Bộ Tài chính xây dựng nền tảng AI dùng chung, tạo bước chuyển trong quản trị số

Bộ Tài chính tiên phong xây dựng Hệ sinh thái AI dùng chung toàn ngành.

AI tạo bước chuyển trong quản trị tài chính

Việc đưa AI vào quản trị hướng đến thay đổi toàn diện phương thức làm việc của cơ quan quản lý nhà nước. Với đặc thù quản lý khối lượng dữ liệu khổng lồ trong các lĩnh vực thuế, hải quan, kho bạc, ngân sách và chứng khoán, Bộ Tài chính đang đứng trước yêu cầu phải xây dựng một nền tảng thống nhất đủ khả năng khai thác hiệu quả tài nguyên dữ liệu, hỗ trợ điều hành trên cơ sở phân tích thông minh.

Theo ông Nguyễn Minh Ngọc, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số (Bộ Tài chính), việc phát triển AI không chỉ phục vụ nhu cầu nội bộ của Bộ mà còn góp phần thực hiện mục tiêu quốc gia đưa Việt Nam vào nhóm 20 quốc gia hàng đầu thế giới về AI vào năm 2030 theo Quyết định số 127/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Tài chính cần đóng vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái AI quốc gia thông qua việc xây dựng nền tảng dữ liệu tài chính mở, an toàn; thúc đẩy ứng dụng AI trong toàn bộ quy trình quản lý tài chính công; đồng thời đào tạo đội ngũ cán bộ tài chính số có khả năng khai thác và làm chủ công nghệ mới. Đây được xem là nền tảng để xây dựng mô hình quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu.

Lãnh đạo Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số cho rằng việc xây dựng một nền tảng AI thống nhất sẽ giúp các cơ quan nhà nước, đặc biệt là những đơn vị quản lý lượng dữ liệu lớn như Bộ Tài chính, tránh tình trạng đầu tư phân tán, giảm lãng phí hạ tầng công nghệ và bảo đảm tính liên thông trong khai thác dữ liệu. Xa hơn, đây sẽ là nền móng hình thành hệ sinh thái số minh bạch, nơi dữ liệu và AI trở thành động lực nâng cao hiệu quả vận hành.

Theo kế hoạch, sau thời gian thử nghiệm, Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số sẽ chủ trì phối hợp với các đơn vị trong Bộ đánh giá toàn diện hiệu quả, tính khả thi của hệ thống để báo cáo Bộ trưởng và lãnh đạo Bộ xem xét quyết định triển khai chính thức nền tảng AI dùng chung của ngành Tài chính trên phạm vi toàn ngành.

Trong giai đoạn đầu, bốn nhóm giải pháp trọng tâm đã sẵn sàng đưa vào thử nghiệm gồm hỗ trợ và tương tác với người dân, doanh nghiệp trên Cổng thông tin điện tử; tổng đài hỗ trợ 24/7; tổng hợp văn bản, báo cáo; và rà soát văn bản. Đây đều là những nghiệp vụ có tần suất sử dụng lớn, đòi hỏi xử lý nhanh, chính xác và thường xuyên cập nhật theo quy định pháp luật.

Việc lựa chọn những nhóm chức năng này cho thấy mục tiêu của Bộ Tài chính không chỉ hướng tới nâng cao hiệu quả xử lý công việc nội bộ mà còn cải thiện chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Khi AI tham gia vào các quy trình tiếp nhận, giải đáp, tra cứu và tổng hợp thông tin, thời gian xử lý sẽ được rút ngắn, đồng thời giảm đáng kể áp lực cho đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ.

Hướng tới hệ sinh thái AI thống nhất

Là một trong những bộ, ngành tiên phong về chuyển đổi số, Bộ Tài chính xác định đây không chỉ là quá trình đầu tư công nghệ mà còn là cuộc cải cách phương thức quản lý. Theo Chiến lược phát triển Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số, dữ liệu được xem là tài nguyên cốt lõi, tạo nền tảng xây dựng các dịch vụ công số chất lượng cao và nâng cao hiệu quả điều hành.

Thời gian qua, Bộ Tài chính đã triển khai Kiến trúc cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính phiên bản 2.0 với mục tiêu dữ liệu “đúng - đủ - sạch - sống”. Mô hình này giúp người dân, doanh nghiệp chỉ cung cấp thông tin một lần, trong khi các cơ quan nhà nước chủ động kết nối, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu, góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Đối với các lĩnh vực như thuế, hải quan, kho bạc và chứng khoán, chất lượng dữ liệu quyết định hiệu quả điều hành chính sách tài khóa. Trong bối cảnh bộ máy được sắp xếp tinh gọn, AI được kỳ vọng hỗ trợ tự động hóa quy trình, phân tích nguồn thu, phát hiện gian lận, đánh giá rủi ro và tối ưu quản lý ngân sách, qua đó nâng cao hiệu suất hoạt động của toàn hệ thống.

Song song với đầu tư hạ tầng, Bộ Tài chính chú trọng nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức thông qua các chương trình tập huấn và hướng dẫn sử dụng AI. Nền tảng AI dùng chung được xây dựng trên cơ sở dữ liệu tập trung, kết hợp hệ thống văn bản pháp luật và tài liệu điều hành, giúp tra cứu, phân tích và tham mưu nhanh chóng trên nguồn dữ liệu chuẩn hóa.

Việc triển khai nền tảng AI cũng là bước cụ thể hóa các chủ trương về chuyển đổi số quốc gia và định hướng “AI First”. Khác với nhiều mô hình ứng dụng riêng lẻ, Bộ Tài chính xây dựng hệ sinh thái AI tập trung, đóng vai trò trục kỹ thuật số kết nối dữ liệu giữa các lĩnh vực, bảo đảm tính thống nhất và liên thông từ Trung ương đến địa phương.

Mô hình tập trung giúp tăng cường quản trị, bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu trong lĩnh vực tài chính. Đồng thời, nền tảng được thiết kế theo kiến trúc mở, cho phép các đơn vị nhanh chóng triển khai các ứng dụng AI chuyên ngành trên cùng hạ tầng, tối ưu nguồn lực đầu tư và thuận lợi kết nối, chia sẻ dữ liệu với các bộ, ngành liên quan.

Theo thiết kế, nền tảng AI phục vụ ba nhóm đối tượng gồm cán bộ, công chức, viên chức; người dân, doanh nghiệp; và các hệ thống nghiệp vụ cần tích hợp AI. Trên cơ sở khảo sát nhu cầu thực tế, Bộ Tài chính đã xây dựng 7 nhóm chức năng trọng tâm, trong đó bốn nhóm gồm hỗ trợ người dân, tổng đài 24/7, tổng hợp văn bản và rà soát văn bản đã được triển khai thử nghiệm từ ngày 1/6/2026.