Chuyển đổi kinh tế nông thôn từ sản xuất sang đa gia trị

Việt Nam hướng tới xây dựng nền kinh tế nông thôn hiện đại, đa giá trị và bền vững. Ảnh minh họa.

Cần chiến lược "ly nông bất ly hương"

Theo các chuyên gia, trọng tâm phát triển nông thôn mới là chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp hiện đại. Tại Tọa đàm khoa học “Nông thôn Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới” diễn ra ngày 27/3, GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn nhấn mạnh, Văn kiện Đại hội XIV đề ra mục tiêu chuyển đổi mô hình hiệu quả, gắn kết sản xuất với chuỗi giá trị toàn cầu, nâng cao năng lực cạnh tranh nông sản Việt Nam, hướng tới giá trị gia tăng thay vì chỉ số lượng.

Về mặt kinh tế, thách thức lớn nhất hiện nay là tình trạng lao động rời bỏ nông thôn và ô nhiễm môi trường. TS. Cao Đức Phát, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), đề xuất mục tiêu "ly nông bất ly hương". Theo đó, nông thôn cần tạo ra hệ sinh thái kinh tế đủ hấp dẫn, giữ chân lao động trẻ, đồng thời phát triển các mô hình kinh doanh đa dạng, không chỉ dựa vào nông nghiệp truyền thống.

Một trong những giải pháp quan trọng là phát triển kinh tế nông thôn đa giá trị, kết hợp nông nghiệp với du lịch, dịch vụ và công nghiệp chế biến. Việc này vừa nâng cao giá trị gia tăng, vừa tạo ra nhiều cơ hội việc làm. Hình mẫu này cho phép nông dân vừa sản xuất vừa tham gia các chuỗi dịch vụ, đồng thời thu hút doanh nghiệp đầu tư vào địa phương, góp phần cân bằng phát triển và nâng cao thu nhập thực tế cho người dân.

Ngoài ra, tăng cường thu hút doanh nghiệp đầu tư vào hạ tầng kinh tế - xã hội tại các địa phương được coi là yếu tố quyết định. Các dự án hạ tầng đồng bộ giúp cải thiện điều kiện sống, thúc đẩy lưu thông hàng hóa, nâng cao khả năng tiếp cận thị trường. Sự tham gia của doanh nghiệp còn mang đến nguồn lực và công nghệ mới, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi nông thôn hiện đại, đồng thời tạo động lực giữ chân lao động trẻ và phát triển cộng đồng bền vững.

Theo các chuyên gia, để hiện thực hóa tầm nhìn "nông thôn hiện đại", cần xây dựng khung giải pháp dựa trên bốn trụ cột: Thể chế, Nhân lực, Công nghệ và Xã hội. Thể chế vững chắc tạo nền tảng pháp lý và cơ chế phân quyền phù hợp, nhân lực chất lượng cao đảm bảo vận hành mô hình kinh tế mới, công nghệ là đòn bẩy đột phá, và yếu tố xã hội - môi trường giúp phát triển bền vững, giữ gìn giá trị văn hóa, cảnh quan.

Đào tạo nhân lực vận hành nền kinh tế số

Đóng góp về mặt quản trị, Thiếu tướng, GS.TS Nguyễn Văn Tài, nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị (Bộ Quốc phòng) đề xuất mô hình chính quyền hai cấp với sự phân quyền thực chất. Cấp xã cần quyền chủ động hơn trong phân bổ ngân sách và lựa chọn dự án đầu tư công, thay vì cơ chế xin - cho truyền thống. Một cơ chế tài chính linh hoạt sẽ giúp các xã tự chủ phát triển kinh tế, lựa chọn các dự án phù hợp với đặc thù vùng miền, đồng thời khuyến khích sự sáng tạo và tham gia của cộng đồng trong quản trị địa phương.

Theo GS.TS Nguyễn Văn Tài, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao được coi là yếu tố quyết định. Kinh tế nông thôn hiện đại yêu cầu đội ngũ cán bộ và nông dân có năng lực số, tư duy quản trị hiện đại. Việc tái cấu trúc công chức cấp xã, ưu tiên nhân lực trẻ và đào tạo lại lực lượng lao động dôi dư là cần thiết. Nhân lực chất lượng cao sẽ giúp áp dụng các mô hình kinh doanh mới, nâng cao hiệu quả sản xuất và quản lý, đáp ứng yêu cầu cuộc cách mạng công nghiệp 4.0.

Cùng với đó, công nghệ đóng vai trò đòn bẩy đột phá. Chuyển đổi số giúp giảm chi phí giao dịch, tăng tính minh bạch trong quản lý và ra quyết định. Việc xây dựng nền tảng chính quyền số cấp xã và hệ thống quản trị dữ liệu tập trung giúp kinh tế nông thôn vận hành dựa trên dữ liệu thực tế thay vì báo cáo thủ công. “Đây là chìa khóa để nông thôn thích ứng nhanh với biến động thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh”, GS.TS Nguyễn Văn Tài khẳng định.

Tính bền vững về xã hội và môi trường là trụ cột cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng. Theo TS. Bùi Sỹ Lợi, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Xã hội của Quốc hội, nông thôn đang đối mặt già hóa dân số và biến đổi khí hậu. Do đó, mô hình kinh tế xanh, tuần hoàn cần được ưu tiên. Phát triển kinh tế không được đánh đổi bằng sự mai một văn hóa hay phá hủy môi trường. Nông thôn cần trở thành nơi đáng sống, cân bằng giữa lợi ích kinh tế, văn hóa và môi trường cho nhiều thế hệ.

Sự kết hợp đồng bộ bốn trụ cột thể chế, nhân lực, công nghệ và bền vững xã hội - môi trường sẽ tạo nên nền tảng cho một nông thôn hiện đại, năng động và cạnh tranh. Mô hình này khuyến khích sáng tạo, thu hút lao động trẻ, nâng cao thu nhập, giảm khoảng cách giàu nghèo giữa nông thôn và thành thị. Đồng thời, hệ sinh thái kinh tế đa dạng cũng giúp tăng sức hấp dẫn cho doanh nghiệp đầu tư và phát triển cộng đồng bền vững.