Chủ động giảm phát thải, sẵn sàng tham gia thị trường carbon

Khung pháp lý chung cho thị trường carbon ở Việt Nam đã tương đối đầy đủ để thị trường sẵn sàn vận hành.

Kiểm kê phát thải là nền tảng để tham gia thị trường carbon

Tại phiên tọa đàm “Diễn đàn Quốc gia về môi trường và khí hậu - Từ chính sách đến hành động” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức vừa qua, các diễn giả có chung nhận định rằng kiểm kê khí nhà kính không chỉ là trách nhiệm mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Trong lộ trình hoàn thiện các quy định pháp luật về giảm phát thải khí nhà kính, việc triển khai thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải cho 110 doanh nghiệp phát thải lớn nhất được xem là một bước tiến quan trọng. Điều này đặt ra yêu cầu đối với doanh nghiệp trong việc định hình lại phương thức sản xuất, quản trị phát thải, quản lý số liệu hoạt động và thực hiện kiểm kê phát thải một cách minh bạch.

Theo ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, các doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch đều thuộc danh mục 2.166 cơ sở bắt buộc thực hiện kiểm kê khí nhà kính do Thủ tướng Chính phủ ban hành. Hiện các doanh nghiệp đều tuân thủ đầy đủ công tác kiểm kê, báo cáo kiểm kê và xây dựng kế hoạch giảm nhẹ phát thải.

Song song với các quy định bắt buộc, Chính phủ cũng đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi như ưu đãi tài chính, áp dụng các chính sách về thuế, phí. Trong đó có ưu đãi lệ phí trước bạ đối với xe điện hoặc ưu đãi thuế nhập khẩu cho các công nghệ cao. Bên cạnh đó, quy định về tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh đang tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn tài chính xanh phục vụ mục tiêu giảm phát thải.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường hiện cũng đang hoàn thiện hướng dẫn về dự án xanh, kinh tế tuần hoàn và tiêu chí ESG để trình Thủ tướng Chính phủ.

Theo PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược Nông nghiệp và Môi trường, dư địa giảm phát thải của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn rất lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực sản xuất, năng lượng, nông nghiệp và sử dụng tài nguyên.

Ông cho rằng quá trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp Việt Nam thời gian qua đã bắt đầu hình thành rõ nét hơn dưới tác động của các cam kết quốc tế, yêu cầu từ thị trường xuất khẩu cũng như các tiêu chuẩn ESG ngày càng khắt khe. Tuy nhiên, mức độ chuyển đổi giữa các nhóm doanh nghiệp hiện vẫn còn chênh lệch lớn, nhất là giữa doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Theo ông Nguyễn Đình Thọ, cơ chế phát triển thị trường carbon và tín chỉ carbon sẽ mở ra cơ hội đáng kể cho doanh nghiệp Việt Nam trong thời gian tới. Đây không chỉ là công cụ tài chính cho quá trình chuyển đổi xanh mà còn tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, cải thiện hiệu quả sử dụng tài nguyên và tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng phát thải thấp.

Doanh nghiệp tăng tốc chuyển đổi xanh, chuẩn bị cho sàn giao dịch carbon

Là một trong những ngành có lượng phát thải khí nhà kính lớn, ngành thép đang chủ động triển khai nhiều giải pháp giảm phát thải. Ông Nguyễn Phú Dương, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Thép Việt Nam cho biết, Tổng công ty đã quán triệt các đơn vị thành viên tập trung đổi mới công nghệ sản xuất theo hướng hiện đại, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải.

Theo ông Nguyễn Phú Dương, đây là giải pháp cốt lõi giúp giảm lượng khí nhà kính ngay từ quá trình sản xuất. Đồng thời, doanh nghiệp cũng đẩy mạnh sử dụng năng lượng hiệu quả, tối ưu hóa quy trình vận hành, tăng cường tái chế và tận dụng phế liệu trong sản xuất thép. Việc từng bước chuyển đổi sang các nguồn nguyên liệu, nhiên liệu thân thiện hơn với môi trường cũng đang được triển khai theo định hướng giảm phát thải của Nhà nước.

