Triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW: Tạo bứt phá phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số

Hội thảo khoa học “Phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số”. Ảnh: TG

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh quốc gia và khả năng thích ứng với những biến động nhanh chóng của thời đại số, phát triển công nghiệp văn hóa đang được xác định là một trong những hướng đi quan trọng để chuyển hóa nguồn lực văn hóa thành động lực tăng trưởng mới.

Từ nguồn lực văn hóa đến động lực phát triển mới

Phát biểu đề dẫn hội thảo, TS. Nguyễn Anh Vũ, Tổng Biên tập Báo Văn hóa nhận định việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hoá Việt Nam, đã tạo ra một bước ngoặt quan trọng trong tư duy phát triển văn hóa.

Trong dòng chảy phát triển hiện nay, văn hóa không còn chỉ được nhìn nhận như một lĩnh vực bồi đắp đời sống tinh thần mà ngày càng khẳng định vai trò là nền tảng phát triển, là nguồn lực nội sinh quan trọng và là sức mạnh mềm của quốc gia.

TS. Nguyễn Anh Vũ nhấn mạnh: “Văn hóa không còn chỉ được nhìn nhận như một lĩnh vực mang tính bồi đắp tinh thần, mà đang ngày càng khẳng định vai trò là nền tảng phát triển, là nguồn lực nội sinh quan trọng, là sức mạnh mềm của quốc gia, là nền tảng để hình thành bản lĩnh, khát vọng và sức sáng tạo của con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới”.

Điểm đáng chú ý của Nghị quyết 80-NQ/TW không chỉ nằm ở việc tiếp tục khẳng định vị trí của văn hóa trong chiến lược phát triển đất nước mà còn ở cách tiếp cận mới, đặt văn hóa trong mối quan hệ hữu cơ với kinh tế, công nghệ và thị trường. Theo đó, công nghiệp văn hóa được xác định là một trong những lĩnh vực có khả năng chuyển hóa các giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển, tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế.

Từ góc độ này, công nghiệp văn hóa không đơn thuần là gia tăng số lượng sản phẩm văn hóa mà phải được nhìn nhận như một hệ sinh thái phát triển, nơi các yếu tố sáng tạo, công nghệ, vốn, thị trường và quản trị cùng tương tác để tạo ra giá trị mới.

“Phát triển công nghiệp văn hóa không phải là thương mại hóa giản đơn các giá trị tinh thần, càng không phải là đánh đổi bản sắc văn hóa để chạy theo thị hiếu nhất thời. Trái lại, bản chất của công nghiệp văn hóa là nâng tầm giá trị văn hóa thông qua sáng tạo và công nghệ, làm cho những giá trị truyền thống được ‘tái sinh’ trong những hình thức mới, phù hợp với đời sống đương đại, có khả năng lan tỏa rộng rãi và bền vững”, TS. Nguyễn Anh Vũ chia sẻ.Theo các chuyên gia, đây chính là tinh thần cốt lõi của Nghị quyết 80-NQ/TW: phát triển văn hóa không tách rời phát triển kinh tế, nhưng kinh tế hóa văn hóa phải dựa trên nền tảng bảo tồn, phát huy bản sắc dân tộc và gia tăng giá trị sáng tạo.

Bà Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh chia sẻ về phát triển công nghiệp văn hóa của thành phố. Ảnh: TG

Đặc biệt, chuyển đổi số được xem là yếu tố mang tính quyết định đối với tương lai của công nghiệp văn hóa Việt Nam. Công nghệ số đang làm thay đổi căn bản cách thức sáng tạo, sản xuất và tiêu dùng các sản phẩm văn hóa. Một sản phẩm văn hóa ngày nay có thể tiếp cận hàng triệu người dùng trên toàn cầu chỉ trong thời gian ngắn. Một di sản nếu được số hóa hiệu quả có thể trở thành nguồn tài nguyên cho giáo dục, du lịch, điện ảnh, truyền thông và nhiều ngành kinh tế khác.

Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm thách thức. Không gian số là môi trường cạnh tranh toàn cầu. Nếu không làm chủ công nghệ, không xây dựng được các nền tảng nội dung trong nước, không bảo vệ được dữ liệu và bản quyền, Việt Nam có thể rơi vào tình trạng phụ thuộc.

