 |
| Phát triển dừa phát thải thấp mở ra hướng đi chiến lược cho nông nghiệp xanh |
Theo Hiệp hội Dừa Việt Nam, cả nước hiện có khoảng 202 nghìn ha dừa, trong đó khoảng 181 nghìn ha đang cho thu hoạch với sản lượng đạt hơn 2,28 triệu tấn mỗi năm. Riêng khu vực Đồng bằng sông Cửu Long chiếm tới 178 nghìn ha, sản lượng gần 1,95 triệu tấn, khẳng định vai trò là vùng sản xuất dừa trọng điểm của cả nước. Tỉnh Vĩnh Long được xem là “thủ phủ dừa” khi diện tích trồng dừa đã vượt 119 nghìn ha, chiếm hơn một nửa tổng diện tích dừa Việt Nam và vẫn tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định trong những năm gần đây. Đáng chú ý, tại nhiều khu vực ven sông như sông Hậu, sông Hàm Luông hay sông Cổ Chiên, diện tích dừa vẫn tiếp tục được mở rộng ngay cả ở những vùng chịu tác động mạnh của xâm nhập mặn.
Sự gia tăng diện tích trồng dừa phản ánh rõ nét quá trình chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long. So với nhiều loại cây trồng khác, dừa có khả năng chịu mặn tới khoảng 10‰, nhu cầu nước tưới thấp và chi phí chăm sóc không lớn. Vào mùa khô, vườn dừa chỉ cần tưới từ một đến ba lần mỗi tuần, trong khi chi phí chăm sóc thường chỉ chiếm khoảng 2–3% tổng thu nhập từ vườn. Những đặc tính này không chỉ giúp người nông dân giảm chi phí sản xuất mà còn tạo ra nguồn sinh kế ổn định trong điều kiện khí hậu ngày càng khắc nghiệt.
Bên cạnh khả năng thích ứng, cây dừa còn được đánh giá là loại cây trồng đa giá trị khi hầu hết các bộ phận đều có thể khai thác hiệu quả. Xơ dừa được sử dụng để sản xuất dây thừng, thảm và nhiều vật liệu gia dụng; gáo dừa có thể chế biến thành than hoạt tính hoặc sản phẩm thủ công mỹ nghệ; cơm dừa được dùng trong chế biến thực phẩm, sản xuất dầu dừa và các sản phẩm phục vụ chăm sóc sức khỏe, làm đẹp. Ngoài ra, lá, thân và rễ dừa cũng có thể được tận dụng trong xây dựng, sản xuất đồ gia dụng hoặc phục vụ đời sống dân sinh, tạo nên chuỗi giá trị gần như khép kín.
Nhờ định hướng phát triển chế biến sâu, ngành dừa Việt Nam hiện đã phát triển gần 90 dòng sản phẩm khác nhau. Khoảng 200 sản phẩm thực phẩm có nguồn gốc từ dừa đã được đưa ra thị trường, từ các sản phẩm truyền thống như dầu dừa, nước dừa, cơm dừa cho đến các sản phẩm giá trị cao như tinh dầu dừa phục vụ ngành mỹ phẩm và chăm sóc sức khỏe. Bên cạnh đó, các sản phẩm như than hoạt tính từ gáo dừa, chỉ xơ dừa hay vật liệu sinh học từ dừa đang ngày càng được thị trường quốc tế quan tâm. Dù chỉ chiếm khoảng 2% diện tích dừa của thế giới, giá trị gia tăng của ngành dừa Việt Nam hiện được đánh giá cao hơn mức trung bình toàn cầu gần ba lần, cho thấy tiềm năng lớn trong việc phát triển ngành hàng này theo hướng bền vững.
Không chỉ dừng lại ở giá trị kinh tế, cây dừa còn mở ra hướng phát triển kinh tế tích hợp tại nhiều địa phương Đồng bằng sông Cửu Long thông qua mô hình vườn dừa kết hợp trồng cây ăn trái, nuôi trồng thủy sản và khai thác du lịch sinh thái. Sự kết hợp này không chỉ đa dạng hóa nguồn thu mà còn góp phần bảo tồn cảnh quan sinh thái và văn hóa địa phương.
Trong xu thế chuyển đổi xanh của nền kinh tế toàn cầu, cây dừa còn được nhìn nhận dưới góc độ đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính. Nhiều nghiên cứu cho thấy vườn dừa bốn năm tuổi có thể hấp thụ khoảng 20–24 tấn CO₂ mỗi ha và khi đạt 10 năm tuổi, lượng hấp thụ có thể tăng lên tới 70–75 tấn CO₂ mỗi ha. Khả năng hấp thụ carbon đáng kể này giúp cây dừa trở thành một trong những loại cây trồng có tiềm năng đóng góp tích cực vào chiến lược nông nghiệp xanh và mục tiêu trung hòa phát thải của Việt Nam trong dài hạn.
Để tận dụng hiệu quả lợi thế này, tỉnh Vĩnh Long đặt mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu dừa đạt khoảng 1 tỷ USD trong vòng hai năm tới thông qua việc chuẩn hóa vùng nguyên liệu, thúc đẩy công nghệ chế biến và tăng cường liên kết chuỗi giá trị. Hiện nay, khoảng 90% công nghệ chế biến dừa tại Việt Nam đã do doanh nghiệp trong nước làm chủ, cho phép khai thác gần như toàn bộ cây dừa để tạo ra các sản phẩm đa dạng từ thực phẩm, thủ công mỹ nghệ, than hoạt tính cho đến phân hữu cơ.
Trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng xanh và sản phẩm thân thiện môi trường ngày càng gia tăng trên thị trường quốc tế, việc phát triển chuỗi giá trị dừa theo hướng phát thải thấp không chỉ giúp nâng cao giá trị kinh tế của ngành hàng này mà còn góp phần củng cố vị thế nông sản Việt Nam trên thị trường toàn cầu. Nếu tận dụng tốt lợi thế về vùng nguyên liệu, công nghệ chế biến và xu hướng tiêu dùng bền vững, ngành dừa hoàn toàn có thể trở thành ngành hàng chiến lược, đóng góp quan trọng vào quá trình chuyển đổi nông nghiệp xanh của Việt Nam trong những năm tới.
