4 Chương trình Mục tiêu quốc gia: Quản lý theo kết quả, phân cấp gắn với trách nhiệm

Hợp nhất 4 Chương trình Mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035 đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, tổ chức thực hiện.

Tổ chức lại nội dung theo nhóm vấn đề, giữ ổn định chính sách

Bộ Tài chính đã trình Chính phủ ban hành Nghị định số 387/2026/NĐ-CP quy định nội dung, cơ chế, chính sách thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035. Nghị định gồm 7 chương, 54 điều, quy định các nội dung về quản lý, huy động, phân bổ, sử dụng nguồn lực và tổ chức thực hiện Chương trình.

Một trong những điểm mới nổi bật là của Nghị định là việc đổi mới cách tổ chức nội dung Chương trình theo lĩnh vực, nhóm vấn đề, thay cho quản lý phân tán theo từng chương trình mục tiêu quốc gia trước hợp nhất. Nội dung của 4 chương trình được tổ chức lại theo 7 nhóm vấn đề có cùng tính chất.

Các nhóm bao gồm: Quy hoạch, hạ tầng thiết yếu và nâng cao chất lượng nông thôn; chuẩn nghèo đa chiều, xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế nông thôn, sinh kế và việc làm; giáo dục, đào tạo và nguồn nhân lực; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển; bảo tồn và phát triển văn hóa; chính sách đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; cơ sở dữ liệu dùng chung, kiểm tra, đánh giá và truyền thông.

Cách sắp xếp này hướng tới việc đưa những nhiệm vụ có cùng tính chất về cùng một đầu mối quy định, qua đó tạo thuận lợi cho việc áp dụng cơ chế quản lý, hướng dẫn chuyên môn và theo dõi kết quả. Khi các nội dung được tổ chức theo nhóm vấn đề, mối liên hệ giữa mục tiêu, chỉ tiêu và nhiệm vụ thực hiện cũng được thể hiện rõ hơn, góp phần hạn chế sự trùng lặp trong thiết kế chính sách và các tầng nấc hướng dẫn.

Hệ thống phụ lục đi kèm quy định các chỉ tiêu đến năm 2030 và năm 2035, nội dung chi tiết theo từng nhóm lĩnh vực, danh mục cơ sở giáo dục được đầu tư và danh mục khuyến nghị trang thiết bị thể dục, thể thao, khu vui chơi cho trẻ em. Đây là cơ sở để cụ thể hóa các mục tiêu thành nhiệm vụ và nội dung triển khai, đồng thời hỗ trợ công tác theo dõi, đánh giá kết quả trong từng giai đoạn.

Cùng với đổi mới cách tổ chức nội dung, Nghị định đảm bảo kế thừa, ổn định chính sách và quyền lợi của đối tượng thụ hưởng. Theo đó, mục tiêu, phạm vi, thời gian thực hiện và đối tượng hỗ trợ được xác định trên cơ sở chủ trương đầu tư đã được Quốc hội quyết định tại Nghị quyết số 46/2026/QH16. Việc hợp nhất chủ yếu nhằm sắp xếp, hoàn thiện cơ chế thực hiện, không đồng nghĩa với việc thiết kế lại toàn bộ hệ thống chính sách.

Nghị định cũng yêu cầu việc phân cấp không làm thay đổi quyền lợi, khả năng tiếp cận chính sách của đối tượng thụ hưởng và không làm giảm mức hỗ trợ tối thiểu. Các tiêu chuẩn, quy chuẩn và định mức kinh tế - kỹ thuật chuyên ngành tiếp tục được áp dụng theo quy định tương ứng.

Nguyên tắc này giúp kết hợp yêu cầu đổi mới quản lý với tính liên tục của chính sách. Việc tổ chức lại các chương trình vì vậy không chỉ hướng tới giảm chồng chéo giữa các cơ quan, mà còn phải bảo đảm các nhiệm vụ đang triển khai được thực hiện ổn định, quyền lợi của người dân và các đối tượng thụ hưởng được duy trì theo chủ trương đã được phê duyệt.

Phân cấp gắn với trách nhiệm, lấy kết quả làm trọng tâm

Một nội dung quan trọng khác của Nghị định số 387/2026/NĐ-CP là đổi mới mô hình quản lý từ cách tiếp cận theo từng chương trình sang quản lý theo ngành, lĩnh vực, mục tiêu và kết quả.

