 |
| Hoạt động xuất nhập khẩu thương mại giữa Việt Nam và EU ngày càng tăng trưởng mạnh. Ảnh: T.H |
EVFTA tạo cú hích cho thương mại song phương
Ngày 1/8/2026, Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam phát hành báo cáo về tác động của EVFTA nhân tròn 6 năm Hiệp định này chính thức có hiệu lực. Dù chỉ là một giai đoạn ngắn trong hành trình 36 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU), Hiệp định đã tạo ra những tác động rõ nét đối với hợp tác kinh tế song phương.
Theo số liệu từ Hải quan Việt Nam và Cơ quan Thống kê Quốc gia (NSO), tổng kim ngạch thương mại Việt Nam - EU đã vượt 900 tỷ USD trong giai đoạn từ tháng 1/1995 đến tháng 6/2026. Đáng chú ý, riêng 6 năm kể từ khi EVFTA đi vào thực thi (từ tháng 8/2020) đã đóng góp 383,8 tỷ USD, tương đương 42,6% tổng kim ngạch của hơn ba thập kỷ hợp tác.
Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert nhận định, gần một nửa tổng kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và EU trong suốt ba thập kỷ qua diễn ra dưới khuôn khổ EVFTA. Điều đó phản ánh tốc độ hội nhập thương mại tăng nhanh ngay khi các rào cản tiếp cận thị trường được tháo gỡ.
Theo ông Bruno Jaspaert, nếu 6 năm trước EVFTA mới chỉ là một cam kết chính trị đầy tham vọng thì hiện nay những tác động của hiệp định đã được đo lường rõ ràng khi tái định hình dòng chảy thương mại, củng cố niềm tin kinh doanh và đưa Việt Nam trở thành một trong những “neo kinh tế” quan trọng của châu Âu tại châu Á.
Ông khẳng định EuroCham sẽ tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng thông qua hoạt động vận động chính sách dựa trên thực chứng và các cuộc đối thoại công - tư mang tính xây dựng.
Bước sang năm thứ 7, EVFTA đạt thêm một cột mốc quan trọng khi EU hoàn tất lộ trình tự do hóa thương mại, mở cửa miễn thuế cho 99% các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam. Trong khi đó, Việt Nam tiếp tục thực hiện lộ trình cắt giảm thuế đối với hàng hóa của EU và dự kiến hoàn tất vào năm 2030, tròn 10 năm EVFTA có hiệu lực.
Theo EuroCham, phần lớn hàng hóa Việt Nam hiện đã được hưởng mức thuế ưu đãi khoảng 80% khi vào thị trường EU. Việc xóa bỏ gần như toàn bộ thuế quan được kỳ vọng sẽ tạo thêm cơ hội tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp Việt Nam.
6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại song phương đạt 41,4 tỷ USD. Trong đó, Việt Nam xuất khẩu sang EU 31,8 tỷ USD và nhập khẩu 9,7 tỷ USD, tạo mức thặng dư thương mại khoảng 22 tỷ USD. Đáng chú ý, con số này còn cao hơn mức xuất siêu của cả năm 2019 - thời điểm trước khi EVFTA có hiệu lực.
Theo Phó Chủ tịch EuroCham Jean-Jacques Bouflet, quan hệ thương mại giữa Việt Nam và EU không nên được nhìn nhận theo góc độ “được - mất”. Những sản phẩm công nghệ cao, máy móc thiết bị tiên tiến và dược phẩm từ châu Âu góp phần nâng cao năng suất công nghiệp của Việt Nam, trong khi các sản phẩm điện tử, cơ khí, dệt may, da giày, đồ gỗ và nông sản của Việt Nam bổ sung hiệu quả cho chuỗi cung ứng và nhu cầu tiêu dùng tại châu Âu.
Ông Bouflet cho rằng, EVFTA đã hình thành một hệ sinh thái kinh tế mang tính bổ trợ, giúp mỗi bên phát huy lợi thế của mình. Đồng thời, ông khuyến khích Việt Nam tăng cường nhập khẩu các giải pháp công nghệ giá trị cao từ châu Âu nhằm phục vụ quá trình hiện đại hóa công nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Tháo gỡ điểm nghẽn để tận dụng tốt hơn EVFTA
Sau 6 năm thực thi, hiệu quả của EVFTA còn được phản ánh qua niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam.