Ông Nguyễn Phú Dương cho rằng giảm phát thải không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn là cơ hội để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của thị trường trong nước và quốc tế.

Cùng với ngành thép, nhiều doanh nghiệp sản xuất cũng đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh. Ông Lê Hoàng Minh, Giám đốc Điều hành Khối sản xuất Vinamilk cho biết doanh nghiệp đã triển khai chuyển đổi xanh trên nhiều lĩnh vực nhằm tối ưu chi phí sản xuất và tối ưu sức lao động.

Theo đó, Vinamilk chú trọng chuyển đổi từ nhận thức của người lao động, giúp nâng cao ý thức trong hoạt động sản xuất để tăng năng suất lao động, nâng cao hiệu quả vận hành dây chuyền máy móc, tiết kiệm năng lượng và nguyên vật liệu, qua đó góp phần giảm phát thải.

Doanh nghiệp cũng hạn chế sử dụng năng lượng hóa thạch trong quá trình sản xuất; vận hành lò hơi bằng viên nén và hướng tới loại bỏ hoàn toàn việc sử dụng năng lượng hóa thạch để đốt lò hơi nhằm giảm khí thải. Trong quá trình đầu tư máy móc thiết bị, Vinamilk luôn hướng tới các giải pháp nâng cao năng suất, chất lượng, mẫu mã sản phẩm, đồng thời giảm phát thải khí nhà kính trong toàn bộ quy trình sản xuất.

Tại Heineken Việt Nam, chiến lược “Vì một Việt Nam tốt đẹp hơn” được gắn với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) trên toàn chuỗi cung ứng. Theo bà Phạm Thị Trúc Thanh, Giám đốc Phát triển bền vững Heineken Việt Nam, doanh nghiệp cam kết tiếp tục đầu tư, đổi mới công nghệ và sẵn sàng hợp tác chặt chẽ với Chính phủ, các bộ, ngành và hiệp hội để biến các định hướng chính sách thành các giải pháp bảo vệ môi trường thực tiễn.

Trong khi doanh nghiệp chủ động triển khai các giải pháp giảm phát thải, công tác chuẩn bị cho thị trường carbon trong nước cũng đang được đẩy nhanh. Theo ông Nguyễn Tuấn Quang, nguồn hàng hóa carbon đưa vào thị trường là hạn ngạch phát thải hiện đã sẵn sàng.

Tuy nhiên, việc vận hành sàn giao dịch carbon có sự tham gia của nhiều bên, gồm cơ quan quản lý nhà nước, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, các ngân hàng thanh toán và các công ty chứng khoán tham gia hỗ trợ giao dịch.

Hiện vẫn còn một số nội dung kỹ thuật cần tiếp tục hoàn thiện, trong đó có quy chế vận hành giao dịch thị trường carbon và việc cấp phép cho các công ty chứng khoán tham gia thị trường. Về hạ tầng kỹ thuật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cơ bản đã hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu đăng ký hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon. Hệ thống đã được phê duyệt mức độ an toàn thông tin và sẵn sàng vận hành. Các đơn vị liên quan cũng đã tiến hành kiểm thử kỹ thuật đối với hệ thống giao dịch.

Song song với đó, công tác tập huấn, nâng cao năng lực cho doanh nghiệp đang được triển khai nhằm giúp các doanh nghiệp sẵn sàng tham gia thị trường carbon trong nước.

Theo PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng tìm hiểu rõ cơ chế vận hành của thị trường carbon, bao gồm việc đo đạc, báo cáo và kiểm kê phát thải một cách minh bạch. Đồng thời, cần chủ động xây dựng chiến lược giảm phát thải dài hạn thay vì phản ứng bị động khi chính sách đã được áp dụng. Doanh nghiệp cũng phải chuẩn bị năng lực tài chính và công nghệ để thích ứng, nhất là trong bối cảnh chi phí chuyển đổi có thể rất lớn.