Thành phố thông minh, nhà máy thông minh - động lực cho kinh tế số, kinh tế xanh

Nhiều ý kiến phân tích chuyên sâu tại Diễn đàn “Đổi mới sáng tạo trong phát triển thành phố thông minh, nhà máy thông minh tại Việt Nam” do NIC tổ chức ngày 15/5/2026.

Xu thế tất yếu, tạo lợi thế tăng trưởng kinh tế

Một cách khái quát nhất, thành phố thông minh được hiểu là không gian tích hợp dữ liệu và công nghệ nhằm tối ưu hóa quản trị đô thị, sử dụng hiệu quả tài nguyên, nâng cao chất lượng sống của người dân và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ở phạm vi không gian nhỏ hơn, nhưng cũng hướng tới mục tiêu tối ưu hoá các quy trình quản trị, nhà máy thông minh chính là hạt nhân của nền sản xuất thế hệ mới - nơi trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, internet vạn vật (IoT), tự động hóa và công nghệ bản sao số (Digital Twin) được tích hợp toàn diện nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Các xu thế vừa nêu đang định hình lại cấu trúc phát triển của nhiều quốc gia và đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam trong việc chủ động xây dựng hạ tầng số, phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao và từng bước làm chủ các nền tảng công nghệ chiến lược.

Chia sẻ tại Diễn đàn “Đổi mới sáng tạo trong phát triển thành phố thông minh, nhà máy thông minh tại Việt Nam”, tổ chức ngày 15/5/2026, ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) nhấn mạnh rằng: đô thị thông minh và nhà máy thông minh không còn là những mô hình mang tính thử nghiệm, mà đang trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế số và kinh tế xanh.

Theo ông, trong giai đoạn phát triển mới, năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia sẽ không chỉ được quyết định bởi quy mô thị trường hay nguồn lực tự nhiên, mà phụ thuộc ngày càng lớn vào khả năng tích hợp dữ liệu, kết nối hạ tầng và làm chủ công nghệ lõi.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá khi nhiều địa phương đã bắt đầu triển khai các quy hoạch đô thị thế hệ mới, đồng thời nhiều doanh nghiệp công nghệ và công nghiệp trong nước đã từng bước hình thành các tổ hợp sản xuất thông minh ứng dụng AI, Digital Twin và tự động hóa tiên tiến.

Ông Võ Xuân Hoài khẳng định, việc phát triển các nền tảng thành phố thông minh và nhà máy thông minh “Make in Vietnam” sẽ không chỉ góp phần nâng cao năng lực quản trị và năng suất lao động, mà còn tạo nền tảng để Việt Nam thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, nâng cao tính tự chủ công nghệ và xây dựng các ngành công nghiệp chiến lược có sức cạnh tranh toàn cầu.

Quản trị bằng công nghệ và dữ liệu

Cũng chia sẻ tại Diễn đàn “Đổi mới sáng tạo trong phát triển thành phố thông minh, nhà máy thông minh tại Việt Nam”, từ góc độ quản lý nhà nước, TS. Đào Thị Như, đại diện Cục Phát triển Đô thị, Bộ Xây dựng đã nêu một số định hướng xây dựng khung chính sách và cơ chế thúc đẩy phát triển đô thị thông minh theo hướng đồng bộ, liên thông dữ liệu và lấy người dân làm trung tâm.

Đáng chú ý, bà Như nhấn mạnh phải đổi mới tư duy quy hoạch đô thị từ mô hình quản lý truyền thống sang mô hình quản trị số dựa trên dữ liệu thời gian thực, qua đó nâng cao hiệu quả vận hành hạ tầng, quản lý giao thông, năng lượng, môi trường và dịch vụ công đô thị.

Cũng đồng quan điểm này, ông Ricky Tsui, Giám đốc kiêm Trưởng bộ phận Đầu tư và Phát triển Kinh doanh khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Tập đoàn Arup Ventures (Vương quốc Anh) cho rằng: trong bối cảnh các đô thị đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn về dân số, môi trường và nhu cầu năng lượng, công nghệ số và dữ liệu thời gian thực sẽ đóng vai trò như “hệ thần kinh trung tâm” của đô thị hiện đại.

Theo ông Ricky Tsui, công nghệ bản sao số không chỉ hỗ trợ mô phỏng quy hoạch và vận hành hạ tầng mà còn giúp các thành phố dự báo rủi ro, tối ưu nguồn lực và nâng cao khả năng chống chịu trước các biến động kinh tế - xã hội và biến đổi khí hậu.

Phân tích chi tiết hơn vai trò của công nghệ bản sao số, đại diện Tập đoàn Dassault Systèmes (Pháp) đề cập đến việc kết nối thế giới vật lý với môi trường số, cho phép mô phỏng toàn bộ vòng đời của đô thị, nhà máy và hạ tầng công nghiệp theo thời gian thực. Đây là công nghệ nền tảng của cuộc cách mạng công nghiệp thế hệ mới, giúp giảm chi phí vận hành, tối ưu quy trình sản xuất, tiết kiệm năng lượng và nâng cao khả năng ra quyết định dựa trên dữ liệu.

Tuy nhiên, với thực tế tại Việt Nam, việc ứng dụng các công nghệ này còn gặp không ít rào cản. Ông Trần Tuấn Anh, Phó Chủ tịch & Giám đốc Sản phẩm FPT IS, Tập đoàn FPT cho rằng, thách thức lớn nhất không nằm ở việc thiếu dữ liệu mà nằm ở tình trạng phân mảnh, thiếu liên thông và chưa hình thành được các nền tảng quản trị dữ liệu thống nhất giữa các lĩnh vực và cơ quan quản lý.

Trong khi đó, ông Đoàn Mạnh Hà, Tổng Giám đốc BKAV nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng các nền tảng AI và IoT “Make in Vietnam” phục vụ phát triển đô thị thông minh và bảo đảm an ninh công nghệ quốc gia. Các đô thị tương lai sẽ được vận hành trên nền tảng trí tuệ nhân tạo tích hợp sâu với hệ thống cảm biến, dữ liệu hội tụ và hạ tầng kết nối thông minh.

Đại diện các doanh nghiệp cũng khẳng định: Việt Nam hoàn toàn có khả năng làm chủ các công nghệ cốt lõi trong lĩnh vực AI, an ninh mạng và IoT nếu có chiến lược đầu tư dài hạn và hệ sinh thái hỗ trợ phù hợp.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến chia sẻ tại Diễn đàn cũng đã lưu ý thêm rằng: quá trình xây dựng các mô hình mới này không chỉ là bài toán công nghệ. Thực tế, đây còn là quá trình tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển kinh tế - xã hội, trong đó con người, dữ liệu và đổi mới sáng tạo giữ vai trò trung tâm.