Thúc đẩy liên kết hợp tác xã - kinh tế tư nhân: Kiến tạo hệ sinh thái phát triển bền vững

Diễn đàn Hợp tác xã Quốc gia lần thứ 3 năm 2026.

Định vị hợp tác xã trong hệ sinh thái kinh tế

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân nhấn mạnh, Diễn đàn năm nay diễn ra trong bối cảnh Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW, xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Trong hệ sinh thái đó, vấn đề không còn là vai trò của HTX, mà là vị trí, cách thức tham gia và liên kết để cùng phát triển.

Theo bà Cao Xuân Thu Vân, nhìn ra thế giới, có thể thấy một điểm chung là những nền kinh tế thành công không vận hành dựa trên các chủ thể riêng lẻ, mà hình thành từ hệ sinh thái liên kết chặt chẽ. Tại đó, các thành phần kinh tế tương tác, bổ trợ và cùng phát triển. Đây cũng là xu hướng tất yếu, đặt ra yêu cầu cho Việt Nam phải thúc đẩy liên kết giữa các khu vực kinh tế để nâng cao hiệu quả phát triển.

Tại Việt Nam, khu vực kinh tế tập thể, nòng cốt là hợp tác xã, đang từng bước khẳng định vai trò trong hệ sinh thái kinh tế quốc gia. Tính đến tháng 3/2026, cả nước có hơn 35.000 HTX với gần 7 triệu thành viên. Trong đó, khu vực nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn, giữ vai trò trụ cột trong xây dựng nông thôn mới, còn lĩnh vực phi nông nghiệp phát triển đa dạng.

Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân phát biểu khai mạc Diễn đàn.

Khoảng 78% HTX hoạt động hiệu quả, gần 4.700 HTX tham gia chuỗi giá trị và khoảng 2.600 HTX ứng dụng công nghệ cao. Những con số này cho thấy xu hướng chuyển dịch rõ nét: từ mô hình hỗ trợ sang chủ thể kinh tế năng động. HTX ngày càng có khả năng kết nối, thích ứng thị trường và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị hiện đại, đóng góp tích cực vào tăng trưởng.

“Trong bối cảnh hiện nay, không khu vực kinh tế nào có thể phát triển đơn lẻ. HTX mang lại sức mạnh liên kết cộng đồng và vùng nguyên liệu ổn định, trong khi khu vực tư nhân có công nghệ, vốn và năng lực quản trị. Sự kết hợp này tạo ra các chuỗi giá trị mới, mở ra cơ hội phát triển bền vững, nâng cao giá trị sản phẩm và cải thiện thu nhập cho người dân”, bà Cao Xuân Thu Vân nhấn mạnh.

Tại Diễn đàn, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Nguyễn Ngọc Cảnh khẳng định, kinh tế tập thể và HTX là thành phần kinh tế quan trọng, cùng với kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân tạo nên nền tảng vững chắc cho nền kinh tế quốc gia. Để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược của Đảng và Nhà nước, ngành Ngân hàng đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm khơi thông nguồn vốn, đặc biệt là thúc đẩy các mô hình liên kết chuỗi giá trị.

Hiện nay, lãi suất cho vay ngắn hạn đối với các lĩnh vực ưu tiên hiện được duy trì ở mức tối đa 4%/năm, tạo điều kiện thuận lợi cho HTX tiếp cận nguồn vốn chi phí thấp. Đồng thời, hạn mức vay không tài sản bảo đảm được nâng lên đáng kể, cho phép HTX vay tới 5 tỷ đồng, thậm chí đạt 70-80% giá trị dự án. Bên cạnh đó, NHNN triển khai nhiều chương trình tín dụng ưu đãi theo ngành hàng, vùng miền; định hướng vốn vào công nghệ cao, chuyển đổi số và sản phẩm OCOP, với dư nợ liên quan chiếm khoảng 46% tổng dư nợ nền kinh tế.

