Giá năng lượng “truyền dẫn mạnh”, điều hành giá cần linh hoạt hơn

Bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Ban Thống kê dịch vụ và giá, Cục Thống kê trả lời báo chí tại họp báo ngày 4/4/2026.

Cường độ truyền dẫn mạnh của giá năng lượng

Theo báo cáo tổng quan thị trường giá cả tháng 3 và quý I/2026 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong quý I/2026, thị trường hàng hóa thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp dưới tác động đan xen của các yếu tố địa chính trị, năng lượng và thương mại toàn cầu. Bên cạnh đó, xu hướng gia tăng các biện pháp bảo hộ thương mại, kiểm soát xuất nhập khẩu và tích trữ hàng hóa chiến lược tại một số quốc gia đã làm gia tăng rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng, gây áp lực lên mặt bằng giá hàng hóa toàn cầu.

Mặc dù lạm phát tại nhiều nền kinh tế lớn có xu hướng hạ nhiệt trong những tháng đầu năm, song những biến động địa chính trị từ cuối tháng 2/2026 đã làm gia tăng lo ngại về nguy cơ lạm phát quay trở lại khiến các ngân hàng Trung ương lớn tiếp tục duy trì chính sách tiền tệ thận trọng. Vì thế, áp lực từ chi phí đầu vào, biến động giá năng lượng và rủi ro lạm phát vẫn hiện hữu, đặt ra thách thức cho công tác điều hành trong nước.

Bình quân quý I/2026, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng 3,51% so với cùng kỳ năm trước; lạm phát cơ bản tăng 3,63%, vẫn nằm trong mục tiêu đề ra. Nhưng đi sâu vào từng nhóm hàng hoá thì thấy xu hướng lệch pha khi một bên là áp lực tăng giá mạnh từ nhóm năng lượng và các lĩnh vực liên quan; bên còn lại là sự hạ nhiệt đáng kể của nhóm thực phẩm nhờ nguồn cung dồi dào sau Tết, giúp mặt bằng giá chung vẫn nằm trong vùng kiểm soát.

Điểm đáng chú ý nhất là vai trò chi phối của nhóm giao thông. Theo báo cáo của Cục Thống kê, chỉ riêng trong tháng 3/2026, nhóm này tăng tới 12,85% so với tháng trước, mức cao nhất trong rổ hàng hóa tính CPI, qua đó kéo chỉ số giá chung tăng 1,28 điểm %.

Trả lời báo chí tại họp báo công bố số liệu thống kê kinh tế - xã hội quý I/2026 ngày 4/4/2026, bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Ban Thống kê dịch vụ và giá, Cục Thống kê cho biết, tác động của giá xăng dầu đến lạm phát không chỉ dừng ở yếu tố trực tiếp mà còn thể hiện rõ qua kênh truyền dẫn chi phí. Theo bà Oanh, giá xăng bình quân tháng 3 tăng khoảng 30%, trong khi giá dầu diesel tăng tới 57%, cho thấy cường độ truyền dẫn rất mạnh của giá năng lượng thế giới vào giá trong nước.

Số liệu tại báo cáo của Cục Thống kê cho thấy, giá vận tải hành khách bằng hàng không tăng 23,19%; đường sắt tăng 13,92%; đường thủy tăng 6,51%; xe buýt tăng 4,32%; đường bộ tăng 2,38%; tắc xi tăng 1,77%; dịch vụ giao nhận hành lý và hành lý ký gửi tăng 1,43%.

Tuy nhiên, nếu nhìn theo chu kỳ, tác động này không diễn ra đồng đều. Theo bà Oanh, trong 2 tháng đầu năm, giá nhiên liệu trong nước giảm so với cùng kỳ đã góp phần kìm hãm mặt bằng giá; chỉ đến tháng 3, khi giá thế giới đảo chiều tăng mạnh, áp lực lạm phát mới thực sự bộc lộ rõ.

Không chỉ dừng ở nhóm giao thông, tác động của giá năng lượng đã lan rộng sang nhiều lĩnh vực khác. Bà Nguyễn Thu Oanh nhấn mạnh, giá xăng dầu tăng sẽ không chỉ tác động trực tiếp mà còn lan tỏa sang nhiều lĩnh vực khác như vận tải, sản xuất và dịch vụ, làm gia tăng chi phí đầu vào và tạo áp lực lạm phát theo hướng chi phí đẩy.

Thực tế, điều này đã phản ánh rõ trong nhóm ăn uống ngoài gia đình khi ghi nhận tăng 1,17% trong tháng 3, dù giá thực phẩm tươi sống giảm 1,41% so với tháng trước. Theo Cục Thống kê, chỉ số giá nhóm ăn uống ngoài gia đình tháng 3/2026 tăng chủ yếu do chi phí đầu vào tăng, đặc biệt là giá nhiên liệu, làm tăng chi phí chế biến và vận chuyển. Cùng với đó, chi phí vận hành như tiền thuê mặt bằng và nhân công thường được điều chỉnh sau Tết khiến giá dịch vụ tăng.

Chỉ số giá nhóm giao thông tháng 3/2026 tăng 12,85% so với tháng trước.

