TS. Nguyễn Quốc Việt: "Ổn định kinh tế vĩ mô là 'mỏ neo chiến lược' của tăng trưởng"

TS. Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia chính sách công, giảng viên Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Phóng viên: Thưa ông, tăng trưởng GDP 6 tháng đầu năm 2026 tăng 8,18% - mức cao nhất của nửa đầu năm trong nhiều năm trở lại đây. Theo đánh giá của ông, đâu là những điểm sáng nổi bật nhất của bức tranh kinh tế nửa đầu năm?

TS. Nguyễn Quốc Việt: Bên cạnh những con số tích cực và các điểm nhấn của phát triển kinh tế nửa đầu năm 2026 đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập gồm kinh tế vĩ mô cơ bản được ổn định; phát triển hạ tầng có nhiều đột phá; hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính và tháo gỡ điểm nghẽn được thúc đẩy quyết liệt; khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số tiếp tục có những bước tiến mới, theo tôi, điểm nổi bật nhất trong bức tranh kinh tế 6 tháng đầu năm chính là sự ổn định kinh tế vĩ mô.

Ổn định kinh tế vĩ mô không chỉ là mục tiêu chiến lược dài hạn mà trong bối cảnh hiện nay còn đóng vai trò như một “mỏ neo chiến lược”, giúp Việt Nam vượt qua nhiều tác động bất lợi từ bên ngoài, đặc biệt là những cú sốc về năng lượng, logistics, chi phí đầu vào cũng như những ảnh hưởng từ căng thẳng địa chính trị và xung đột tại Trung Đông.

Chính sự ổn định đó đã tạo ra dư địa an toàn để Chính phủ có thể tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng trong 6 tháng cuối năm. Đồng thời, đây cũng là yếu tố quan trọng củng cố niềm tin của các nhà đầu tư, góp phần thu hút dòng vốn quốc tế và thúc đẩy quá trình dịch chuyển chuỗi cung ứng vào Việt Nam.

Điều này được phản ánh khá rõ qua kết quả thu hút đầu tư nước ngoài. Vốn FDI thực hiện đạt mức kỷ lục 13,03 tỷ USD, trong khi vốn đăng ký mới tăng khoảng 61% so với cùng kỳ năm 2025.

Từ góc độ nghiên cứu, chúng tôi luôn cho rằng ổn định kinh tế vĩ mô là nền tảng quan trọng nhất để bảo đảm chất lượng tăng trưởng cũng như tính bền vững của nền kinh tế trong dài hạn.

Phóng viên: Theo ông, những yếu tố nào đã tạo nên các kết quả tích cực của nền kinh tế trong 6 tháng đầu năm?

TS. Nguyễn Quốc Việt: Theo tôi, trước hết, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh, kết quả tăng trưởng 6 tháng đầu năm phản ánh sự điều hành rất quyết liệt, linh hoạt của Chính phủ, đặc biệt là những nỗ lực tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp.

Niềm tin đó không chỉ thể hiện ở dòng vốn đầu tư nước ngoài mà còn được phản ánh qua số lượng doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng khoảng 18% so với cùng kỳ năm trước.

Bên cạnh đó, Chính phủ đã xác định đúng vai trò của đầu tư công trong những năm gần đây, đặc biệt là việc tập trung nguồn lực cho các công trình hạ tầng chiến lược quốc gia. Đầu tư công vừa đóng vai trò là “vốn mồi”, vừa tạo nền tảng hạ tầng để dẫn dắt các dòng vốn đầu tư của khu vực tư nhân và toàn xã hội.

TS. Nguyễn Quốc Việt: “Ổn định kinh tế vĩ mô là 'mỏ neo chiến lược' của tăng trưởng”

Ngoài ra, không thể không nhắc tới việc điều hành chính sách tài khóa theo hướng chủ động, linh hoạt, có trọng tâm, trọng điểm.

Các chính sách miễn, giảm thuế, phí cùng nhiều giải pháp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, nhất là những vướng mắc trong quá trình triển khai các chính sách thuế mới, đã góp phần hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi hoạt động, củng cố niềm tin đầu tư và tạo động lực để các địa phương cũng như cộng đồng doanh nghiệp phấn đấu hoàn thành mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm nay.

Phóng viên: Để đạt được mục tiêu tăng trưởng 2 con số năm 2026, nửa cuối năm tăng trưởng GDP phải đạt xấp xỉ 12%. Theo ông, đâu sẽ là những khó khăn, điểm nghẽn lớn có thể ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng trong 6 tháng cuối năm?

TS. Nguyễn Quốc Việt: Có nhiều khó khăn cần được nhìn nhận một cách thẳng thắn, trước hết là áp lực lạm phát.

