Đồng thời lưu ý yêu cầu tăng cường kiểm soát khi phân cấp, phân quyền cho Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam. Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh phân cấp, giao quyền, đơn giản hóa thủ tục phải đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát.
 |
| Quốc hội thảo luận về dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) tại hội trường ngày 8/8. Ảnh: VPQH |
“Tài nguyên còn nhưng nằm ở chỗ khó lấy”
Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau) cho biết, ông tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Dầu khí và nhất trí thông qua dự án Luật tại Kỳ họp này.
Quan tâm đến chính sách ưu đãi đầu tư, theo đại biểu, cái khó của ngành dầu khí hiện nay không phải là hết dầu, hết khí, mà là tài nguyên còn lại ngày càng khó khai thác. “Tài nguyên còn nhưng nằm ở chỗ khó lấy”, đại biểu Nguyễn Duy Thanh nói.
Theo phân tích của đại biểu, những mỏ thuận lợi đã được khai thác gần hết, trong khi các mỏ mới có xu hướng nằm ở vùng nước sâu hơn, xa bờ hơn, vỉa mỏng hơn, quy mô nhỏ và phân tán hơn. Suất đầu tư trên mỗi thùng dầu, mỗi mét khối khí vì thế ngày càng tăng, trong khi thời gian thu hồi vốn dài và rủi ro lớn.
Từ thực tế này, đại biểu đánh giá cao việc dự thảo Luật thiết kế chính sách ưu đãi theo nhiều tầng, thay vì áp dụng một mức chung. Theo đại biểu, Điều 41 phân định 2 nhóm: nhóm được hưởng ưu đãi đầu tư và nhóm được hưởng ưu đãi đầu tư đặc biệt. Điều 42 gắn từng tầng với một bộ các mức thuế và tỷ lệ thu hồi chi phí cụ thể.
Tầng ưu đãi có thuế thu nhập doanh nghiệp 32%, thuế xuất khẩu dầu thô 10%, mức thu hồi chi phí tối đa 70%; tầng ưu đãi đặc biệt có các mức tương ứng là 25%, 5% và 80%. Đại biểu Nguyễn Duy Thanh cho rằng, việc quy định rõ các mức chính sách có ý nghĩa tạo tín hiệu ổn định cho nhà đầu tư.
 |
| Đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau) đề nghị làm rõ tiêu chí “hiệu quả đầu tư tối thiểu”, “hiệu quả kinh tế tối thiểu”. Ảnh: VPQH |
Đại biểu cũng đánh giá Điều 43 dự thảo về mỏ dầu khí cận biên là một trong những điểm đáng chú ý nhất. Theo đại biểu, với mỏ cận biên không đạt hiệu quả kinh tế tối thiểu, dự thảo cho phép nhà thầu sau khi thực hiện nghĩa vụ thuế tài nguyên và thuế xuất khẩu nếu có, được sử dụng toàn bộ phần dầu khí còn lại để thu hồi chi phí; sau khi thu hồi đủ, được hưởng toàn bộ phần còn lại.
Đại biểu cho rằng nhìn qua có thể thấy đây là cơ chế ưu đãi mạnh, nhưng cần nhìn vào bản chất kinh tế của mỏ cận biên: Nếu không có chính sách đủ hấp dẫn thì nhà đầu tư có thể không triển khai, khi đó Nhà nước cũng không có thêm nguồn thu, còn tài nguyên tiếp tục nằm dưới đáy biển.
Đại biểu cũng đề nghị làm rõ tiêu chí “hiệu quả đầu tư tối thiểu”, “hiệu quả kinh tế tối thiểu” - những tiêu chí có vai trò quyết định trong việc xác định tầng ưu đãi.
Theo đại biểu, nên giao Chính phủ quy định chi tiết vì các chỉ tiêu này phụ thuộc vào giá dầu, lãi suất và điều kiện kinh tế từng thời kỳ. Tuy nhiên, phương pháp xác định cần công khai, kiểm chứng được để nhà đầu tư có thể tự tính toán dự án của mình thuộc tầng chính sách nào trước khi nộp hồ sơ.
Gắn sửa Luật với an ninh năng lượng, kinh tế biển
Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, việc sửa đổi Luật Dầu khí cần góp phần thực hiện mục tiêu bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia, hoàn thiện thể chế, chính sách để năng lượng trở thành lợi thế cạnh tranh và nền tảng phát triển.