Dù vậy, đáng chú ý là yếu tố mùa vụ sau Tết Nguyên đán tiếp tục đóng vai trò “van xả áp” cho lạm phát. Khi nhu cầu tiêu dùng giảm trong khi nguồn cung phục hồi nhanh, giá nhiều mặt hàng thiết yếu đi xuống, góp phần trung hòa tác động tăng giá từ năng lượng. Tuy nhiên, mức giảm này mang tính ngắn hạn và khó duy trì trong các quý tiếp theo, nhất là khi chi phí đầu vào của ngành nông nghiệp, chăn nuôi vẫn chịu áp lực từ giá thức ăn, vận chuyển và năng lượng.

Một điểm nóng khác là nhóm nhà ở, điện nước và vật liệu xây dựng. Theo báo cáo của Cục Thống kê, nhóm này tăng 0,77% trong tháng 3 và tăng mạnh hơn nếu tính bình quân quý. Đáng chú ý, giá vật liệu xây dựng tăng do chi phí nguyên liệu và vận chuyển, trong khi nhu cầu xây dựng phục hồi sau Tết và đầu tư công được đẩy mạnh.

Theo Trưởng ban Ban Thống kê dịch vụ và giá, giá nguyên nhiên vật liệu dùng cho xây dựng trong quý I tăng khoảng 6,3%, riêng giá cát, sỏi tăng tới hơn 30%. Bà Nguyễn Thu Oanh cho biết, nguyên nhân chính đến từ chi phí năng lượng tăng và nhu cầu xây dựng phục hồi, đặc biệt khi giải ngân đầu tư công được thúc đẩy.

Điều hành phải thận trọng và linh hoạt hơn

Ở góc độ điều hành, bức tranh quý I cho thấy hiệu quả rõ rệt của các công cụ chính sách, đặc biệt là trong điều hành giá xăng dầu. Theo báo cáo của Cục Thống kê, công tác điều hành thị trường xăng dầu được thực hiện chủ động, linh hoạt, bám sát diễn biến giá thế giới và cung cầu trong nước, đồng thời sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu một cách phù hợp để hạn chế biến động giá trong nước, kết hợp với tăng cường hợp tác quốc tế nhằm đa dạng hóa nguồn cung năng lượng.

Bà Nguyễn Thu Oanh đánh giá, công tác điều hành giá xăng dầu được thực hiện rất chủ động, linh hoạt và bám sát diễn biến giá thế giới, qua đó góp phần hạn chế tác động tới CPI.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất nằm ở phía trước. Theo bà Oanh, nếu giá năng lượng thế giới tiếp tục tăng mạnh và kéo dài, giá nhiên liệu trong nước có thể tạo thêm áp lực cho CPI từ 1 đến 2 điểm %, tùy theo mức độ và thời gian biến động của giá xăng dầu cũng như xung đột. Ngoài yếu tố năng lượng, hàng loạt rủi ro khác cũng đang hình thành. Đó là chi phí logistics gia tăng, khả năng điều chỉnh giá các dịch vụ do Nhà nước quản lý, cũng như tác động từ chính sách tiền lương dự kiến triển khai từ tháng 7.

Đáng chú ý, theo bà Oanh, sự phục hồi của tiêu dùng và du lịch – vốn là tín hiệu tích cực cho tăng trưởng, lại có thể trở thành yếu tố đẩy giá trong bối cảnh nguồn cung chưa thực sự ổn định.

“Tuy nhiên, tôi cho rằng, với kinh nghiệm điều hành và các công cụ hiện có thì các yếu tố nêu trên sẽ tiếp tục được kiểm soát một cách phù hợp”, bà Nguyễn Thu Oanh nhấn mạnh.

Trong bối cảnh đó, mục tiêu kiểm soát lạm phát quanh mức 4,5% theo Nghị quyết của Quốc hội được đánh giá là đối mặt nhiều thách thức hơn so với giai đoạn trước. Theo bà Nguyễn Thu Oanh, điều này đòi hỏi công tác điều hành phải thận trọng và linh hoạt hơn.

Về giải pháp, đại diện cơ quan Thống kê nhấn mạnh đề nghị phải bám sát diễn biến giá xăng dầu thế giới và trong nước để kịp thời đánh giá mức độ tác động đến lạm phát, qua đó có phương án điều hành phù hợp. Bên cạnh đó, cần điều hành linh hoạt các công cụ chính sách như thuế, phí và Quỹ Bình ổn giá xăng dầu trong trường hợp giá biến động mạnh nhằm hạn chế tác động lan tỏa đến thị trường trong nước.

Đồng thời, tăng cường quản lý thị trường, kiểm soát việc kê khai và niêm yết giá, tránh tình trạng lợi dụng biến động giá xăng dầu để tăng giá hàng hóa, dịch vụ một cách bất hợp lý. Cùng với đó, cần bảo đảm nguồn cung xăng dầu ổn định và kiểm soát tốt chi phí logistics, qua đó hạn chế tác động dây chuyền đến chi phí sản xuất và giá hàng hóa trên thị trường.

Đối với vật liệu xây dựng, theo bà Nguyễn Thu Oanh, cần tiếp tục theo dõi sát diễn biến giá nguyên, nhiên vật liệu đầu vào, bảo đảm nguồn cung, đồng thời kiểm soát chi phí vận chuyển và lưu thông hàng hóa. Việc điều hành tiến độ giải ngân đầu tư công hợp lý cũng góp phần hạn chế áp lực tăng giá cục bộ trên thị trường.