Mặc dù lạm phát chung vẫn đang được kiểm soát, song lạm phát cơ bản ở mức khoảng 4,14% cho thấy áp lực lạm phát vẫn còn khá dai dẳng. Điều đó phản ánh lạm phát không chỉ xuất phát từ những biến động ngắn hạn về năng lượng hay đứt gãy chuỗi logistics mà còn có những yếu tố mang tính cơ cấu.

Vì vậy, thời gian qua, Chính phủ đã chỉ đạo rất quyết liệt nhằm kiểm soát lạm phát kỳ vọng, tránh để tâm lý lạm phát neo ở mức cao, ngay cả khi giá năng lượng đã có xu hướng hạ nhiệt.

Khó khăn thứ hai là áp lực từ cán cân thương mại và tỷ giá. Trong 6 tháng đầu năm, Việt Nam ghi nhận mức thâm hụt thương mại khoảng 16,6 tỷ USD. Bên cạnh đó, cán cân thương mại dịch vụ vẫn tiếp tục thâm hụt khoảng 5 tỷ USD, phản ánh tình trạng kéo dài trong nhiều năm qua.

Điều này tạo sức ép không nhỏ lên tỷ giá cũng như khả năng bảo đảm nguồn ngoại tệ phục vụ nhu cầu nhập khẩu trong những tháng cuối năm.

Bên cạnh đó là những bất định từ môi trường quốc tế, bao gồm căng thẳng địa chính trị, xung đột thương mại và cạnh tranh công nghệ giữa các nền kinh tế lớn. Đây đều là những yếu tố có thể tác động đến dòng chảy thương mại và đầu tư toàn cầu, đòi hỏi Việt Nam phải chủ động có các giải pháp thích ứng và hóa giải kịp thời.

Ở trong nước, theo tôi, một điểm nghẽn rất quan trọng vẫn là yêu cầu thực hiện cải cách thể chế một cách thực chất. Cần tránh tình trạng tháo gỡ được một rào cản nhưng lại phát sinh thêm những quy định, thủ tục hoặc điều kiện kinh doanh mới làm giảm động lực mở rộng đầu tư của doanh nghiệp.

Chẳng hạn, trong quá trình triển khai các quy định liên quan đến xuất xứ hàng hóa, tiêu chuẩn kỹ thuật hay các hàng rào thương mại mới, nếu vẫn áp dụng tư duy quản lý cũ hoặc cơ chế thực hiện chưa phù hợp thì rất dễ làm gia tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Điều tôi lo ngại nhất là các chi phí ngầm tiếp tục tồn tại. Những chi phí này không chỉ bào mòn lợi nhuận vốn đã rất hạn chế của doanh nghiệp mà còn làm suy giảm khả năng mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Đó là những khó khăn và điểm nghẽn rất cần sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành Trung ương cũng như chính quyền địa phương trong thời gian tới.

Phóng viên: Bên cạnh những thách thức, đâu sẽ là những động lực quan trọng để đạt mục tiêu tăng trưởng năm nay, thưa ông?

TS. Nguyễn Quốc Việt: Tôi cho rằng, điểm rất đáng chú ý của Nghị quyết số 168/NQ-CP năm 2026 về cập nhật kịch bản tăng trưởng và giải pháp trọng tâm trong các quý còn lại để thực hiện mục tiêu tăng trưởng năm 2026 phấn đấu từ 10% trở lên gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô là việc giao các chỉ tiêu tăng trưởng theo từng quý với hệ thống KPI rất cụ thể cho từng ngành, từng địa phương.

Điều đó cho thấy mục tiêu tăng trưởng không còn dừng ở khẩu hiệu mà đã được cụ thể hóa thành các chỉ tiêu và nhiệm vụ rõ ràng. Đây là những mục tiêu có tính tham vọng nhưng hoàn toàn có cơ sở để thực hiện nếu được triển khai quyết liệt.

Tuy nhiên, để bứt phá trong 6 tháng cuối năm, theo tôi, động lực quan trọng nhất vẫn là khơi dậy nội lực của khu vực kinh tế tư nhân, đúng như tinh thần của Nghị quyết số 68-NQ/TW khi xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

Muốn làm được điều đó, cần tiếp tục tháo gỡ thực chất các điểm nghẽn, không chỉ về thể chế mà cả về cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân; hoá giải thực chất các điểm nghẽn, qua đó khơi thông dòng vốn, củng cố niềm tin đầu tư và tạo động lực cho khu vực này mở rộng sản xuất, kinh doanh. Đây cũng là một trong những nội dung trọng tâm mà Nghị quyết số 168/NQ-CP hướng tới.