Đại biểu đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ, Quốc hội và các ngành năng lượng, dầu khí trong bảo đảm nguồn cung xăng dầu ổn định, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động về năng lượng.
Tuy nhiên, theo đại biểu, tình hình vẫn còn phức tạp, đòi hỏi chính sách ứng phó linh hoạt và có dự báo. Đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát việc thể chế hóa các chủ trương về phát triển kinh tế biển, khai thác và sử dụng hiệu quả tiềm năng tài nguyên biển.
Nhìn lại quá trình phát triển của ngành dầu khí, đại biểu cho biết từ khi khai thác tấn dầu đầu tiên tại mỏ Bạch Hổ năm 1986 đến nay đã hơn 40 năm. Trong thời gian này, hệ thống pháp luật về dầu khí đã nhiều lần được sửa đổi, bổ sung.
Đến nay, nhiều mỏ cũ đã giảm dần sản lượng, trong khi các mỏ mới và mỏ tiềm năng nằm ở biển sâu, xa bờ, đòi hỏi công nghệ tiên tiến, chi phí lớn và rủi ro cao. Do đó, đại biểu đề nghị tăng cường chính sách ưu đãi đối với các lô dầu khí ở vùng nước sâu, xa bờ, địa chất phức tạp, nhất là những khu vực có ý nghĩa về an ninh, quốc phòng và bảo vệ vùng biển quốc gia.
Đại biểu cũng đề nghị tại Điều 8 về yêu cầu an toàn dầu khí bổ sung nội dung an ninh quốc phòng đi kèm với an toàn dầu khí. Tại Điều 44 về hiệu quả đầu tư tối thiểu, đại biểu đề nghị có giải thích rõ để bảo đảm định lượng và thuận lợi cho nhà đầu tư áp dụng.
Đối với Chương XI về Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam, đại biểu đồng tình với nguyên tắc cần có cơ chế xử lý chi phí cho Petrovietnam đối với nghĩa vụ Nhà nước do Tập đoàn thực hiện theo các cam kết mà đại diện nước chủ nhà đã ký kết; đồng thời đề nghị có điều khoản chuyển tiếp hoặc Chính phủ quy định hướng dẫn xử lý cụ thể cho từng hợp đồng, dự án.
Theo đại biểu, đây cũng là cách thể chế hóa chủ trương về kinh tế nhà nước, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn trong phát triển kinh tế, chức năng sở hữu và thực hiện nhiệm vụ chính trị.
Không chuyển rủi ro sang Nhà nước
Cùng quan tâm đến chính sách ưu đãi, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Huế) cho rằng, việc sửa đổi Luật cần đồng thời đạt 3 yêu cầu: Tạo điều kiện thông thoáng cho đầu tư, bảo đảm quản lý chặt chẽ và bảo đảm lợi ích quốc gia.
Theo đại biểu, dự thảo đang thiết kế cơ chế ưu đãi khá mạnh, trong đó mức thu hồi chi phí có thể lên tới 70% đối với lô mỏ được ưu đãi và 80% đối với ưu đãi đặc biệt. Riêng mỏ cận biên còn có cơ chế cho phép sử dụng toàn bộ phần dầu khí còn lại để thu hồi chi phí.
Đại biểu đồng tình với mục tiêu thu hút đầu tư vào mỏ cận biên và các khu vực có điều kiện địa chất phức tạp, nhưng lưu ý mức thu hồi chi phí không chỉ là vấn đề kỹ thuật về dòng tiền mà còn quyết định thời điểm Nhà nước bắt đầu nhận được lợi ích từ dự án.
Do đó, các quy định cần được thiết kế thành một chỉnh thể, bảo đảm ưu đãi “đúng đối tượng, đúng mức và đúng thời điểm”. Theo đại biểu, chính sách phải duy trì sức hấp dẫn đầu tư nhưng tránh để ưu đãi trở thành một đặc quyền kéo dài hơn mức cần thiết.
Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cũng đặt vấn đề chia sẻ rủi ro trong hoạt động dầu khí, “chia sẻ rủi ro dầu khí nhưng không chuyển rủi ro quản trị doanh nghiệp sang nguồn lực nhà nước”.Thăm dò dầu khí có rủi ro địa chất, kỹ thuật và thương mại rất cao, nhưng cần phân biệt rủi ro khách quan với quyết định đầu tư sai, vi phạm quy trình hoặc lỗi chủ quan. Nếu không phân định rõ, theo đại biểu, cơ chế chia sẻ rủi ro có thể vô tình trở thành “cơ chế xã hội hóa tổn thất nhưng tư nhân hóa lợi ích”.
 |
| Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Huế) cho rằng, chia sẻ rủi ro dầu khí nhưng không chuyển rủi ro quản trị doanh nghiệp sang nguồn lực nhà nước. Ảnh: VPQH |
Một nội dung được đại biểu Nguyễn Thị Sửu đặc biệt lưu ý là phân quyền cho Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam. Theo đại biểu, khoản 3 Điều 56 giao Tập đoàn thực hiện các quyền, nghĩa vụ của nước chủ nhà trong triển khai hợp đồng dầu khí và quản lý hoạt động dầu khí. Điều 58 tiếp tục giao Tập đoàn quản lý, giám sát hợp đồng, chịu trách nhiệm về kết quả phê duyệt và định kỳ báo cáo cơ quan quản lý nhà nước.
Đại biểu đánh giá đây là bước phân quyền cần thiết. Tuy nhiên, Tập đoàn đồng thời là doanh nghiệp đầu tư, kinh doanh, trong khi còn được giao kiểm toán, thẩm tra, phê duyệt quyết toán chi phí của nhà thầu. Vì vậy, đại biểu nhấn mạnh: “Càng giao quyền lớn càng phải có cơ chế kiểm soát tương xứng.” Theo đại biểu, nếu chỉ dựa vào hậu kiểm thì chưa đủ để kiểm soát những quyết định có rủi ro lớn đối với tài sản và lợi ích Nhà nước.
Đại biểu đề nghị phân định rõ việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của nước chủ nhà với hoạt động đầu tư, kinh doanh của Tập đoàn và doanh nghiệp do Tập đoàn sở hữu. Đối với những quyết định có khả năng làm thay đổi đáng kể trữ lượng, tổng mức đầu tư, chi phí được thu hồi, nghĩa vụ tài chính hoặc lợi ích của Nhà nước, cần có cơ chế thẩm định, chấp thuận hoặc kiểm tra trước của cơ quan quản lý nhà nước theo tiêu chí do Chính phủ quy định.
Theo đại biểu, là hàng rào pháp lý cần thiết để người được giao quyền có thể chủ động quyết định, nhưng Nhà nước vẫn kiểm soát được rủi ro.
Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng) cũng tập trung vào cơ chế kiểm soát sau phân quyền. Theo đại biểu, nghĩa vụ báo cáo định kỳ của Tập đoàn chính là cơ chế hậu kiểm trực tiếp đối với các nội dung được giao quyền.
Đại biểu đánh giá tích cực bản dự thảo ngày 7/8 khi tại khoản 9 Điều 58 đã quy định nghĩa vụ Tập đoàn định kỳ báo cáo cơ quan quản lý nhà nước về dầu khí đối với các nội dung được giao quyền chấp thuận, phê duyệt, kiểm tra, giám sát.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị Chính phủ quy định rõ 3 nội dung: kỳ báo cáo, phạm vi nội dung báo cáo và hình thức xử lý khi báo cáo phát hiện nội dung chấp thuận, phê duyệt chưa phù hợp. Theo đại biểu, khi các nội dung này được quy định rõ, nghĩa vụ báo cáo mới trở thành công cụ kiểm soát thực chất, không rơi vào hình thức.
Phân quyền để khơi thông nguồn lực, đi đôi với kiểm tra, giám sát
Giải trình trước Quốc hội về một số nội dung đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, về phân cấp, phân quyền và vai trò của Petrovietnam, tinh thần xuyên suốt và nổi bật của dự thảo là “tăng cường phân cấp, giao quyền, đơn giản hóa thủ tục nhằm khơi thông nguồn lực đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát”.
Theo Bộ trưởng, cách thiết kế này phù hợp với chủ trương của Đảng, thông lệ công nghiệp dầu khí quốc tế và kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình triển khai Luật Dầu khí năm 2022. Nguyên tắc được đặt ra là cấp nào nắm rõ nhất về việc gì thì cấp đó giải quyết và quyết định về việc đó.