Theo đó, Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện vai trò chỉ đạo, điều phối và xử lý các vấn đề chung, liên ngành; Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo. Các bộ quản lý ngành, gồm Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, chịu trách nhiệm quản lý nhà nước, hướng dẫn chuyên môn, giao và theo dõi mục tiêu, chỉ tiêu thuộc lĩnh vực được phân công.

Trách nhiệm của cơ quan quản lý ngành không chỉ dừng ở việc hướng dẫn thực hiện mà còn gắn với theo dõi, đánh giá, xác nhận kết quả và giải trình về tình hình hoàn thành mục tiêu. Nguyên tắc mỗi nội dung, mục tiêu, chỉ tiêu có một cơ quan chủ trì chịu trách nhiệm chính giúp xác định rõ đầu mối xử lý công việc, hạn chế tình trạng trách nhiệm bị phân tán hoặc chồng lấn giữa nhiều cơ quan.

Cách tiếp cận này cũng tạo điều kiện gắn quản lý chương trình với chức năng quản lý nhà nước theo ngành, lĩnh vực. Thay vì tập trung chủ yếu vào quy trình của từng chương trình riêng biệt, các cơ quan có thể theo dõi kết quả trên cơ sở mục tiêu và chỉ tiêu được giao, từ đó nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quá trình thực hiện.

Song song với việc xác định rõ trách nhiệm của các bộ, Nghị định đẩy mạnh phân cấp cho địa phương đối với những nhiệm vụ triển khai trực tiếp trên địa bàn, gắn với người dân và các đối tượng thụ hưởng. Bộ, cơ quan trung ương tập trung vào xây dựng, hướng dẫn áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức; hướng dẫn chuyên môn; điều phối, kiểm tra và giám sát, trừ những nhiệm vụ gắn với đơn vị, tài sản thuộc phạm vi quản lý trực tiếp của trung ương.

Đáng chú ý, việc phân cấp được gắn với bố trí nguồn lực thực hiện. Theo quy định, cấp nào được giao tổ chức thực hiện thì được bố trí kinh phí trong dự toán của cấp đó; bộ, cơ quan trung ương thống nhất với UBND cấp tỉnh về danh mục nhiệm vụ giao địa phương thực hiện.

Quy định này nhằm cụ thể hóa “thẩm quyền” và “nguồn lực” phân cấp tới cấp trực tiếp tổ chức thực hiện, đồng thời giảm khâu trung gian và hạn chế tình trạng Trung ương trực tiếp thực hiện những nhiệm vụ địa phương có đủ điều kiện thực hiện.

Theo đó, phân cấp được gắn với trách nhiệm giải trình, bảo đảm một việc có một đầu mối chịu trách nhiệm chính, cấp nào tổ chức thực hiện thì cấp đó chịu trách nhiệm về kết quả; Trung ương tập trung vào những nhiệm vụ cần tính thống nhất, liên ngành, liên vùng hoặc phải thực hiện ở phạm vi quốc gia.

Từ góc độ quản lý nguồn lực, cách tổ chức này có ý nghĩa trong việc giảm các khâu trung gian, tăng tính chủ động của địa phương và tạo điều kiện phối hợp giữa các lĩnh vực trong cùng một chương trình.

Có thể thấy, Nghị định số 387/2026/NĐ-CP không chỉ sắp xếp lại nội dung của 4 chương trình mục tiêu quốc gia mà còn đặt nền tảng cho phương thức quản lý thống nhất hơn. Việc kế thừa chính sách, phân công trách nhiệm theo ngành, lĩnh vực và đẩy mạnh phân cấp cho địa phương được đặt trong cùng một khuôn khổ, hướng tới giảm chồng chéo, nâng cao trách nhiệm giải trình và sử dụng nguồn lực phù hợp với mục tiêu đã đề ra.

Đây là cơ sở quan trọng để tổ chức thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035 theo hướng đồng bộ, rõ đầu mối và chú trọng kết quả, qua đó nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cấp, các ngành và khả năng đưa chính sách đến với người dân, cộng đồng thụ hưởng.