Việt Nam trước ngưỡng cửa tăng trưởng 2 con số trong kỷ nguyên AI

GS.TS Nguyễn Đức Trung – Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh phát biểu tại hội thảo. Ảnh: T.D

Chìa khóa tạo sự khác biệt

Ngày 30/1, Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo kinh tế vĩ mô lần thứ 16 với chủ đề “Việt Nam với thách thức trong kỷ nguyên AI và giai đoạn tăng trưởng 2 con số”. Hội thảo tập trung phân tích triển vọng tăng trưởng của Việt Nam trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, đồng thời chỉ ra những điều kiện cần để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao trong trung và dài hạn.

Phát biểu tại hội thảo, GS.TS Nguyễn Đức Trung – Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh (HUB) cho biết, dù năm 2025 khép lại với nhiều biến động từ căng thẳng thương mại và rủi ro địa chính trị toàn cầu, Việt Nam vẫn nổi lên là điểm sáng kinh tế trong khu vực Đông Nam Á nhờ khả năng thích ứng linh hoạt của nền kinh tế. Tuy nhiên, phía sau bức tranh tích cực này là những thách thức không nhỏ về lạm phát và điều hành chính sách, đòi hỏi mỗi quyết sách trong kỷ nguyên số phải được xây dựng thận trọng trên nền tảng phân tích khoa học và dữ liệu.

"Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, nơi AI và chuyển đổi số không còn dừng lại ở vai trò công cụ hỗ trợ, mà đã trở thành động lực quan trọng để tái định hình mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Với quyết tâm và nỗ lực cao, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số trong trung và dài hạn", ông Nguyễn Đức Trung nhấn mạnh.

Theo GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo - Bí thư Đảng ủy Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, vấn đề đặt ra hiện nay không phải là khẳng định AI chắc chắn giúp Việt Nam đạt tăng trưởng 2 con số, mà là câu hỏi nghiên cứu về vai trò thực chất của AI trong việc tạo ra các động lực tăng trưởng mới. Câu hỏi cốt lõi là liệu việc thúc đẩy ứng dụng AI sâu rộng trong doanh nghiệp và các thành phần kinh tế có đủ sức tạo ra lực đẩy tăng trưởng trong trung và dài hạn hay không.

Nhiều báo cáo quốc tế dự báo đến năm 2035, AI có thể tạo ra giá trị tương đương khoảng 15% GDP toàn cầu. Giá trị này đến từ hai cơ chế chính: Tối ưu hóa việc sử dụng nguồn lực và tạo ra các ý tưởng, mô hình kinh doanh mới. Doanh nghiệp nhờ đó sử dụng hiệu quả hơn lao động, vốn, năng lượng, đồng thời giảm sai sót và rủi ro trong vận hành.

Từ các bằng chứng thực nghiệm, GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo chỉ ra bốn kênh truyền dẫn chủ yếu của AI tới tăng trưởng kinh tế. Thứ nhất, AI có thể góp phần nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) – yếu tố vốn tăng chậm trong nhiều năm. Thứ hai, AI thúc đẩy phát triển vốn con người và làm thay đổi cấu trúc lao động theo hướng sử dụng hiệu quả hơn năng lực con người. Thứ ba, AI tạo động lực mới cho đổi mới sáng tạo, nghiên cứu – phát triển và khởi nghiệp, rút ngắn đáng kể thời gian từ ý tưởng đến thương mại hóa. Thứ tư, AI thúc đẩy sự hình thành các hệ thống tài chính thông minh, nâng cao hiệu quả phân tích dữ liệu, quản trị rủi ro và phân bổ nguồn lực.

Chuyên gia chia sẻ về bức tranh kinh tế Việt Nam tại hội thảo. Ảnh: T.D

Giải bài toán dài hạn

Tuy nhiên, để nâng cao chất lượng tăng trưởng và tăng trưởng cao 2 con số, các chuyên gia chỉ ra rằng Việt Nam cần phải giải quyết các thách thức mang tính hệ thống.

PGS.TS Phạm Thị Tuyết Trinh - Phó Trưởng Khoa Kinh tế Quốc tế (HUB) cho biết, kết thúc năm 2025, kinh tế Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng 8,02% – mức cao trong nhiều năm trở lại đây. Tuy nhiên, quá trình phục hồi của kinh tế Việt Nam hiện nay vẫn mang nặng tính chu kỳ, phụ thuộc lớn vào FDI và xuất khẩu, trong khi các động lực tăng trưởng nội sinh chưa được củng cố vững chắc.

Trong bối cảnh đó, bà Phạm Thị Tuyết Trinh cho rằng để bước sang giai đoạn tăng trưởng mới trong kỷ nguyên AI, nền kinh tế cần chuyển dịch mạnh về chất lượng tăng trưởng. Trọng tâm là nâng cấp công nghiệp thông qua số hóa và tự động hóa, phát triển các dịch vụ tri thức có giá trị gia tăng cao, đồng thời tăng cường năng lực công nghệ của doanh nghiệp nội địa. Việc ứng dụng AI được xem là yếu tố then chốt giúp kết nối các động lực này, qua đó tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững hơn.

Ở góc độ tiền tệ – tín dụng, TS. Triệu Kim Lanh – Khoa Tài chính (HUB) cho biết, giai đoạn 2021–2025 đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực trong điều hành chính sách. Tuy nhiên, bước sang giai đoạn 2026–2030, với ba trụ cột là chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và khoa học – công nghệ, vai trò của AI sẽ trở nên ngày càng rõ nét. Theo xu hướng của các ngân hàng trung ương trên thế giới, việc ứng dụng AI trong điều hành chính sách tiền tệ có thể tạo ra những tác động đáng kể tới ổn định vĩ mô và hiệu quả phân bổ nguồn lực, đồng thời đặt ra yêu cầu Việt Nam sớm xây dựng các hàm ý chính sách phù hợp để tận dụng cơ hội và kiểm soát rủi ro.

Ngoài ra, theo các chuyên gia việc ứng dụng AI được xem là yếu tố then chốt giúp kết nối dịch vụ và công nghiệp, qua đó nâng cao hàm lượng tri thức trong sản xuất. Doanh nghiệp trong nước cần được đặt vào trung tâm của quá trình này nhằm nâng cao năng lực nội sinh và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy tác động của công nghệ mới tới năng suất luôn cần thời gian. Công nghệ điện mất hàng chục năm, công nghệ thông tin – truyền thông cần 15–20 năm để phát huy hiệu quả đầy đủ. Với AI, đây cũng là bài toán dài hạn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa giới khoa học và các nhà hoạch định chính sách.