Bài 2: Khơi thông nguồn lực tài chính công cho mục tiêu phát triển dài hạn

Áp lực mới trong huy động và phân bổ nguồn lực

Kinh tế Việt Nam năm 2025 ghi nhận những kết quả nổi bật, khẳng định vai trò điểm sáng tăng trưởng trong khu vực. Các động lực tăng trưởng truyền thống tiếp tục được củng cố và làm mới theo hướng chất lượng, hiệu quả hơn. Vốn FDI thực hiện năm 2025 ước đạt 27,62 tỷ USD, mức cao nhất trong giai đoạn 2021-2025, tăng khoảng 9% so với năm 2024, trong bối cảnh dòng vốn FDI toàn cầu suy giảm. Việt Nam nằm trong nhóm 15 quốc gia đang phát triển thu hút FDI lớn nhất thế giới, cho thấy sức hấp dẫn và khả năng chống chịu của nền kinh tế trước những biến động bên ngoài.

Nguồn: Bộ Tài chính.

Song song với tăng trưởng kinh tế, nguồn lực tài chính công được củng cố vững chắc, đóng vai trò dẫn dắt và hỗ trợ tăng trưởng. Năm 2025, thu ngân sách nhà nước đạt trên 2,65 triệu tỷ đồng, vượt dự toán khoảng 683 nghìn tỷ đồng và tăng 29,7% so với năm 2024, trong bối cảnh Chính phủ vẫn triển khai các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí với quy mô khoảng 251 nghìn tỷ đồng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Điều này phản ánh hiệu quả của chính sách tài khóa linh hoạt gắn với nuôi dưỡng nguồn thu bền vững.

Đặc biệt, năm 2025 ghi nhận bước đột phá trong bố trí nguồn lực cho đầu tư phát triển. Vốn ngân sách nhà nước dành cho đầu tư công đạt khoảng 1,08 triệu tỷ đồng, mức cao nhất từ trước tới nay, tập trung vào các dự án hạ tầng trọng điểm, liên vùng, có tác động lan tỏa lớn. Xét trên bình diện tổng thể, cân đối ngân sách nhà nước được đảm bảo, bội chi ngân sách nhà nước ước khoảng 3,6% GDP, thấp hơn dự toán; nợ công duy trì ở mức 35-36% GDP, thấp hơn nhiều so với trần cho phép, tạo dư địa chính sách quan trọng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác huy động và phân bổ nguồn lực tài chính công vẫn đối mặt nhiều thách thức. Cơ cấu thu ngân sách còn phụ thuộc lớn vào thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp, trong khi tăng thu nội địa chưa ổn định do tác động kéo dài của dịch Covid-19 và biến động kinh tế toàn cầu. Sự phát triển nhanh của thương mại điện tử cũng đặt ra khó khăn cho quản lý thu thuế, bảo đảm công bằng và tạo thuận lợi cho môi trường kinh doanh.

Ở chiều chi, áp lực ngân sách cho phục hồi kinh tế và an sinh xã hội vẫn lớn, trong khi tiến độ giải ngân đầu tư công còn chậm do vướng giải phóng mặt bằng, thủ tục và thiếu vật liệu xây dựng. Công tác quản lý nợ công cũng đối mặt thách thức khi lãi suất tăng, tỷ giá biến động và việc huy động vốn nước ngoài gặp khó do khác biệt quy định giữa nhà tài trợ và pháp luật trong nước.

Tạo dư địa tài khóa cho mục tiêu chiến lược

Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định, kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam là kỷ nguyên phát triển, giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh và hạnh phúc. Trọng tâm hàng đầu là hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược: đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước xã hội chủ nghĩa phát triển, có thu nhập cao. Theo TS. Lê Thị Thùy Vân - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính), để đạt được mục tiêu đó, tăng trưởng kinh tế cao gắn với mô hình tăng trưởng mới giữ vai trò vô cùng quan trọng.

Dẫn dắt tăng trưởng bằng chính sách tài chính công là một trong những giải pháp quan trọng.

“Trong định hướng đó, Chiến lược Tài chính đến năm 2030 đã xác định rõ mục tiêu xây dựng nền tài chính quốc gia phát triển bền vững, hiện đại và hội nhập; trong đó, chính sách tài khóa được điều hành linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ và các chính sách vĩ mô khác. Trọng tâm của chiến lược là khơi thông, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính nhằm đáp ứng nhu cầu tăng chi đầu tư phát triển, thực hiện các mục tiêu lớn và các dự án trọng điểm trong bối cảnh mới”, TS. Lê Thị Thùy Vân nêu rõ.

Để hiện thực hóa khát vọng đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, TS. Lê Thị Thùy Vân nhấn mạnh yêu cầu đặt ra là phải có những đột phá mạnh mẽ về thể chế, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính - ngân sách. Việc tiếp tục hoàn thiện đồng bộ hệ thống chính sách, kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn trong huy động và phân bổ nguồn lực tài chính công được xem là điều kiện tiên quyết. Trên cơ sở đó, các giải pháp trọng tâm cần được triển khai nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước, đồng thời tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính.

Trước hết, sự cần thiết phải đổi mới toàn diện thể chế quản lý tài chính công theo hướng nâng cao hiệu quả phân bổ và sử dụng nguồn lực, gắn cơ cấu lại chi ngân sách với tái cơ cấu nền kinh tế và mục tiêu phát triển bền vững. Nguồn lực ngân sách cần được ưu tiên cho các nhiệm vụ trọng yếu, cấp bách, các công trình trọng điểm quốc gia và các dự án có tính liên kết vùng, liên vùng, trong đó việc tăng cường phối hợp giữa ngân sách trung ương và địa phương có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong thúc đẩy các cực tăng trưởng.

Cùng với đó, cần thúc đẩy mạnh mẽ các động lực tăng trưởng mới thông qua hoàn thiện thể chế và xây dựng các cơ chế, chính sách ưu đãi phù hợp đối với các mô hình kinh tế mới như kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, đổi mới sáng tạo và năng lượng tái tạo. Nguồn lực ngân sách nhà nước cần phát huy vai trò dẫn dắt, vốn mồi cho đầu tư xã hội, tập trung cho phát triển hạ tầng chiến lược, hạ tầng số, cơ sở dữ liệu quốc gia và nâng cao năng lực khoa học - công nghệ.

Bên cạnh đó, TS. Lê Thị Thùy Vân cho rằng, việc tiếp tục đổi mới chính sách thu ngân sách theo hướng mở rộng cơ sở thu, bảo đảm công bằng, bền vững và phù hợp với thông lệ quốc tế là yêu cầu cấp thiết. Đồng thời, cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý thuế, đặc biệt đối với các hoạt động thương mại điện tử; quản lý chặt chẽ bội chi và nợ công, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay, bảo đảm an ninh, an toàn tài chính quốc gia. Khi được triển khai đồng bộ, các giải pháp này sẽ tạo nền tảng tài khóa vững chắc, hỗ trợ tăng trưởng cao và phát triển bền vững trong dài hạn.