Việt Nam tăng tốc trong chuỗi cung ứng điện tử giữa biến động

Bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu HSBC vừa phát hành báo cáo "ASEAN Perspectives - Ai sở hữu chip, người đó chi phối thương mại".

Theo phân tích, xung đột tại Trung Đông là lời nhắc nhở rõ rệt về mức độ dễ bị tổn thương của ASEAN trước cú sốc năng lượng. Trong bối cảnh hiện nay, HSBC dự báo giá dầu Brent có thể duy trì quanh mức 80 USD/thùng vào năm 2026. Nếu kịch bản giá năng lượng cao kéo dài, chi phí sản xuất trong khu vực đặc biệt là các ngành sử dụng nhiều năng lượng như điện tử sẽ chịu áp lực đáng kể. Dù vậy, động lực tăng trưởng dài hạn của khu vực không chỉ nằm ở năng lượng.

Báo cáo chỉ ra ASEAN đang giữ vị trí trung tâm trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu, qua đó tận dụng làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI). Thực tế, các nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng vượt trội trong năm 2025 đều có tỷ trọng lớn trong ngành công nghệ.

Trong bức tranh này, Việt Nam được xác định là một trong những nền kinh tế hưởng lợi rõ nét. Khác với Singapore hay Malaysia – những quốc gia có thế mạnh về bán dẫn, Việt Nam tăng trưởng nhanh trong phân khúc điện tử tiêu dùng, đồng thời có tham vọng tiến lên các khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi sản xuất.

Báo cáo cho biết, thị phần điện tử tiêu dùng của Việt Nam, bao gồm điện thoại thông minh, máy in và máy tính, đã tăng mạnh từ gần như bằng không lên khoảng 8-15% trong vòng 15 năm. Sự dịch chuyển này gắn với xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng của các tập đoàn công nghệ đa quốc gia, trong đó có các nhà đầu tư lớn như Samsung.

Không dừng lại ở lắp ráp, Việt Nam cũng đang hướng tới phân khúc mạch tích hợp (IC). Tuy nhiên, khác với Singapore và Malaysia, thị phần chip xử lý toàn cầu của Việt Nam có xu hướng suy giảm, dù đã thu hút các khoản đầu tư lớn từ Intel.

Ở cấp độ khu vực, Singapore được đánh giá có vị thế tốt nhất trong làn sóng AI nhờ vai trò nổi bật trong lĩnh vực chip nhớ cao cấp. Malaysia theo sau với lợi thế về chip logic và trung tâm sản xuất điện tử tại Penang. Trong khi đó, Thái Lan hưởng lợi từ ngành ổ cứng, còn Indonesia và Philippines đang ở phía sau trong lĩnh vực bán dẫn.

Một điểm đáng chú ý là chu kỳ điện tử đang phục hồi mạnh mẽ, trở thành động lực chính cho thương mại châu Á. Xuất khẩu điện tử hiện chiếm trung bình khoảng một phần ba tổng kim ngạch xuất khẩu của khu vực. Trong năm 2025, xuất khẩu điện tử của các nền kinh tế ASEAN tăng từ 15% đến 47%, vượt xa mức trung bình 10 năm.

Động lực của chu kỳ này đến từ sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo. Nhu cầu đối với chip nhớ, chip xử lý và các thiết bị điện tử tăng mạnh, kéo theo sự mở rộng của chuỗi sản xuất. Các chỉ số PMI điện tử toàn cầu cũng cho thấy xu hướng phục hồi rõ rệt khi đã quay trở lại vùng mở rộng sau thời gian dài suy giảm.

Tuy nhiên, báo cáo cũng lưu ý không có chỗ cho sự chủ quan. Nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, chi phí sản xuất sẽ gia tăng, từ đó ảnh hưởng đến nhu cầu công nghệ liên quan đến AI. Ngoài ra, rủi ro áp thuế đối với ngành bán dẫn được ví như “Thanh gươm Damocles”, có thể tác động tiêu cực đến các nền kinh tế có tỷ trọng công nghệ lớn.

Đối với Việt Nam, Malaysia và Thái Lan – những quốc gia có tỷ trọng xuất khẩu điện tử sang Mỹ cao – nguy cơ này đặc biệt đáng chú ý. Nếu các biện pháp thuế quan được triển khai, thương mại của các nền kinh tế này có thể chịu tác động giảm.

Báo cáo kết luận, dù ASEAN cần sẵn sàng ứng phó với biến động năng lượng trong ngắn hạn, khu vực vẫn có nhiều cơ hội từ chu kỳ công nghệ mới. Với Việt Nam, việc gia tăng vai trò trong chuỗi cung ứng điện tử và định hướng nâng cấp giá trị gia tăng sẽ tiếp tục là yếu tố then chốt trong tăng trưởng thương mại thời gian tới.