Hoàn thiện thể chế để mở rộng không gian phát triển

Nếu Nghị quyết 80-NQ/TW được xem là bước đột phá về tư duy thì yêu cầu đặt ra hiện nay là tiếp tục hoàn thiện thể chế để tạo môi trường thuận lợi cho công nghiệp văn hóa phát triển.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam cho rằng quá trình xây dựng khung thể chế phát triển công nghiệp văn hóa tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn.

Hiện nay, Nghị quyết 80-NQ/TW tiếp tục mở rộng không gian phát triển văn hóa trong giai đoạn mới khi gắn phát triển văn hóa với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển sức mạnh mềm quốc gia. Đồng thời, Nghị quyết 30/NQ-CP của Chính phủ và Nghị quyết 28/2026/QH16 của Quốc hội đã tạo thêm cơ sở pháp lý cho việc triển khai các chính sách phát triển văn hóa và công nghiệp văn hóa trong bối cảnh mới.

Những năm gần đây, thị trường văn hóa Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể. Điện ảnh, quảng cáo, du lịch văn hóa, trò chơi điện tử, nội dung số và nhiều lĩnh vực sáng tạo khác từng bước vận hành theo cơ chế thị trường. Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.

Sinh viên Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh tái hiện không gian văn hóa. Ảnh: TG

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, trong khi thị trường sáng tạo vận động rất nhanh theo logic dữ liệu và nền tảng số thì nhiều chính sách quản lý vẫn mang nặng tư duy quản lý ngành truyền thống; khả năng kết nối giữa văn hóa, công nghệ và tài chính sáng tạo còn hạn chế; doanh nghiệp sáng tạo trong nước chủ yếu có quy mô nhỏ và thiếu nguồn lực để cạnh tranh.

Đại dịch Covid-19 cũng cho thấy những giới hạn của mô hình phát triển công nghiệp văn hóa dựa chủ yếu vào không gian vật lý. Sự phát triển mạnh của biểu diễn trực tuyến, nội dung số, quảng cáo số và các nền tảng công nghệ đã buộc ngành văn hóa phải thích ứng nhanh hơn với môi trường số.

Từ thực tiễn đó, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương cho rằng cần chuyển từ tư duy quản lý văn hóa sang quản trị hệ sinh thái sáng tạo. Trong mô hình mới này, công nghiệp văn hóa không còn vận hành theo từng ngành riêng lẻ mà trở thành một hệ sinh thái mở, kết nối giữa văn hóa, công nghệ, dữ liệu, du lịch, truyền thông và kinh tế trải nghiệm.

Đây cũng chính là yêu cầu mà Nghị quyết 80-NQ/TW đặt ra đối với các cơ quan quản lý nhà nước trong giai đoạn tới.

Khơi thông nguồn lực cho doanh nghiệp và startup văn hóa

Một trong những vấn đề được quan tâm là làm thế nào để khơi thông nguồn lực cho các doanh nghiệp sáng tạo và startup văn hóa.

Theo ThS. Nguyễn Thanh Việt, Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Intracom, sự phát triển của kinh tế sáng tạo đang kéo theo sự gia tăng mạnh mẽ của các startup văn hóa, đặc biệt trong giới trẻ và sinh viên. Nhiều dự án đã biết khai thác các giá trị văn hóa truyền thống kết hợp với công nghệ để tạo ra những mô hình kinh doanh mới.

Tuy nhiên, các startup văn hóa vẫn đang đối mặt với hàng loạt khó khăn như thiếu vốn, khó thương mại hóa sản phẩm, hạn chế trong bảo hộ sở hữu trí tuệ và thiếu cơ chế hỗ trợ chuyên biệt.

Sau các cuộc thi khởi nghiệp, không ít dự án sáng tạo rơi vào tình trạng “đứt gánh giữa đường” do thiếu nguồn lực và thiếu chính sách đồng hành dài hạn. Đây là điểm nghẽn lớn khiến nhiều ý tưởng giàu giá trị văn hóa chưa thể phát triển thành các mô hình kinh doanh bền vững.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 80-NQ/TW đã đề cập đến việc xây dựng các chính sách ưu đãi vượt trội, bao gồm miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp đối với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa, công nghiệp văn hóa và công nghiệp giải trí. Vì vậy, đây là tín hiệu rất tích cực, mở ra niềm tin chính sách và góp phần khơi thông dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực sáng tạo.

Cùng với đó, Nghị quyết 28/2026/QH16 của Quốc hội cũng đã bổ sung nhiều cơ chế ưu đãi dành cho doanh nghiệp đầu tư vào hạ tầng số, công nghệ cao và các ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm như điện ảnh, du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn hay mỹ thuật.