Áp lực lạm phát hiện hữu: Điều hành giá đứng trước yêu cầu mới

Việc bảo đảm nguồn cung cho thị trường là yếu tố quan trọng trong điều hành giá. Ảnh minh hoạ: H.D

Áp lực lạm phát gia tăng

Báo cáo đánh giá nhanh tác động của chiến sự tại Iran đối với kinh tế thế giới và Việt Nam của TS. Cấn Văn Lực và Nhóm tác giả Viện Nghiên cứu Kinh tế BIDV cho thấy, căng thẳng địa chính trị đang làm gia tăng rủi ro lạm phát toàn cầu, đặc biệt thông qua kênh năng lượng.

Theo báo cáo, giá dầu Brent có thời điểm tăng lên 115,6 USD/thùng vào đầu tháng 3/2026, phản ánh lo ngại về khả năng gián đoạn nguồn cung tại các tuyến vận tải chiến lược như eo biển Hormuz. Trong khi đó, đồng USD có xu hướng mạnh lên (tăng 2,1% so với đầu năm, tăng 1,4% kể từ khi chiến sự xảy ra đến nay) do nhà đầu tư ưu tiên tài sản trú ẩn và kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) giảm đà hạ lãi suất.

Nhóm nghiên cứu nhận định nếu xung đột kéo dài, lạm phát toàn cầu có thể tăng thêm tới 1 điểm %, trong khi tăng trưởng kinh tế thế giới suy giảm đáng kể. Cùng với đó, dòng vốn quốc tế có xu hướng dịch chuyển sang các tài sản an toàn, khiến đồng USD tăng giá và gây áp lực lên tỷ giá của nhiều nền kinh tế mới nổi.

Ở góc độ chính sách tiền tệ quốc tế, ông Suan Teck Kin, Giám đốc Khối Nghiên cứu thị trường và Kinh tế toàn cầu của Ngân hàng UOB (Singapore) cho rằng, giá năng lượng duy trì ở mức cao có thể khiến tiến trình nới lỏng chính sách tiền tệ của Fed chậm lại. Điều này sẽ kéo theo tác động lan tỏa tới lãi suất và điều kiện tài chính toàn cầu, trong đó có các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam.

Các phân tích trong báo cáo mới đây của Công ty Chứng khoán VNDirect cũng cho thấy, rủi ro lạm phát toàn cầu gia tăng nếu nguồn cung dầu bị gián đoạn tại eo biển Hormuz. Theo Capital Economics, giá dầu Brent ở mức 100 USD/thùng có thể khiến lạm phát toàn cầu tăng thêm khoảng 0,6–0,7 điểm %. Tuy nhiên, các tổ chức phân tích đồng thời cho rằng mức độ tác động sẽ phụ thuộc lớn vào thời gian và phạm vi lan rộng của xung đột.

Trong bối cảnh trên, Việt Nam được đánh giá là nền kinh tế chịu ảnh hưởng nhất định do phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng. Theo báo cáo Góc nhìn tín nhiệm tháng 3/2026 của VIS Rating, mỗi năm Việt Nam nhập khẩu khoảng 20 tỷ USD dầu thô, xăng dầu và khí hóa lỏng, khiến chi phí sản xuất và vận tải nhạy cảm với biến động giá quốc tế.

Dư địa điều hành giá và vai trò phối hợp chính sách

Tuy vậy, các đánh giá cũng cho thấy áp lực lạm phát vẫn có thể được kiểm soát nhờ cơ chế điều hành giá linh hoạt. Nhiên liệu hiện chiếm khoảng 4% và nhóm giao thông chiếm gần 10% trong rổ tính CPI của Việt Nam, do đó tác động từ giá dầu tuy đáng kể nhưng không mang tính quyết định đối với toàn bộ mặt bằng giá.

Theo chuyên gia kinh tế PGS.TS. Ngô Trí Long, giá nhiên liệu tăng thường lan tỏa theo chuỗi từ vận tải, logistics đến giá nguyên liệu đầu vào và cuối cùng phản ánh vào giá thành hàng hóa, dịch vụ. Vì vậy, biến động giá năng lượng cần được nhìn nhận như một rủi ro thực sự đối với mục tiêu tăng trưởng, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu GDP ở mức cao trong năm 2026.

