Đồng bằng sông Cửu Long tiếp tục giữ vai trò trung tâm sản xuất nông nghiệp của cả nước. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, khu vực này đóng góp hơn 50% sản lượng lúa, khoảng 55% sản lượng thủy sản và gần 60% sản lượng trái cây của Việt Nam. Riêng năm 2024, sản lượng lúa của Vùng đạt khoảng 24,2 triệu tấn, sản lượng thủy sản đạt gần 4,8 triệu tấn, tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột đối với an ninh lương thực và xuất khẩu nông sản của quốc gia.
Tuy nhiên, Đồng bằng sông Cửu Long cũng là một trong những khu vực chịu tác động nghiêm trọng nhất của biến đổi khí hậu. Xâm nhập mặn, hạn hán, sụt lún đất, sạt lở bờ sông và các hiện tượng thời tiết cực đoan đang diễn ra với tần suất ngày càng cao. Những rủi ro này không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho sản xuất nông nghiệp mà còn làm gia tăng áp lực đối với hạ tầng kinh tế - xã hội và sinh kế của người dân.
Đặc điểm sản xuất quy mô nhỏ, phân tán khiến phần lớn hộ nông dân trong vùng có khả năng tích lũy thấp và dễ bị tổn thương khi xảy ra thiên tai. Trong nhiều trường hợp, thiệt hại kéo dài có thể làm gián đoạn sản xuất, ảnh hưởng đến thu nhập và làm gia tăng áp lực hỗ trợ từ ngân sách nhà nước.
Trong bối cảnh đó, xu hướng chuyển từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động đang ngày càng được chú trọng. Bên cạnh đầu tư hạ tầng thích ứng và chuyển đổi mô hình sản xuất, các công cụ tài chính như bảo hiểm rủi ro khí hậu được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng.
Tại Việt Nam, bảo hiểm rủi ro khí hậu hiện chủ yếu được triển khai thông qua bảo hiểm nông nghiệp, bảo hiểm thủy sản và một số mô hình bảo hiểm chỉ số thời tiết. Sau khi Nghị định số 58/2018/NĐ-CP của Chính phủ về bảo hiểm nông nghiệp được ban hành, nhiều doanh nghiệp bảo hiểm đã mở rộng phạm vi cung cấp sản phẩm đối với cây lúa, vật nuôi và nuôi trồng thủy sản.
Một số địa phương thuộc Đồng bằng sông Cửu Long đã bước đầu lồng ghép bảo hiểm với các chương trình phát triển nông nghiệp bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu. Các mô hình bảo hiểm chỉ số thời tiết và bảo hiểm thiên tai cũng đang được nghiên cứu với sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế.
 |
| Hội thảo Đối tác triển khai dự án “Thích ứng biến đổi khí hậu vùng Đồng bằng sông Cửu Long”. |
Theo số liệu của Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, đến hết tháng 6/2025, tổng doanh thu phí bảo hiểm toàn thị trường đạt khoảng 115.547 tỷ đồng, tăng 5,5% so với cùng kỳ năm trước; tổng vốn đầu tư trở lại nền kinh tế đạt hơn 901 nghìn tỷ đồng. Điều này cho thấy dư địa phát triển của ngành Bảo hiểm vẫn còn lớn và có thể trở thành nguồn lực quan trọng hỗ trợ thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tuy nhiên, tỷ lệ tham gia bảo hiểm trong lĩnh vực nông nghiệp vẫn còn khá thấp. Phần lớn hộ sản xuất nhỏ chưa coi bảo hiểm là công cụ quản trị rủi ro thường xuyên, trong khi nhiều sản phẩm hiện nay chưa thực sự phù hợp với đặc điểm sản xuất của Đồng bằng sông Cửu Long.
Một rào cản khác là mức độ rủi ro khí hậu ngày càng gia tăng khiến doanh nghiệp bảo hiểm gặp khó khăn trong việc xác định phí bảo hiểm và kiểm soát tổn thất. Khi thiên tai xảy ra trên diện rộng, chi phí bồi thường có thể tăng mạnh, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp bảo hiểm.
Bên cạnh đó, cơ sở dữ liệu về khí tượng, thủy văn, thiệt hại thiên tai và dữ liệu sản xuất nông nghiệp tại nhiều địa phương vẫn chưa được số hóa đồng bộ. Đây là trở ngại lớn đối với việc phát triển các sản phẩm bảo hiểm chỉ số và bảo hiểm số - xu hướng đang được nhiều quốc gia áp dụng trong quản trị rủi ro khí hậu.
Biến đổi khí hậu đang đặt Đồng bằng sông Cửu Long trước những thách thức ngày càng lớn về sản xuất và sinh kế. Trong bối cảnh đó, bảo hiểm rủi ro khí hậu không chỉ là công cụ chia sẻ tổn thất mà còn là một cấu phần quan trọng của chiến lược thích ứng dài hạn. Hoàn thiện cơ chế chính sách và mở rộng độ bao phủ bảo hiểm sẽ góp phần nâng cao khả năng chống chịu của người dân, giảm thiểu thiệt hại kinh tế và thúc đẩy phát triển bền vững cho Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn tới.
Theo đó, để phát huy vai trò của bảo hiểm trong thích ứng với biến đổi khí hậu, trước hết cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách về bảo hiểm nông nghiệp theo hướng phù hợp với đặc thù của Đồng bằng sông Cửu Long. Các sản phẩm bảo hiểm cần được thiết kế linh hoạt hơn, gắn với từng loại cây trồng, vật nuôi và mô hình sản xuất đặc thù của từng địa phương.
Bên cạnh đó, cần mở rộng chính sách hỗ trợ phí bảo hiểm đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo và các nhóm dễ bị tổn thương trước thiên tai. Việc gia tăng độ bao phủ bảo hiểm sẽ góp phần giảm áp lực hỗ trợ từ ngân sách nhà nước sau thiên tai, đồng thời nâng cao khả năng phục hồi của cộng đồng.
Một giải pháp quan trọng khác là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong đánh giá rủi ro, giám định tổn thất và chi trả bồi thường. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu rủi ro khí hậu thống nhất cho toàn vùng sẽ tạo nền tảng để phát triển các sản phẩm bảo hiểm chỉ số thời tiết và bảo hiểm thiên tai trong tương lai.
Đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp bảo hiểm, tổ chức tín dụng và các đối tác phát triển quốc tế nhằm hình thành hệ sinh thái tài chính thích ứng với biến đổi khí hậu. Việc kết hợp giữa bảo hiểm, tín dụng xanh và các quỹ hỗ trợ khí hậu sẽ giúp nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực cho khu vực dễ bị tổn thương.
Phát triển bảo hiểm rủi ro khí hậu cũng cần được lồng ghép với Nghị quyết số 120/NQ-CP về phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu, Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu đến năm 2050 và Chiến lược tăng trưởng xanh quốc gia. Đây sẽ là nền tảng để xây dựng một hệ thống quản trị rủi ro hiện đại, góp phần nâng cao khả năng chống chịu và phát triển bền vững cho toàn vùng.
