Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam tăng tốc lên nấc thang giá trị mới

Thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ Việt Nam trong làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng.

Doanh nghiệp nội địa tăng tốc nâng tầm chuỗi giá trị

Trong bức tranh đó, ngày càng nhiều doanh nghiệp nội địa đã chứng minh khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của đối tác quốc tế. Không ít đơn vị đã tham gia cung ứng cho các tập đoàn lớn trong lĩnh vực ô tô, xe máy, điện tử và thiết bị công nghiệp. Đây là bước tiến đáng chú ý, bởi để trở thành nhà cung cấp chính thức, doanh nghiệp phải bảo đảm chất lượng ổn định, giao hàng đúng hạn và duy trì quản trị sản xuất chuyên nghiệp trong thời gian dài.

Tuy nhiên, thành quả hiện nay mới chỉ là nền tảng ban đầu. Phần lớn doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ vẫn tập trung ở khâu chế tạo linh kiện, phụ tùng hoặc gia công chi tiết theo bản vẽ có sẵn. Những công đoạn mang lại giá trị gia tăng cao hơn như nghiên cứu phát triển, thiết kế sản phẩm, vật liệu mới hay xây dựng thương hiệu riêng vẫn còn khá hạn chế. Điều đó khiến năng lực cạnh tranh dài hạn chưa thật sự bền vững.

Đánh giá về xu hướng chuyển dịch, ông Phạm Hải Phong, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam cho rằng, nhiều doanh nghiệp trong nước đã có thể sản xuất các cụm chi tiết phức tạp, tham gia lắp ráp bảng mạch điện tử, phát triển hệ thống tự động hóa và cung cấp sản phẩm cho cả khối doanh nghiệp đầu tư nước ngoài lẫn doanh nghiệp trong nước. Theo ông Phong, đây là tín hiệu cho thấy doanh nghiệp Việt đang dần bước từ vị trí vệ tinh sang vai trò đối tác giá trị cao.

Từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp địa phương, ông Nguyễn Hoàng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (Hansiba), nhận định dư địa phát triển của ngành vẫn còn rất lớn. Với điều kiện thuận lợi và định hướng rõ ràng, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ công nghệ cao hoàn toàn có khả năng đóng góp tích cực cho chiến lược tăng trưởng của Thủ đô và cả nước, đồng thời tạo sức lan tỏa sang logistics, nông nghiệp, y tế, giao thông và kinh tế biển.

Theo ông Nguyễn Hoàng, yếu tố then chốt hiện nay là xây dựng hệ thống thể chế ổn định, thông suốt để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn và mở rộng quy mô sản xuất. Cùng với đó, việc hoàn thiện khung pháp lý cho công nghiệp hỗ trợ gắn với quốc phòng, an ninh đang mở ra nhiều cơ hội mới. Đặc biệt, mô hình công nghiệp lưỡng dụng được kỳ vọng giúp doanh nghiệp khai thác hiệu quả năng lực hiện có và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước.

Thực tế cho thấy, ở những địa phương chủ động tổ chức kết nối cung cầu, hỗ trợ đổi mới công nghệ và xúc tiến thương mại, doanh nghiệp phát triển nhanh hơn rõ rệt. Khi có cơ hội tiếp cận trực tiếp với các nhà mua hàng lớn, doanh nghiệp Việt không chỉ tìm được đơn hàng mới mà còn học được cách vận hành hiện đại, tiêu chuẩn quản lý quốc tế và yêu cầu về minh bạch chuỗi cung ứng. Đây là yếu tố quan trọng để tiến sâu hơn vào mạng lưới toàn cầu.

Trong giai đoạn mới, lợi thế lao động giá rẻ không còn là yếu tố quyết định. Thay vào đó, năng lực công nghệ, trình độ quản trị và khả năng đổi mới sáng tạo mới là chìa khóa. Doanh nghiệp muốn đi xa phải đầu tư máy móc hiện đại, tự động hóa dây chuyền, số hóa quy trình quản lý và xây dựng đội ngũ kỹ sư có khả năng xử lý các yêu cầu kỹ thuật phức tạp. Nếu chậm thay đổi, doanh nghiệp sẽ bị bỏ lại ngay trên sân nhà.

Nâng nội lực để tham gia chuỗi toàn cầu

Theo TS. Trương Thị Chí Bình, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam, trọng tâm hiện nay là tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư chiều sâu. Bà cho rằng các yếu tố như giảm chi phí đầu vào, bảo đảm quỹ đất sản xuất, mở rộng nguồn vốn trung và dài hạn, cũng như phát triển nhân lực kỹ thuật chất lượng cao sẽ quyết định tốc độ chuyển mình của toàn ngành trong những năm tới.

Một vấn đề khác cũng cần được nhìn nhận nghiêm túc là quy mô doanh nghiệp còn nhỏ. Nhiều đơn vị có tay nghề tốt nhưng thiếu vốn để nâng cấp thiết bị, thiếu tài sản thế chấp để vay tín dụng hoặc không đủ nguồn lực duy trì hoạt động nghiên cứu phát triển. Nếu không có các cơ chế hỗ trợ phù hợp, doanh nghiệp dễ rơi vào vòng luẩn quẩn: quy mô nhỏ nên khó đầu tư, khó đầu tư nên tiếp tục nhỏ và phụ thuộc vào đơn hàng gia công.

Bởi vậy, các chính sách khuyến khích đầu tư đổi mới công nghệ được kỳ vọng sẽ tạo cú hích quan trọng. Hỗ trợ lãi suất, ưu đãi thuế, trợ giúp chi phí chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực hay tư vấn cải tiến sản xuất đều là những công cụ thiết thực. Khi rủi ro đầu tư được chia sẻ, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn hơn trong việc mua sắm thiết bị hiện đại, phát triển sản phẩm mới và mở rộng năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Song song với chính sách, hạ tầng sản xuất cũng cần được nâng cấp đồng bộ. Những khu công nghiệp chuyên sâu dành cho công nghiệp hỗ trợ, nơi doanh nghiệp có thể tiếp cận mặt bằng phù hợp, logistics thuận tiện, dịch vụ kỹ thuật và mạng lưới đối tác sẵn có, sẽ giúp giảm đáng kể chi phí vận hành. Nếu được quy hoạch tốt, đây còn là nơi hình thành các cụm liên kết ngành, tạo sức mạnh cộng hưởng giữa nhiều doanh nghiệp trong chuỗi.

Nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam cần lựa chọn trọng tâm phát triển thay vì dàn trải. Các lĩnh vực có tiềm năng lớn như cơ khí chính xác, điện tử, thiết bị năng lượng mới, vật liệu kỹ thuật cao nên được ưu tiên đầu tư. Đồng thời, cần phát hiện và hỗ trợ những doanh nghiệp đầu tàu có khả năng làm chủ công nghệ lõi, từ đó tạo hiệu ứng lan tỏa về tiêu chuẩn sản xuất, quản trị và đổi mới sáng tạo cho toàn hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ.

Cơ hội bứt phá của công nghiệp hỗ trợ Việt Nam đang hiện hữu rõ ràng hơn bao giờ hết. Nhưng từ gia công đến làm chủ công nghệ là hành trình dài, đòi hỏi sự kiên trì và tầm nhìn dài hạn. Khi Nhà nước tạo hành lang thuận lợi, doanh nghiệp chủ động nâng cấp năng lực và các mắt xích trong hệ sinh thái cùng đồng hành, công nghiệp hỗ trợ Việt Nam hoàn toàn có thể bước lên nấc thang mới trong chuỗi giá trị toàn cầu.