Nhóm tác giả Viện Nghiên cứu Kinh tế BIDV dự báo trong kịch bản cơ sở, CPI bình quân năm 2026 của Việt Nam có thể tăng thêm khoảng 0,3–0,5 điểm %. Trong trường hợp giá dầu duy trì ở mức 90–100 USD/thùng, lạm phát có thể tăng lên quanh mức 4,5%, song vẫn nằm trong ngưỡng có thể điều hành được.

Trước khi căng thẳng địa chính trị leo thang, tại cuộc họp của Ban Chỉ đạo điều hành giá, Bộ Tài chính đã xây dựng các kịch bản lạm phát năm 2026 trong khoảng 3,6–4,6%. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng dự báo lạm phát bình quân năm nay dao động quanh mức 4% ± 0,5%. Các kịch bản này cho thấy dư địa điều hành chính sách vẫn được chuẩn bị từ sớm nhằm ứng phó với biến động bên ngoài.

Các chuyên gia cho rằng việc phối hợp chính sách tài khóa và tiền tệ đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát lạm phát. Nhóm nghiên cứu của VNDirect nhận định, nếu giá dầu tăng cao kéo dài, dư địa chính sách tiền tệ có thể thu hẹp, do đó vai trò của chính sách tài khóa cần được phát huy mạnh hơn nhằm ổn định thanh khoản và hỗ trợ tăng trưởng.

Bên cạnh đó, việc sử dụng linh hoạt Quỹ bình ổn giá xăng dầu cùng với điều chỉnh thuế, phí liên quan đến nhiên liệu tiếp tục được xem là công cụ quan trọng để giảm thiểu tác động của các cú sốc chi phí. Ở góc độ doanh nghiệp, GS.TS. Mạc Quốc Anh cho rằng việc điều hành giá xăng dầu linh hoạt trong thời gian qua đã góp phần ổn định tâm lý thị trường và tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất. Theo ông, tiết kiệm năng lượng cần được hiểu theo hướng nâng cao hiệu quả công nghệ và tối ưu chi phí, thay vì cắt giảm hoạt động kinh tế.

PGS.TS. Ngô Trí Long cũng lưu ý, ngoài công cụ thuế và quỹ bình ổn, việc bảo đảm nguồn cung đóng vai trò không kém phần quan trọng. Thiếu hụt hàng hóa cục bộ có thể kích hoạt tâm lý găm hàng, tích trữ và làm khuếch đại áp lực thị trường. Do đó, điều hành xăng dầu không chỉ là câu chuyện điều chỉnh giá, mà còn là bài toán duy trì sự thông suốt của chuỗi cung ứng.

Đồng thời, lộ trình điều chỉnh giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý cần được kiểm soát chặt chẽ để tránh hiệu ứng cộng hưởng lên CPI trong bối cảnh chi phí năng lượng gia tăng. Việc truyền thông chính sách rõ ràng, nhất quán và đi trước một bước cũng được xem là yếu tố quan trọng nhằm ổn định kỳ vọng lạm phát.

"Một nền kinh tế muốn tăng trưởng 2 con số không thể để kỳ vọng thị trường trôi tự do trong những cú sốc lớn từ bên ngoài", PGS.TS. Ngô Trí Long nhấn mạnh.

Ở chiều tích cực, VIS Rating cho rằng dù chi phí năng lượng và vận tải tăng có thể gây áp lực lên một số ngành, triển vọng kinh tế Việt Nam vẫn được hỗ trợ bởi vị thế trung tâm sản xuất và khả năng thu hút dòng vốn FDI ổn định. Đây là yếu tố góp phần làm dịu áp lực tỷ giá và củng cố nền tảng ổn định vĩ mô trong trung hạn.

Do vậy, trong kịch bản cơ sở, nếu xung đột địa chính trị không kéo dài, tác động đối với kinh tế Việt Nam sẽ chủ yếu mang tính gián tiếp và có thể kiểm soát được. Việc xây dựng các kịch bản điều hành từ sớm, kết hợp với nền tảng ổn định vĩ mô và dư địa chính sách, được xem là yếu tố giúp Việt Nam duy trì ổn định lạm phát trong năm 2026.