Doanh nghiệp tăng tốc chuyển đổi xanh trước yêu cầu mới về tái chế

Nhiều doanh nghiệp đã chú trọng trong khâu tái chế bao bì. Ảnh: V.N

Trước yêu cầu các tiêu chuẩn môi trường và kinh tế tuần hoàn ngày càng trở thành điều kiện tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với cộng đồng doanh nghiệp.

Chuyển đổi xanh từ yêu cầu của thị trường và chính sách

Hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm phát thải khí nhà kính và đáp ứng các tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đang trở thành những tiêu chí quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế.

Theo ông Trần Việt Hà, Phó trưởng Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HEPZA), từ thực tế trên, doanh nghiệp không chỉ chịu sức ép từ các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường mà còn bước vào giai đoạn thực thi các quy định mới của Việt Nam về kinh tế tuần hoàn.

Ông Trần Việt Hà cho rằng, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã chính thức đưa kinh tế tuần hoàn trở thành định hướng phát triển. Đến nay, Nghị định số 110/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu cùng với Thông tư số 24/2026/TT-BNNMT đã hoàn thiện khung pháp lý về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR).

Theo quy định tại Nghị định số 110/2026/NĐ-CP, các nhà sản xuất, nhập khẩu sản phẩm, bao bì thuộc Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định khi đưa ra thị trường Việt Nam phải thực hiện trách nhiệm tái chế theo tỷ lệ và quy cách tái chế bắt buộc.

Nghị định cũng quy định rõ đối tượng thực hiện trách nhiệm tái chế trong từng trường hợp cụ thể như sản phẩm cùng nhãn hiệu được sản xuất tại nhiều doanh nghiệp; sản phẩm được gia công; hoạt động ủy thác nhập khẩu hoặc trường hợp công ty mẹ được các công ty con, chi nhánh hạch toán độc lập ủy quyền thực hiện trách nhiệm tái chế.

Đối với bao bì, Nghị định quy định trách nhiệm tái chế áp dụng đối với bao bì thương phẩm của nhiều nhóm hàng hóa như thực phẩm (trừ kẹo cao su), mỹ phẩm, thuốc, phân bón, thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y, xà phòng, chất tẩy rửa, chế phẩm vệ sinh và xi măng.

Theo ông Trần Việt Hà, với khung pháp lý đã được hoàn thiện, doanh nghiệp sản xuất và nhập khẩu phải thực hiện trách nhiệm tái chế đối với nhiều nhóm sản phẩm, bao bì, đồng thời thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với các sản phẩm khó tái chế theo quy định.

Đồng hành cùng doanh nghiệp thực hiện “chuyển đổi kép”

Theo HEPZA, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Lãnh đạo HEPZA cho biết, sau hợp nhất, quy mô công nghiệp của TP. Hồ Chí Minh đã mở rộng lên 105 khu chế xuất, khu công nghiệp theo quy hoạch với tổng diện tích hơn 50.288 ha. Việc cộng hưởng lợi thế từ trung tâm đổi mới sáng tạo TP. Hồ Chí Minh, thủ phủ công nghiệp Bình Dương và trung tâm kinh tế biển Vũng Tàu cùng khu thương mại tự do (FTZ) đang tạo động lực tăng trưởng lớn cho cộng đồng doanh nghiệp.

Tuy nhiên, quá trình “chuyển đổi kép” của doanh nghiệp vẫn còn không ít thách thức. Theo HEPZA, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ còn thiếu hệ thống nền tảng số đồng bộ, khiến hoạt động quản lý bị phân tán. Bên cạnh đó, hạn chế về các công cụ đo lường tiêu chuẩn đang khiến doanh nghiệp đối mặt với rủi ro về các rào cản kỹ thuật quốc tế cũng như gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn tín dụng xanh.

Để đồng hành cùng doanh nghiệp, HEPZA đang triển khai nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy chuyển đổi số và tăng trưởng xanh. Trong đó, đơn vị tập trung phủ sóng mạng 5G tại 100% khu chế xuất, khu công nghiệp; thực hiện số hóa dữ liệu hạ tầng và vận hành phần mềm quản lý doanh nghiệp trong năm 2026.

Song song đó, HEPZA đang tích cực thúc đẩy lộ trình chuyển đổi các khu chế xuất, khu công nghiệp truyền thống sang mô hình khu công nghiệp sinh thái, tập trung hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng tài nguyên, thúc đẩy cộng sinh công nghiệp, giảm tỷ lệ chôn lấp rác thải, đo lường phát thải carbon. Đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới, nguồn vốn tín dụng xanh và đào tạo nguồn nhân lực.

HEPZA cũng phối hợp với các chuyên gia quốc tế trong xây dựng, phát triển các khu công nghiệp sinh thái, đồng thời kiến nghị mở rộng chính sách hỗ trợ lãi suất nhằm khơi thông dòng vốn, giúp doanh nghiệp tự tin chuyển đổi số và xanh hóa dây chuyền sản xuất.

Ở góc độ chuyên gia, PGS.TS Lê Thị Kim Oanh, Trưởng khoa Môi trường, Trường Đại học Văn Lang, cho rằng những điều chỉnh về chính sách môi trường và chiến lược phát triển của Việt Nam đang phản ánh sự thay đổi căn bản của “luật chơi” trong thương mại toàn cầu.

Theo PGS.TS Lê Thị Kim Oanh, kinh tế tuần hoàn không chỉ dừng ở hoạt động tái chế sau sản xuất mà phải được triển khai ngay từ khâu thiết kế sản phẩm, tối ưu vật liệu, kéo dài vòng đời sản phẩm, tái sử dụng và tái sản xuất trước khi tiến tới tái chế. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra nhiều giá trị hơn trên mỗi đơn vị tài nguyên.

Việc khung pháp lý về EPR được hoàn thiện cùng các giải pháp hỗ trợ chuyển đổi xanh đang tạo nền tảng để doanh nghiệp thay đổi mô hình sản xuất theo hướng tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao năng lực cạnh tranh. Trước yêu cầu các tiêu chuẩn môi trường ngày càng trở thành điều kiện để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu tuân thủ quy định mà đang trở thành động lực để doanh nghiệp phát triển bền vững.