Tăng tốc xử lý nhà, đất dôi dư nhờ cơ chế đặc thù linh hoạt

Dự thảo Nghị quyết đưa ra cơ chế linh hoạt đối với việc điều chỉnh quy hoạch nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy. Ảnh Thuỳ Linh.

Linh hoạt chuyển giao nhà, đất dôi dư về địa phương

Trong xử lý nhà, đất dôi dư trong một số trường hợp đặc biệt, theo dự thảo Nghị quyết, đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư do sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính, trên cơ sở đề xuất của cơ quan, tổ chức, đơn vị đang quản lý, cơ quan, người có thẩm quyền sẽ xem xét, quyết định chuyển giao về địa phương để quản lý, xử lý theo quy định của pháp luật về tài sản công.

Đáng chú ý, việc chuyển giao được thực hiện theo nguyên trạng, bao gồm cả các trường hợp không có hoặc bị mất hồ sơ pháp lý về nhà, đất; nhà, đất đã bố trí làm nhà ở hoặc bị lấn chiếm. Đồng thời, không phải thực hiện thủ tục lấy ý kiến Chủ tịch UBND cấp tỉnh như quy định thông thường.

Cơ quan, tổ chức, đơn vị có tài sản chịu trách nhiệm về tình trạng hồ sơ, hiện trạng nhà, đất khi chuyển giao và tiếp tục phối hợp với cơ quan chức năng địa phương để xử lý các vấn đề phát sinh sau khi bàn giao.

Đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư được chuyển đổi công năng sang mục đích công cộng như vườn hoa, sân chơi hoặc các công trình phục vụ cộng đồng nhưng công trình hiện hữu không còn phù hợp, dự thảo cho phép cơ quan có thẩm quyền quyết định phá dỡ, hủy bỏ nhà, công trình gắn liền với đất để thực hiện phương án sử dụng mới.

Việc phá dỡ được thực hiện kể cả trong trường hợp tài sản vẫn còn khả năng sử dụng hoặc chưa hết thời gian khấu hao, hao mòn theo quy định. Quy định này nhằm tạo điều kiện đẩy nhanh việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất, tránh kéo dài do vướng mắc về giá trị tài sản còn lại.

Linh hoạt điều chỉnh quy hoạch

Dự thảo Nghị quyết cũng đưa ra cơ chế linh hoạt đối với việc điều chỉnh quy hoạch. Theo đó, đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư được điều chuyển, chuyển giao hoặc chuyển đổi công năng để làm trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp, công trình công cộng, quốc phòng, an ninh, việc cập nhật, điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng và các quy hoạch chuyên ngành liên quan sẽ được thực hiện sau khi đã có quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Quy định này được kỳ vọng sẽ tháo gỡ nút thắt về quy hoạch, vốn là một trong những nguyên nhân khiến quá trình xử lý nhà, đất dôi dư kéo dài trong thời gian qua.

Đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư đã được chuyển giao về địa phương và được xử lý theo hình thức giao đất, cho thuê đất, dự thảo Nghị quyết quy định người được giao đất, cho thuê đất phải hoàn trả cho Nhà nước giá trị còn lại của nhà, tài sản gắn liền với đất tại thời điểm giao đất, cho thuê đất.

Quy định này áp dụng cả trong trường hợp tài sản đã bị phá dỡ trước khi giao đất, cho thuê đất hoặc trường hợp tài sản được bán cho chính người được giao, thuê đất. Trường hợp tài sản chưa được theo dõi trên sổ kế toán, việc xác định giá trị còn lại sẽ thực hiện theo hướng dẫn của Bộ Tài chính về quản lý và khấu hao tài sản cố định.

Dự thảo Nghị quyết cũng đề cập đến trường hợp nhà, tài sản gắn liền với đất được đầu tư xây dựng trên đất của tổ chức, cá nhân khác nhưng đơn vị đang quản lý không còn nhu cầu sử dụng.

Trong trường hợp chủ sử dụng đất có nhu cầu tiếp nhận lại tài sản, cơ quan quản lý sẽ ban hành quyết định bàn giao và tổ chức thực hiện bàn giao. Tổ chức, cá nhân nhận tài sản có trách nhiệm hoàn trả giá trị còn lại theo sổ kế toán, trừ trường hợp là cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, lực lượng vũ trang, cơ quan Đảng, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội thì không phải hoàn trả.

Ngược lại, nếu tổ chức, cá nhân có đất không có nhu cầu tiếp nhận tài sản, cơ quan quản lý được thực hiện thanh lý tài sản theo hình thức phá dỡ, hủy bỏ và bàn giao lại mặt bằng. Việc thanh lý, xử lý vật tư, vật liệu thu hồi được thực hiện theo quy định tại Nghị định số 186/2025/NĐ-CP và Nghị định số 52/2026/NĐ-CP của Chính phủ.