 |
| Biến động giá dầu và tỷ giá có thể ảnh hưởng đến dòng vốn và tâm lý nhà đầu tư trên thị trường. |
Theo bà Nguyễn Hồng Hoa, chuyên viên Phân tích và Tư vấn đầu tư, CTCP Chứng khoán Bảo Việt, căng thẳng gia tăng tại Iran và khu vực Trung Đông đang thu hút sự quan tâm lớn của giới đầu tư toàn cầu, trong bối cảnh khu vực này giữ vai trò trọng yếu trong chuỗi cung ứng năng lượng và vận tải hàng hải quốc tế. Những biến động địa chính trị tại đây không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến giá dầu, khí tự nhiên mà còn lan tỏa tới chi phí sản xuất, lạm phát và dòng vốn trên thị trường tài chính toàn cầu.
Ước tính, Iran hiện chiếm khoảng 3% sản lượng dầu toàn cầu, trong khi Trung Đông là khu vực xuất khẩu lớn đối với dầu khí và phân đạm. Đáng chú ý, theo công ty tư vấn năng lượng Kpler, khoảng một phần ba tổng lượng dầu xuất khẩu bằng đường biển của thế giới đi qua eo biển Hormuz trong năm 2025. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cũng cho biết, nếu tuyến vận chuyển này bị gián đoạn, các lựa chọn thay thế là rất hạn chế. Điều này cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của thị trường năng lượng toàn cầu vào khu vực Trung Đông.
Trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng, giá dầu và khí tự nhiên thường có xu hướng đi lên, kéo theo chi phí sản xuất các sản phẩm như ure, ammonia tăng theo. Ngay cả khi chưa xảy ra gián đoạn thực tế trong chuỗi cung ứng, việc căng thẳng kéo dài cũng có thể khiến giá hàng hóa và cước vận tải duy trì ở mức cao. Đồng thời, việc các tàu hàng phải thay đổi hải trình để tránh khu vực rủi ro có thể làm kéo dài thời gian vận chuyển, gia tăng chi phí logistics trên toàn cầu.
Tác động đến kinh tế và thị trường tài chính phụ thuộc lớn vào mức độ và thời gian leo thang của xung đột. Trong kịch bản căng thẳng không mở rộng thành xung đột khu vực, kinh nghiệm quá khứ cho thấy giá hàng hóa và thị trường tài chính thường chỉ biến động trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu giá năng lượng tăng mạnh và kéo dài, áp lực lạm phát toàn cầu có thể gia tăng, qua đó ảnh hưởng đến lộ trình điều hành chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn. Trong các giai đoạn rủi ro địa chính trị, đồng USD thường có xu hướng mạnh lên, trong khi dòng vốn quốc tế trở nên thận trọng hơn với các thị trường mới nổi và có xu hướng tìm đến các tài sản an toàn.
Đối với Việt Nam, rủi ro chủ yếu đến từ áp lực lạm phát nhập khẩu khi giá năng lượng và hàng hóa cơ bản tăng, cũng như biến động tỷ giá trong bối cảnh đồng USD mạnh lên. Những yếu tố này có thể thu hẹp dư địa điều hành chính sách tiền tệ trong nước. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp xuất khẩu cũng có thể chịu ảnh hưởng khi chi phí vận tải tăng và thời gian giao hàng kéo dài.
Ở góc độ thị trường chứng khoán, quan sát các giai đoạn căng thẳng Mỹ - Iran trước đây cho thấy phản ứng của thị trường Việt Nam tương đối hạn chế nếu xung đột không leo thang. Đầu tháng 1/2020, VN-Index giảm khoảng 2% trước khi nhanh chóng phục hồi, trong khi tháng 6/2019 thị trường chủ yếu đi ngang. Do đó, bà Hoa cho rằng, trong kịch bản căng thẳng được kiểm soát, tâm lý nhà đầu tư có thể sớm ổn định và sự chú ý sẽ quay trở lại các yếu tố nội tại như kỳ đánh giá nâng hạng của FTSE vào ngày 7/4/2026, mùa đại hội cổ đông và triển vọng kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Ở cấp độ ngành, theo bà Nguyễn Hồng Hoa, tác động được đánh giá là mang tính phân hóa. Nhóm dầu khí, đặc biệt là thượng nguồn, có thể hưởng lợi khi giá dầu tăng, qua đó thúc đẩy hoạt động thăm dò, khai thác và đảm bảo nguồn công việc dài hạn cho doanh nghiệp. Nhóm trung và hạ nguồn có thể hưởng lợi từ việc tiêu thụ hàng tồn kho giá thấp với mức giá bán cao hơn. Ngành phân bón cũng được hỗ trợ khi giá khí tăng và nguy cơ gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông có thể đẩy giá ure, ammonia đi lên. Trong khi đó, vận tải dầu khí có thể hưởng lợi nếu mặt bằng cước duy trì ở mức cao. Một số kim loại quý và kim loại chiến lược cũng có thể ghi nhận diễn biến tích cực trong bối cảnh giá hàng hóa tăng.
Ngược lại, một số ngành có thể chịu áp lực chi phí, như nhựa do giá đầu vào tăng, hay hàng không khi vừa chịu tác động từ giá nhiên liệu cao, vừa phải điều chỉnh đường bay dài hơn để tránh khu vực rủi ro.
Trong bối cảnh nhiều yếu tố biến động đan xen, nhà đầu tư được khuyến nghị ưu tiên quản trị rủi ro, duy trì tỷ trọng danh mục hợp lý và theo dõi sát diễn biến địa chính trị. Danh mục đầu tư có thể cân nhắc các doanh nghiệp có khả năng hưởng lợi từ xu hướng giá hàng hóa hoặc có nền tảng tài chính vững vàng. Đồng thời, nếu căng thẳng hạ nhiệt, thị trường nhiều khả năng sẽ phục hồi và quay trở lại phản ánh các yếu tố cơ bản của nền kinh tế.
