 |
| Hàng loạt dự án điện gió, điện mặt trời với quy mô hàng nghìn MW đang đối mặt nguy cơ “đóng băng” dòng tiền do vướng chính sách. |
Tháng 11/2025, 23 nhà đầu tư nước ngoài (Thái Lan, Hàn Quốc, Singapore,...) hoạt động trong lĩnh vực điện gió và điện mặt trời tại Việt Nam đã cùng ký kiến nghị gửi đến các cơ quan chức năng, đề nghị đối thoại cấp cao nhằm giải quyết tình trạng Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) chậm thanh toán tiền mua điện.
Theo phản ánh, nhóm nhà đầu tư này liên quan đến khoảng 173 dự án với tổng công suất hơn 4.000 MW, tương ứng quy mô vốn đầu tư hàng tỷ USD đã được triển khai tại Việt Nam.
Thông tin từ phía các nhà đầu tư, nguyên nhân chính xuất phát từ sự thay đổi trong yêu cầu pháp lý đối với dự án năng lượng tái tạo. Cụ thể, Thông tư 10/2023/TT-BCT của Bộ Công thương quy định các dự án phải có biên bản nghiệm thu hoàn thành công trình (CCA) để được công nhận ngày vận hành thương mại (COD). Trong khi đó, nhiều dự án đã hoàn thành và vận hành trước thời điểm quy định này có hiệu lực, theo cơ chế trước đây chỉ cần xác nhận của EVN để hưởng giá FIT.
Việc áp dụng thêm tiêu chí pháp lý đối với các dự án đã vận hành được cho là tạo ra vướng mắc trong quá trình xác định điều kiện COD của một số dự án. Hệ quả không chỉ dừng ở tranh luận pháp lý, mà còn dẫn tới tình trạng chậm hoặc tạm dừng thanh toán tiền điện đối với một số dự án, dù sản lượng điện đã được phát lên lưới và đưa vào hệ thống vận hành.
Từ góc độ thị trường, những vướng mắc liên quan đến cơ chế thanh toán đang tạo áp lực đáng kể lên cấu trúc tài chính của các dự án năng lượng tái tạo. Trong mô hình đầu tư điện gió, điện mặt trời, hợp đồng mua bán điện (PPA) đóng vai trò nền tảng bảo đảm dòng tiền và khả năng hoàn vốn cho dự án. Khi việc thanh toán bị chậm trễ hoặc điều kiện thực thi hợp đồng thay đổi, rủi ro tài chính đối với doanh nghiệp cũng gia tăng.
Theo phản ánh của các nhà đầu tư, một số dự án hiện chỉ được thanh toán một phần sản lượng điện, thậm chí có trường hợp việc thanh toán bị tạm dừng kéo dài từ năm 2022 đến nay. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng vận hành của doanh nghiệp mà còn tác động tới nghĩa vụ tài chính với các tổ chức tín dụng và đối tác liên quan.
 |
| Đối thoại giữa nhà đầu tư và cơ quan quản lý được kỳ vọng là “chiếc cầu” tháo gỡ điểm nghẽn, khôi phục dòng vốn cho chuyển dịch năng lượng. |
Đáng chú ý, thay vì lựa chọn các biện pháp pháp lý ngay lập tức, nhóm nhà đầu tư đã đề xuất đối thoại với các bộ: Công Thương, Tài chính và Tư pháp nhằm tìm kiếm giải pháp tháo gỡ trên tinh thần hợp tác và minh bạch. Động thái này cho thấy dư địa đối thoại chính sách vẫn còn, đồng thời đặt ra yêu cầu về phản hồi kịp thời từ phía cơ quan quản lý.
Ở góc độ rộng hơn, vấn đề không chỉ nằm ở tranh chấp giữa doanh nghiệp và bên mua điện, mà còn phản ánh yêu cầu nâng cao tính đồng bộ trong hệ thống chính sách, từ quy định kỹ thuật, cơ chế giá đến quá trình thực thi hợp đồng. Khi các quy định thiếu tính liên thông hoặc thay đổi trong quá trình áp dụng, phần lớn rủi ro thường được chuyển sang phía nhà đầu tư, qua đó tác động trực tiếp tới môi trường đầu tư.
Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy thu hút dòng vốn xanh và triển khai các cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), những tín hiệu làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư quốc tế có thể tạo ra tác động dài hạn đối với khả năng huy động vốn cho lĩnh vực năng lượng tái tạo.
Theo các chuyên gia, vấn đề cốt lõi hiện nay không chỉ là xử lý từng tranh chấp cụ thể, mà còn nằm ở cách hệ thống chính sách phản ứng trước các bất cập phát sinh trong thực tiễn. Một thị trường phát triển không tránh khỏi tranh chấp, nhưng điều quan trọng là các tranh chấp cần được giải quyết theo hướng minh bạch, công bằng và có tính dự báo.
Trong bối cảnh đó, đối thoại được xem là bước đi cần thiết nhằm thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn triển khai. Tuy nhiên, hiệu quả của đối thoại sẽ phụ thuộc vào các giải pháp cụ thể sau đó, bao gồm rà soát quy định pháp lý, hoàn thiện cơ chế thanh toán và bảo đảm tính nhất quán trong thực thi hợp đồng.
Ở thời điểm hiện nay, điều thị trường quan tâm không chỉ là việc có tổ chức đối thoại hay không, mà là khả năng chuyển hóa đối thoại thành các quyết sách thực chất nhằm khôi phục niềm tin và tạo nền tảng ổn định cho quá trình chuyển dịch năng lượng dài hạn.
Với hơn 4.000 MW công suất và hàng tỷ USD vốn đầu tư đang “chờ lời giải”, lựa chọn lúc này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn là phép thử đối với năng lực điều hành. Và trong phép thử đó, câu trả lời sẽ không nằm trên bàn hội nghị, mà ở những quyết định cụ thể sau đối thoại.
