Giải bài toán tài chính cho y tế tư nhân

Y tế tư nhân đang gặp khó trong tiếp cận nguồn vốn. Ảnh: Lê Văn

Ngành đòi hỏi nguồn tài chính cực lớn

Theo ông Phạm Xuân Hòe, Tổng thư ký Hiệp hội cho thuê tài chính Việt Nam, khác với nhiều ngành dịch vụ khác, ngành y tế đòi hỏi quy mô vốn đầu tư rất lớn.

Thiết bị y tế có giá từ vài chục tỷ thậm chí vài trăm tỷ đồng đang là thách thức với các cơ sở y tế tư nhân trong việc đầu tư. Ảnh: Lê Văn

Theo ông Hòe, một bệnh viện đa khoa quy mô trung bình từ 200 - 300 giường có thể cần tổng vốn đầu tư từ vài trăm tỷ đồng, thậm chí đến hàng nghìn tỷ đồng nếu đầu tư trang thiết bị hiện đại.

Trong cơ cấu đầu tư đó, trang thiết bị y tế thường chiếm từ 40 - 60% tổng vốn. Có thể dẫn ra một số thiết bị phổ biến hiện nay có giá trị rất lớn: MRI 3 Tesla, từ 40 - 80 tỷ đồng; CT Scanner 128 - 512 lát cắt, từ 20–70 tỷ đồng; PET/CT, từ 60 - 120 tỷ đồng; Robot phẫu thuật, từ 70 - 150 tỷ đồng; hệ thống xạ trị ung thư, hàng trăm tỷ đồng…

Đại diện lãnh đạo Bộ Y tế cho biết, quy mô thị trường thiết bị y tế Việt Nam đã đạt gần 1,7 tỷ USD năm 2024 và nằm trong nhóm thị trường tăng trưởng nhanh nhất khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Nhiều tổ chức nghiên cứu dự báo thị trường có thể đạt từ 2,5 - 4 tỷ USD/năm trong thập niên tới. Hơn 90% thiết bị y tế hiện vẫn phải nhập khẩu, chủ yếu từ Đức, Nhật Bản, Hoa Kỳ và Singapore...

Điều đó đồng nghĩa với việc nhu cầu vốn đầu tư cho thiết bị y tế tại Việt Nam sẽ tiếp tục tăng rất mạnh trong nhiều năm tới.

Tuy nhiên, khả năng tiếp cận nguồn vốn trung dài hạn của các bệnh viện và phòng khám tư nhân lại khá hạn chế. Trong khi vốn chủ sở hữu thường không đủ lớn. Thị trường chứng khoán chỉ phù hợp với một số tập đoàn y tế quy mô lớn.

Theo lãnh đạo một số cơ sở y tế tư nhân, hiện tại, tín dụng ngân hàng vẫn là kênh tài trợ vốn chủ yếu nhưng lại tồn tại ba rào cản: Yêu cầu tài sản bảo đảm cao; thời hạn tín dụng thường ngắn hơn vòng đời khai thác thiết bị; tín dụng ngân hàng ở Việt Nam điều kiện gần như tiên quyết là tài sản thế chấp hơn là hiệu quả dòng tiền tương lai. Chính vì vậy, nhiều cơ sở y tế có dự án khả thi nhưng vẫn gặp khó khăn khi đầu tư trang thiết bị hiện đại.

Theo GS. Viện sĩ Danh dự Nguyễn Văn Đệ, Chủ tịch Hiệp hội Bệnh viện tư nhân Việt Nam, Việt Nam hiện có trên 100 triệu dân, tốc độ già hóa dân số thuộc nhóm nhanh nhất châu Á. Tầng lớp trung lưu dự kiến chiếm khoảng 50% dân số vào năm 2035. Nhu cầu khám chữa bệnh chất lượng cao, y tế chuyên sâu, y tế dự phòng, chăm sóc sức khỏe cá nhân hóa ngày càng tăng.

Trong khi đó, khả năng đáp ứng của hệ thống y tế công lập vẫn còn nhiều hạn chế về nguồn lực đầu tư, nhân lực và cơ sở vật chất. Sự phát triển của y tế tư nhân vì vậy không chỉ là nhu cầu thị trường mà còn là yêu cầu khách quan để thực hiện mục tiêu bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân.

Tuy nhiên, khu vực tư hiện vẫn gặp khó về đất đai, vốn và nhân lực chất lượng cao. VPHA kiến nghị hoàn thiện chính sách hợp tác công - tư, tạo điều kiện tiếp cận đất đai, tín dụng, công nghệ và môi trường cạnh tranh bình đẳng.