Bên cạnh đó, các động lực tăng trưởng truyền thống vẫn tiếp tục phát huy vai trò quan trọng, đặc biệt là xuất khẩu, nhất là các ngành công nghệ cao với lượng đơn hàng tích cực hơn; sự phục hồi của du lịch quốc tế và khu vực dịch vụ; cùng với đó là việc nâng cao năng lực của các ngành logistics, dịch vụ hỗ trợ và hạ tầng năng lượng để đáp ứng yêu cầu phát triển.

Trong nhiều năm qua, Việt Nam không chỉ đối mặt với thâm hụt thương mại dịch vụ mà còn phải nâng cao năng lực cung ứng các dịch vụ hỗ trợ sản xuất, kinh doanh. Nếu cải thiện được lĩnh vực này, dư địa tăng trưởng sẽ còn rất lớn.

Ngoài ra, nông nghiệp và xuất khẩu nông sản, cùng với chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, sẽ tiếp tục là một “bộ đệm” quan trọng, giúp nền kinh tế nâng cao khả năng chống chịu trước các biến động từ bên ngoài.

Riêng về mục tiêu giải ngân vốn đầu tư công, tôi cho rằng với sự chỉ đạo rất quyết liệt của Chính phủ, việc giao KPI cụ thể và thường xuyên kiểm tra tiến độ theo tuần, theo tháng, mục tiêu nâng tỷ lệ giải ngân từ khoảng 31,6% trong 6 tháng đầu năm lên mức kỳ vọng 100% kế hoạch đối với nguồn vốn đầu tư công hơn 1 triệu tỷ đồng là hoàn toàn có thể, tạo ra động lực rất lớn cho tăng trưởng kinh tế của cả nước cũng như của từng địa phương, đặc biệt là các địa phương được giao KPI.

Quan trọng hơn, Chính phủ và các bộ, ngành cũng đang chủ động chuẩn bị nhiều giải pháp để tháo gỡ những khó khăn trong quá trình triển khai, qua đó tạo điều kiện để mục tiêu giải ngân đạt kết quả cao nhất.

Phóng viên: Để đạt mục tiêu tăng trưởng trong 6 tháng cuối năm cũng như cả năm 2026, Chính phủ được yêu cầu xây dựng “chương trình hành động đặc biệt” nhằm tạo đột phá trong những tháng cuối năm. Theo ông, chương trình này có ý nghĩa như thế nào trong thúc đẩy tăng trưởng?

TS. Nguyễn Quốc Việt: Với tư cách là một chuyên gia kinh tế, đồng thời cũng là một người dân, tôi cho rằng Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn có nhiều cơ hội phát triển hiếm có.

Những biến động của kinh tế thế giới, cùng với quá trình đổi mới mô hình tổ chức bộ máy và cải cách thể chế trong nước, đang mở ra những vận hội mới nhưng đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức.

Trong bối cảnh đó, chương trình hành động đặc biệt có ý nghĩa rất quan trọng, bởi mục tiêu lớn nhất không chỉ là ban hành thêm chính sách mà là kích hoạt và đo lường hiệu quả thực thi của các cải cách, cũng như nâng cao hiệu quả điều hành trong 6 tháng cuối năm và cả giai đoạn tiếp theo.

Theo tôi, hiệu quả của chương trình này sẽ phụ thuộc vào 2 yếu tố then chốt.

Thứ nhất, Việt Nam có xây dựng thành công một Nhà nước kiến tạo phát triển hay không. Điều quan trọng không chỉ là tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp mà còn phải tạo dựng được niềm tin và sự hài lòng đối với chất lượng quản trị và điều hành của bộ máy nhà nước.

Thứ hai, chúng ta có tạo ra được những cơ chế thử nghiệm (sandbox) và các mô hình đột phá về thể chế hay không. Thực tế thời gian qua đã có nhiều mô hình thí điểm trong tổ chức chính quyền và các giải pháp thúc đẩy giải ngân đầu tư công.

Tuy nhiên, điều cộng đồng doanh nghiệp đang kỳ vọng nhiều hơn là những sandbox thể chế dành cho khu vực kinh tế tư nhân, tạo điều kiện thúc đẩy đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học - công nghệ và phát triển các lĩnh vực của nền kinh tế mới.

Đó là những lĩnh vực như kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế năng lượng hay kinh tế biển. Những ngành này đều cần các cơ chế đặc thù và các giải pháp điều hành mang tính đột phá để có thể phát triển nhanh hơn trong thời gian tới. Theo tôi, đó cũng chính là ý nghĩa lớn nhất của chương trình hành động đặc biệt mà Chính phủ đang triển khai.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!