Bụi mịn PM2.5: "Chi phí ẩn" của nền kinh tế xanh

Chất lượng không khí ở thành phố Hà Nội thường ở mức xấu vào thời điểm giao mùa.

Theo các báo cáo về chất lượng không khí, bụi mịn PM2.5 tiếp tục là chất ô nhiễm đáng lo ngại nhất tại Việt Nam. Hà Nội cùng nhiều đô thị phía Bắc thường xuyên ghi nhận các đợt chất lượng không khí ở mức xấu hoặc rất xấu vào mùa đông và đầu xuân, khi điều kiện thời tiết bất lợi khiến các chất ô nhiễm tích tụ gần mặt đất. Nguồn phát thải chủ yếu đến từ giao thông, hoạt động công nghiệp, xây dựng, đốt sinh khối và các hoạt động dân sinh.

Dưới góc độ kinh tế, PM2.5 làm gia tăng chi phí xã hội thông qua chi phí khám chữa bệnh, suy giảm năng suất lao động, tăng số ngày nghỉ việc và ảnh hưởng đến sức hấp dẫn của môi trường đầu tư. Theo ước tính của World Bank, tổn thất kinh tế do ô nhiễm không khí tại Việt Nam có thể lên tới hàng tỷ USD mỗi năm nếu không có các biện pháp kiểm soát hiệu quả.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, việc kiểm soát bụi mịn và các nguồn phát thải trở thành một trong những điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng tăng trưởng. Thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch, phát triển giao thông xanh, chuyển đổi công nghệ sản xuất và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng sẽ góp phần giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời cải thiện chất lượng không khí tại các đô thị.

Một bước tiến đáng chú ý là thị trường carbon trong nước đã bước vào giai đoạn vận hành thí điểm. Cơ chế định giá phát thải và giao dịch tín chỉ carbon được kỳ vọng tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch, giảm tiêu hao nhiên liệu và cắt giảm phát thải. Khi phát thải được “định giá”, chi phí ô nhiễm sẽ từng bước được phản ánh vào hoạt động sản xuất, qua đó khuyến khích doanh nghiệp chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh.

Theo các chuyên gia, cải thiện chất lượng không khí cần được thực hiện bằng nhiều giải pháp đồng bộ, từ kiểm soát nguồn phát thải, mở rộng hệ thống quan trắc, ứng dụng công nghệ số trong quản lý môi trường đến thúc đẩy tài chính xanh và đầu tư vào năng lượng tái tạo. Đây là nền tảng để giảm ô nhiễm, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe trong thương mại và đầu tư quốc tế.

Nhìn rộng hơn, bài toán PM2.5 đã vượt ra ngoài phạm vi của lĩnh vực môi trường. Khi chi phí phát thải ngày càng được lượng hóa thông qua thị trường carbon và các tiêu chuẩn xanh quốc tế, chất lượng không khí sẽ trở thành một chỉ báo phản ánh chất lượng tăng trưởng. Đầu tư cho môi trường vì thế cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh, khả năng thu hút dòng vốn xanh và sự phát triển bền vững của nền kinh tế trong dài hạn.