Trong khi đó, ông Nguyễn Thế Mạnh, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho rằng, y tế tư nhân là bộ phận quan trọng của hệ thống y tế quốc gia, giúp chia sẻ nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe với khu vực công lập. Ông đề xuất mở rộng hợp tác công - tư, tháo gỡ rào cản về đất đai, vốn và tạo điều kiện để tư nhân ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số.

Cho thuê tài chính là một hướng đi cần nghiên cứu

Theo ông Phạm Xuân Hòe, chỉ tính riêng nhu cầu đầu tư thiết bị y tế của Việt Nam hiện nay đã lên tới hàng tỷ USD mỗi năm, vì vậy dư địa cho thuê tài chính trong lĩnh vực y tế là vô cùng lớn.

Cho thuê tài chính là hướng đi rất đáng quan tâm của y tế tư nhân. Ảnh: Lê Văn

Ông Hòe lấy ví dụ một bệnh viện tư nhân đầu tư hệ thống MRI 3 Tesla nhập khẩu từ Đức với tổng giá trị 60 tỷ đồng. Nếu vay ngân hàng truyền thống: Bệnh viện phải có tối thiểu 20 - 30% vốn đối ứng; phải thế chấp thêm bất động sản hoặc tài sản khác có giá trị tối thiểu cũng khoảng 60 tỷ đồng để vay được 70% tương đương 42 tỷ đồng; thời hạn vay thường chỉ 5 năm, thậm chí kéo xuống 3 năm.

Nhưng khi sử dụng sản phẩm cho thuê tài chính: Bệnh viện có thể được tài trợ tới 100% giá trị thiết bị tức là 60 tỷ; chính thiết bị MRI là tài sản bảo đảm; thời hạn thuê có thể kéo dài 7 - 10 năm phù hợp vòng đời khai thác.

Giả sử thiết bị thực hiện trung bình 35 ca/ngày, giá dịch vụ bình quân 1,5 triệu đồng/lần chụp, doanh thu hàng năm có thể đạt trên 18 tỷ đồng trước khi trừ chi phí vận hành.

“Như vậy, dòng tiền hình thành từ chính thiết bị đủ khả năng chi trả nghĩa vụ thuê tài chính trong khi bệnh viện không phải huy động lượng vốn lớn ban đầu. Đây chính là bản chất của tài trợ dựa trên tài sản sinh dòng tiền, mô hình đang được áp dụng phổ biến tại Đức, Nhật Bản và Hàn Quốc đối với thiết bị y tế công nghệ cao”, ông Hòe cho biết.

Trong khi đó, Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 đã nâng tầm khuôn khổ pháp lý đối với các tổ chức tín dụng phi ngân hàng, trong đó có công ty cho thuê tài chính, được hoàn thiện theo hướng minh bạch hơn, quản trị rủi ro tốt hơn và tiệm cận thông lệ quốc tế.

Điều 120 Luật Các tổ chức tín dụng 2024, cho thuê tài chính được xác định là một hình thức cấp tín dụng trung và dài hạn trên cơ sở hợp đồng cho thuê tài chính; đồng thời công ty cho thuê tài chính được phép thực hiện nghiệp vụ mua và cho thuê lại (sale and lease back), một nghiệp vụ đặc biệt phù hợp với doanh nghiệp có nhu cầu cơ cấu lại dòng tiền và tái tạo nguồn vốn đầu tư. Đây là sản phẩm rất quan trọng đối với các bệnh viện và phòng khám tư nhân.

Thực tế, nhiều bệnh viện tư nhân đã đầu tư thiết bị y tế bằng vốn tự có hoặc vốn vay ngắn hạn trong giai đoạn đầu phát triển. Khi nhu cầu mở rộng xuất hiện, doanh nghiệp thường rơi vào tình trạng thiếu vốn lưu động nhưng lại sở hữu khối lượng lớn tài sản thiết bị đã đưa vào vận hành.

Vì vậy, loại hình bán và thuê lại này cho phép bệnh viện bán thiết bị cho công ty cho thuê tài chính và thuê lại chính thiết bị đó để tiếp tục sử dụng. Qua đó, doanh nghiệp có thể giải phóng lượng vốn lớn đang “chôn” vào tài sản cố định để đầu tư mở rộng cơ sở vật chất, phát triển chuyên khoa hoặc bổ sung vốn lưu động.

Đối với lĩnh vực y tế tư nhân, đây là sự thay đổi có ý nghĩa đặc biệt. “Giá trị kinh tế của một máy MRI, PET/CT hay Robot phẫu thuật không nằm ở bản thân thiết bị mà nằm ở dòng tiền khám chữa bệnh được tạo ra trong suốt vòng đời khai thác của thiết bị đó”, ông Phạm Xuân Hòe cho biết thêm.