Theo Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) quý II/2026 của EuroCham, 55% doanh nghiệp châu Âu coi Việt Nam là trung tâm hoạt động cốt lõi hoặc thị trường tăng trưởng trọng điểm, trong khi 22% xem Việt Nam là một cấu phần quan trọng trong mạng lưới khu vực.
Trong các doanh nghiệp đang tham gia thương mại song phương, một nửa cho biết hưởng lợi trực tiếp từ các ưu đãi thuế quan của EVFTA. Có 33% doanh nghiệp áp dụng thuế suất ưu đãi cho ít nhất 20% kim ngạch thương mại và gần 20% áp dụng cho hơn một nửa dòng lưu chuyển hàng hóa.
Đáng chú ý, 66% doanh nghiệp ghi nhận những khoản tiết kiệm tài chính có thể đo lường được. Phần lớn tiết kiệm từ 5-15%, trong khi 11% doanh nghiệp đạt mức tiết kiệm trên 30%. Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thương mại, logistics và hàng tiêu dùng là nhóm hưởng lợi lớn nhất.
Theo chia sẻ của một doanh nghiệp nhập khẩu châu Âu tham gia khảo sát BCI, hơn 80% hoạt động thương mại giữa EU và Việt Nam của doanh nghiệp hiện được hưởng ưu đãi thuế quan từ EVFTA. Việc giảm chi phí nhập khẩu đã giúp doanh nghiệp giảm giá bán từ 5-15%, qua đó nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm tại thị trường Việt Nam và mở rộng cơ hội tăng trưởng.
Đối với các doanh nghiệp logistics, việc khách hàng tận dụng hiệu quả EVFTA cũng góp phần thúc đẩy nhu cầu dịch vụ giao nhận, kho bãi và phân phối trong chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên, khi các rào cản thuế quan dần được xóa bỏ, những vướng mắc về thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ lại nổi lên là thách thức mới.
Một doanh nghiệp sản xuất đa quốc gia phục vụ các thị trường châu Âu, Australia và Bắc Mỹ cho biết chưa đến 20% lô hàng xuất khẩu sang EU đủ điều kiện hưởng ưu đãi do cách hiểu khác nhau giữa các quốc gia thành viên EU và Việt Nam cũng như các yêu cầu về xuất xứ thường xuyên thay đổi.
Để hỗ trợ doanh nghiệp, EuroCham đã tăng cường đối thoại công - tư và vận động chính sách dựa trên thực tiễn. Trong Tuần lễ đối thoại Sách trắng diễn ra vào tháng 5 vừa qua, EuroCham đã làm việc với Bộ Công Thương nhằm trao đổi về Quy tắc xuất xứ, việc áp dụng thuế suất ưu đãi cũng như các trường hợp hàng hóa lưu chuyển qua khu kinh tế đặc biệt và kho ngoại quan.
Tiếp đó, ngày 30/7/2026, EuroCham tổ chức chương trình Đối thoại và Tập huấn Hải quan thường niên tại TP. Hồ Chí Minh nhằm hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện thủ tục hải quan, tối ưu hóa việc tận dụng các ưu đãi từ EVFTA.
Theo ông Jean-Jacques Bouflet, EVFTA không chỉ dừng ở cắt giảm thuế quan, mà còn bao trùm các lĩnh vực như hợp tác hải quan, tiêu chuẩn kỹ thuật, sở hữu trí tuệ, phát triển bền vững và minh bạch trong quản lý. Trong bối cảnh các quy định mới của EU như Thỏa thuận Xanh châu Âu, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và Quy định chống phá rừng của EU lần lượt được triển khai, năng lực hiểu và tuân thủ các quy định sẽ ngày càng trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Theo EuroCham, để duy trì lợi thế xuất khẩu trong giai đoạn tới, việc đơn giản hóa thủ tục hải quan, đẩy nhanh hoàn thuế, số hóa hồ sơ chứng từ và làm rõ Quy tắc xuất xứ sẽ giúp nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tận dụng hiệu quả hơn những cơ hội mà EVFTA mang lại.