Hoàn thiện chính sách, khơi thông liên kết

Tại Diễn đàn, ông Đỗ Mạnh Khởi, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) nhấn mạnh Nghị quyết số 68-NQ/TW đã tạo động lực mạnh mẽ cho khu vực kinh tế tư nhân, với gần 1,02 triệu doanh nghiệp hoạt động và hơn 26.000 doanh nghiệp gia nhập thị trường mỗi tháng. Công tác cải cách thể chế đạt nhiều kết quả, khi hơn 3.000 thủ tục hành chính được cắt giảm, giúp tiết kiệm khoảng 48,6 nghìn tỷ đồng chi phí tuân thủ mỗi năm cho doanh nghiệp.

Ông Đỗ Mạnh Khởi, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) phát biểu tại Diễn đàn.

Cùng với đó, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa phát huy hiệu quả rõ rệt, đặc biệt trong lĩnh vực mua sắm công và đóng góp ngân sách. Hệ thống pháp lý tiếp tục hoàn thiện với nhiều cơ chế mới, tạo điều kiện thúc đẩy liên kết giữa kinh tế tư nhân và kinh tế tập thể. Quan điểm phát triển hài hòa các thành phần kinh tế ngày càng được cụ thể hóa, tạo nền tảng cho hợp tác bền vững.

Theo ông Đỗ Mạnh Khởi, liên kết giữa HTX và doanh nghiệp là mối quan hệ cộng sinh. HTX được mở rộng quy mô, nâng cao năng lực quản trị, tăng thu nhập và củng cố vai trò với thành viên. Ngược lại, doanh nghiệp tối ưu chuỗi cung ứng, kiểm soát chất lượng và giảm chi phí. Sự kết nối này không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn giúp xây dựng thương hiệu gắn với trách nhiệm xã hội.

Để thúc đẩy liên kết hiệu quả, ông Khởi đề xuất sáu nhóm giải pháp, gồm hoàn thiện thể chế, đổi mới chính sách, phát triển hành lang pháp lý, hỗ trợ theo chuỗi giá trị, thúc đẩy chuyển đổi số và phát huy vai trò các tổ chức trung gian. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp sẽ góp phần hình thành chuỗi giá trị bền vững, nâng cao nội lực nền kinh tế và hướng tới mục tiêu phát triển thịnh vượng, lâu dài.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Hoàng Yến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, khu vực kinh tế tư nhân trong nông nghiệp hiện gồm hơn 9 triệu hộ nông dân, giữ vai trò sản xuất và cung ứng nguyên liệu chủ lực. Tuy nhiên, nhiều HTX vẫn quy mô nhỏ, năng lực quản trị và ứng dụng công nghệ còn hạn chế, dẫn đến vị thế yếu trong chuỗi giá trị. Các liên kết với doanh nghiệp chủ yếu ngắn hạn, thiếu ổn định, cơ chế hợp đồng và chia sẻ lợi ích chưa rõ ràng, niềm tin giữa các bên chưa vững chắc.

Trong bối cảnh nông nghiệp chuyển sang sản xuất quy mô lớn, hiện đại và bền vững, cần chuyển từ liên kết đơn lẻ sang hệ sinh thái tích hợp. Theo đó, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt thị trường, HTX là nền tảng tổ chức sản xuất, còn Nhà nước kiến tạo thể chế và điều phối. Mô hình này không chỉ nâng cao hiệu quả liên kết mà còn góp phần tái cấu trúc kinh tế nông thôn, tăng giá trị và sức cạnh tranh nông sản.

Để thúc đẩy kết nối, theo bà Yến, cần hoàn thiện thể chế liên kết chuỗi giá trị, sửa đổi chính sách theo hướng đơn giản hóa thủ tục và mở rộng phạm vi điều chỉnh. Đồng thời, xây dựng hệ thống chính sách thống nhất, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc và đào tạo “nông dân số”, “HTX số”. HTX cần được xác định là trung tâm trong các chương trình phát triển, với các mô hình như vùng nguyên liệu và đề án lúa chất lượng cao làm hình mẫu nhân rộng.