Theo đó, mô hình quản lý nhà nước được thiết kế thành 3 cấp. Thứ nhất, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ quyết định những vấn đề vĩ mô, quan trọng như phân lô dầu khí, ưu đãi đầu tư và các vấn đề về quốc phòng, an ninh, đối ngoại. Thứ hai, các cơ quan quản lý nhà nước, trong đó Bộ Công Thương là đầu mối cùng các bộ, ngành và địa phương, thực hiện quản lý nhà nước chuyên ngành, phê duyệt các nội dung thuộc quản lý nhà nước như hợp đồng dầu khí, cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, quản lý tài nguyên, trữ lượng dầu khí và kiểm tra, giám sát. Thứ ba, Petrovietnam với vai trò đại diện nước chủ nhà được giao một số quyền trong ký kết, quản lý, theo dõi, giám sát hoạt động dầu khí, đặc biệt là phê duyệt những nội dung có tính chất kỹ thuật thuộc thẩm quyền.
 |
| Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng làm rõ nhiều nội dung đại biểu quan tâm. Ảnh: VPQH |
Bộ trưởng cho biết song song với phân cấp là cơ chế kiểm tra, giám sát. Theo dự thảo, Chính phủ sẽ quy định chi tiết việc tổ chức kiểm tra, giám sát; cơ quan quản lý nhà nước giám sát dựa trên dữ liệu của Petrovietnam và các nhà thầu dầu khí, đồng thời kiểm toán dựa trên định hướng rủi ro.
Về chính sách ưu đãi, Bộ trưởng cho rằng các dự án dầu khí ngày càng ở vùng sâu, nước sâu, xa bờ, điều kiện triển khai khó khăn hơn, địa chất phức tạp hơn, vốn đầu tư lớn hơn và thời gian thu hồi vốn dài hơn. Đặc biệt, nhiều mỏ nhỏ, cận biên nếu áp dụng cơ chế thông thường sẽ không đủ điều kiện triển khai.
Vì vậy, Chương VI được thiết kế để bổ sung các chính sách ưu đãi nhằm khuyến khích phát triển mỏ nhỏ, cận biên ở khu vực nước sâu, xa bờ; đồng thời khuyến khích đầu tư khoa học công nghệ để nâng cao hệ số thu hồi dầu và khai thác tận thu các cụm mỏ, lô dầu khí. Bộ trưởng cho biết, mục tiêu là gia tăng sản lượng khai thác, đóng góp nhiều hơn cho ngân sách nhà nước và nguồn năng lượng sơ cấp của đất nước.
Về CCS và năng lượng ngoài khơi, Bộ trưởng cho biết, dự thảo được xây dựng nhằm hình thành khuôn khổ pháp lý cho quá trình chuyển dịch năng lượng và giảm phát thải, đồng thời tận dụng tối đa tài nguyên, dữ liệu và công trình hạ tầng dầu khí đã đầu tư.
Theo Bộ trưởng, nếu tận dụng và phát triển tốt thị trường CCS, đây có thể trở thành hoạt động dịch vụ đối với khu vực Đông Nam Á. Bộ trưởng dẫn nghiên cứu của Viện Dầu khí Việt Nam cho rằng quy mô thị trường có thể khoảng 40 tỷ USD. Hiện Petrovietnam đang phối hợp với nhóm đối tác Nhật Bản nghiên cứu thử nghiệm một số mỏ có thể sử dụng để lưu giữ CO2 tại khu vực Bắc Bộ.
Đối với năng lượng ngoài khơi, Bộ trưởng cho rằng, việc phát triển gắn với hoạt động dầu khí có ý nghĩa trong phát triển chuỗi giá trị dầu khí, tiết kiệm tài nguyên và nâng cao hiệu quả khai thác. Theo định hướng được Bộ trưởng nêu, có thể tích hợp năng lượng tái tạo phục vụ trực tiếp các công trình dầu khí, đồng thời tận dụng đường ống, giàn khoan và các hạ tầng hiện có; xa hơn là nghiên cứu sử dụng điện phân hydrogen và đưa vào đường ống.
Bộ trưởng cho biết, Chính phủ đã dự thảo hướng dẫn chi tiết với dự kiến nghị định có hiệu lực cùng thời điểm với Luật đồng thời khẳng định cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ nghiêm túc tiếp thu các ý kiến của đại biểu Quốc hội và tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật để báo cáo Chính phủ trình Quốc hội.
