Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với nhu cầu vốn đầu tư rất lớn cho hạ tầng, công nghiệp, năng lượng và chuyển đổi số, việc hình thành VIFC đang thu hút sự quan tâm của giới đầu tư trong và ngoài nước.
Tuy nhiên, theo phân tích của ông Michael Kokalari, Giám đốc Phân tích Kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường của VinaCapital, nhiều nhà đầu tư quốc tế vẫn chưa thực sự hiểu đúng bản chất của VIFC khi cho rằng Việt Nam đang tìm cách xây dựng một “Dubai mới”. Trên thực tế, mục tiêu của VIFC hoàn toàn khác.
Thu hẹp khoảng trống vốn 1,5 nghìn tỷ USD của Việt Nam
Theo VinaCapital, động lực cốt lõi của VIFC xuất phát từ nhu cầu huy động nguồn vốn khổng lồ phục vụ quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước.
Ước tính trong những năm tới, Việt Nam cần khoảng 1,5 nghìn tỷ USD để đầu tư cho các dự án hạ tầng, năng lượng, logistics và các lĩnh vực trọng yếu khác của nền kinh tế. Điều này hoàn toàn khác với mô hình IFC Dubai.
IFC Dubai chủ yếu đóng vai trò là “nơi trú ẩn” và quản lý gia sản cho giới siêu giàu, hướng tới việc tận dụng các hiệu ứng lan tỏa mang lại giá trị cao từ hệ sinh thái tài chính, chẳng hạn đội ngũ chuyên gia quản lý quỹ, các hãng luật doanh nghiệp hàng đầu, và các dự án bất động sản hạng sang.
 |
| Ưu đãi dành cho thành viên IFC Việt Nam. Nguồn: VIFC-HCMC, VinaCapital |
Xét về chức năng kinh tế, mô hình này được VinaCapital đánh giá có nhiều điểm tương đồng với New York trong giai đoạn nước Mỹ công nghiệp hóa, khi trung tâm tài chính đóng vai trò huy động dòng vốn quốc tế để phát triển hạ tầng và các ngành công nghiệp trọng điểm.
Theo định hướng hiện nay, TP. Hồ Chí Minh sẽ đóng vai trò trung tâm chính của VIFC, trong khi Đà Nẵng được kỳ vọng phát triển các lĩnh vực như fintech, tín chỉ carbon và đổi mới sáng tạo. Trung tâm được thiết kế theo mô hình khu vực có cơ chế quản lý riêng biệt, áp dụng các quy định đặc thù nhằm tạo môi trường cạnh tranh quốc tế cho các định chế tài chính hoạt động bên trong.
Trong giai đoạn đầu, ưu tiên hàng đầu của VIFC là hình thành hệ sinh thái ngân hàng quốc tế, tạo điều kiện thuận lợi cho dòng vốn ngoại ra vào Việt Nam. Tiếp đó là thu hút các công ty quản lý tài sản, phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp, đặc biệt là các công cụ tài chính xanh và ESG. Khi các nền tảng này được hoàn thiện, VIFC sẽ mở rộng sang nhiều lĩnh vực mới như quỹ tín thác bất động sản (REIT), sàn giao dịch hàng hóa, tài sản số và các sản phẩm tài trợ thương mại.
 |
| Nguồn: VinaCapital. |
VinaCapital cho rằng, lợi ích lớn nhất mà VIFC mang lại cho nền kinh tế Việt Nam chính là khả năng kéo giảm chi phí vốn. Ở chiều ngược lại, đối với các nhà đầu tư nước ngoài, trung tâm này sẽ cung cấp các sản phẩm tài chính đa dạng hơn, tạo kênh tiếp cận trực tiếp để họ cùng đồng hành và tham gia sâu rộng hơn vào quá trình tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Điển hình như hiện nay, thị trường Việt Nam vẫn đang thiếu vắng các sản phẩm REIT đúng nghĩa.
Bài học từ Ấn Độ và kỳ vọng trở thành “bàn đạp cải cách”
Trong số các mô hình trung tâm tài chính quốc tế trên thế giới, VinaCapital đánh giá GIFT-IFSC của Ấn Độ là hình mẫu có nhiều điểm tương đồng nhất với VIFC. Được thành lập từ năm 2015, GIFT không hướng đến vai trò quản lý tài sản toàn cầu mà tập trung thu hút các hoạt động tài chính của doanh nghiệp Ấn Độ quay trở lại trong nước, đồng thời đóng vai trò cửa ngõ dẫn vốn quốc tế vào nền kinh tế nội địa. Đây cũng chính là mục tiêu mà Việt Nam đang theo đuổi.
Theo báo cáo, có 2 bài học quan trọng từ GIFT mà Việt Nam có thể tham khảo.
Thứ nhất là xây dựng cơ chế quản lý tập trung và thống nhất nhằm hạn chế sự chồng chéo giữa các cơ quan quản lý.
Thứ hai là triển khai theo lộ trình từng bước, phát triển dần từng nhóm sản phẩm tài chính thay vì mở rộng quá nhanh ngay từ đầu.
 |
| Nguồn: VinaCaital |
Thực tế từ các trung tâm tài chính khác cũng cho thấy sự thận trọng là yếu tố quyết định thành công. Trung tâm Tài chính Qatar từng đóng góp gần 2% GDP và tạo hơn 15.000 việc làm sau nhiều năm phát triển, trong khi Dubai cũng từng chứng kiến những rủi ro lớn liên quan đến các vụ việc gian lận tài chính. Những kinh nghiệm này cho thấy việc xây dựng năng lực giám sát, minh bạch hóa thông tin và kiểm soát rủi ro cần được đặt lên hàng đầu.
Nhìn về tương lai, VinaCapital kỳ vọng sau khi các trụ cột nền tảng được hoàn thiện, VIFC sẽ chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của các sản phẩm tài chính mới như tài chính hàng không, tài chính hàng hải, tài chính xanh, thị trường carbon, fintech và tài sản số. Xa hơn, trung tâm này có thể trở thành nơi thử nghiệm các mô hình đổi mới sáng tạo như chứng khoán token hóa, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giám sát tuân thủ hay hệ thống thanh toán dựa trên công nghệ blockchain.
 |
| Nguồn: VIFC-HCMC |
Đáng chú ý, VinaCapital ví VIFC như một “bàn đạp cải cách” tương tự vai trò của Đặc khu Kinh tế Thâm Quyến đối với Trung Quốc trước đây. Thay vì triển khai đồng loạt các cải cách trên phạm vi cả nước, Việt Nam có thể sử dụng VIFC như một không gian thử nghiệm chính sách có kiểm soát, từ đó đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng ra toàn bộ nền kinh tế.
Là một trong 7 thành viên sáng lập VIFC, VinaCapital đang phối hợp với Ban điều hành VIFC và các đối tác quốc tế để xây dựng khung vận hành, hướng tới môi trường đầu tư thuận lợi và minh bạch.
Theo VinaCapital, Việt Nam đang triển khai mô hình trung tâm tài chính quốc tế theo lộ trình bài bản, kết hợp giữa cơ chế ưu đãi dành cho các định chế tài chính với các cải cách vĩ mô như đẩy nhanh các dự án hạ tầng quy mô lớn và nâng cấp thị trường vốn nhằm gia tăng thanh khoản, giảm chi phí vốn cho nền kinh tế.
