử nghiệm và triển khai các mô hình tài chính xanh. Những năm gần đây, TP. Hồ Chí Minh đã từng bước hình thành hệ sinh thái tài chính xanh với sự tham gia của ngân hàng, doanh nghiệp và chính quyền đô thị. Các tổ chức tín dụng trên địa bàn đã mở rộng danh mục cho vay xanh, tập trung vào năng lượng tái tạo, xử lý chất thải, hạ tầng đô thị bền vững và sản xuất sạch hơn. Dư nợ tín dụng xanh tăng trưởng đều, phản ánh xu hướng dịch chuyển dòng vốn theo tiêu chí ESG.

Dòng tín dụng xanh trên địa bàn ghi nhận xu hướng tăng trưởng ổn định, dù chưa chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tín dụng xanh toàn hệ thống ước chiếm khoảng 4–5% tổng dư nợ vào năm 2024–2025, trong đó TP. Hồ Chí Minh là một trong những địa phương dẫn đầu. Các khoản vay tập trung vào năng lượng tái tạo, công trình tiết kiệm năng lượng và xử lý chất thải. Một số ngân hàng thương mại triển khai gói tín dụng xanh với quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng, lãi suất ưu đãi thấp hơn phổ biến 1–2 điểm phần trăm so với thông thường.

Song song với tín dụng, thị trường trái phiếu xanh bắt đầu hình thành nhưng còn ở quy mô thăm dò. Theo thống kê của Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam, giá trị phát hành trái phiếu xanh tại Việt Nam mới đạt vài tỷ USD lũy kế, chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Tại TP. Hồ Chí Minh, một số doanh nghiệp hạ tầng và bất động sản đã thử nghiệm phát hành trái phiếu gắn tiêu chí môi trường, song vẫn gặp thách thức về chuẩn hóa tiêu chí và chi phí chứng nhận.

Ở góc độ chính sách, Thành phố đã ban hành nhiều chương trình hành động về tăng trưởng xanh và thích ứng biến đổi khí hậu, trong đó nhấn mạnh huy động nguồn lực tài chính. Việc triển khai Đề án phát triển TP. Hồ Chí Minh thành trung tâm tài chính quốc tế, được Chính phủ Việt Nam định hướng, mở ra dư địa tích hợp các sản phẩm tài chính xanh như tín chỉ carbon và trái phiếu bền vững. Đồng thời, các dự án hạ tầng quy mô lớn theo hình thức PPP cũng được đẩy mạnh để thu hút vốn tư nhân.

Thực tiễn cho thấy doanh nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh đang gia tăng mức độ thích ứng với tiêu chuẩn ESG, đặc biệt trong các ngành xuất khẩu chủ lực. Áp lực từ các cơ chế như thuế carbon biên giới của Liên minh châu Âu buộc doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ sạch và minh bạch chuỗi cung ứng. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động xây dựng báo cáo phát triển bền vững, áp dụng tiêu chuẩn quốc tế nhằm tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và duy trì thị phần xuất khẩu.

Tuy nhiên, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp nhiều trở ngại trong tiếp cận tài chính xanh. Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới, hạn chế lớn nhất nằm ở chi phí đầu tư ban đầu cao và thiếu năng lực xây dựng dự án đáp ứng tiêu chí xanh. Bên cạnh đó, việc thiếu tài sản bảo đảm và thông tin tài chính minh bạch khiến nhóm doanh nghiệp này khó tiếp cận tín dụng, dù nhu cầu chuyển đổi là rất lớn.

Một thách thức đáng kể khác là khung pháp lý cho tài chính xanh tại Việt Nam nói chung và TP. Hồ Chí Minh nói riêng vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Các tiêu chí phân loại dự án xanh chưa đồng bộ với chuẩn quốc tế, trong khi hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định còn thiếu nhất quán. Thị trường carbon nội địa, dự kiến vận hành thí điểm từ năm 2025 theo lộ trình của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, vẫn cần thêm thời gian để hình thành cơ chế định giá hiệu quả.

Trong trung hạn, triển vọng phát triển tài chính xanh tại TP. Hồ Chí Minh được đánh giá tích cực nếu các điều kiện nền tảng tiếp tục được củng cố. Thành phố có lợi thế về quy mô thị trường, khả năng thu hút vốn quốc tế và hệ sinh thái tài chính đa dạng. Việc hoàn thiện khung pháp lý, chuẩn hóa tiêu chí ESG và phát triển thị trường carbon sẽ đóng vai trò then chốt, giúp TP. Hồ Chí Minh không chỉ thực hiện mục tiêu tăng trưởng bền vững mà còn từng bước định vị là trung tâm tài chính xanh của khu vực Đông Nam Á.