Nghị quyết số 57-NQ/TW: Kiến tạo nền móng cho bứt phá khoa học, công nghệ và chuyển đổi số

Chánh Văn phòng Trung ương Đảng Nguyễn Hải Ninh báo cáo tại Hội nghị sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Chuyển từ chính sách sang kết quả thực chất

Từ khi Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được triển khai, quá trình chuyển đổi quốc gia đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Từ Trung ương đến địa phương, tư duy quản trị và phương thức điều hành có nhiều đổi mới, từng bước chuyển trọng tâm từ xây dựng chính sách sang tạo ra kết quả cụ thể, có thể đo lường bằng sản phẩm, hiệu quả quản lý và giá trị phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Dấu ấn nổi bật nhất là sự chuyển biến trong xây dựng thể chế. Chỉ trong 18 tháng, các cơ quan đã xây dựng và trình ban hành hơn 400 văn bản, gồm 30 đạo luật, hơn 70 nghị định, khoảng 30 nghị quyết, 72 quyết định của Thủ tướng Chính phủ, hơn 80 thông tư cùng hàng trăm văn bản hướng dẫn. Hệ thống pháp luật được thiết kế theo hướng tạo hành lang pháp lý đủ mạnh để các cơ chế mới có thể triển khai ngay trong thực tiễn.

Nguồn lực cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cũng được ưu tiên ở mức cao nhất trong nhiều năm. Kinh phí bố trí đạt khoảng 3% tổng chi ngân sách nhà nước, cao nhất trong 10 năm qua. Cùng với đó, phương thức quản lý chuyển từ kiểm soát đầu vào sang quản lý theo mục tiêu và kết quả đầu ra; các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, đặt hàng nghiên cứu, khoán chi, đầu tư mạo hiểm, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, ưu đãi thuế và thu hút nhân tài từng bước được luật hóa.

Trong công tác chỉ đạo, điều hành, Ban Chỉ đạo Trung ương đã giao 1.937 nhiệm vụ tính đến ngày 29/6/2026, gồm 468 nhiệm vụ thường xuyên và 1.469 nhiệm vụ có thời hạn. Đến nay đã hoàn thành 1.245 nhiệm vụ, đạt 84,8%; 168 nhiệm vụ đang thực hiện đúng tiến độ và chỉ còn 56 nhiệm vụ quá hạn, tương đương 3,8%. Hệ thống theo dõi trực tuyến dựa trên dữ liệu cũng được áp dụng, nâng cao trách nhiệm giải trình và hiệu quả giám sát.

Về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Việt Nam đã xác định 10 nhóm công nghệ chiến lược, 30 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược và 20 bài toán lớn của quốc gia để tập trung nguồn lực đầu tư. Doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học đã tham gia sâu hơn vào nghiên cứu, phát triển các công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo, vi mạch, thiết bị bay không người lái, robot và công nghệ sinh học, tạo nền tảng cho tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo.

Tuy vậy, nhiều nhiệm vụ vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện cơ chế, chuẩn bị đầu tư hoặc thử nghiệm. Số công nghệ được làm chủ, sản phẩm thương mại hóa và đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng kinh tế còn khiêm tốn. Điều này cho thấy cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến thị trường và tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp để hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Nhận diện điểm nghẽn để bứt phá

Ghi nhận thực tế cho thấy, Nghị quyết số 57-NQ/TW không chỉ mang lại những kết quả tích cực mà còn giúp nhận diện rõ các điểm nghẽn cần tháo gỡ. Theo đánh giá của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trở ngại lớn nhất hiện nay không còn nằm ở công nghệ mà ở khâu tổ chức thực hiện. Nhiều nhiệm vụ đã được báo cáo hoàn thành, song sản phẩm cụ thể, khả năng vận hành và mức độ tác động đến người dân, doanh nghiệp vẫn chưa đạt như kỳ vọng.

Một trong những hạn chế lớn là chất lượng và khả năng khai thác dữ liệu. Dù nhiều cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành đã được xây dựng, việc kết nối, chia sẻ và sử dụng vẫn còn phân tán. Không ít dữ liệu chưa đáp ứng yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống”, làm giảm hiệu quả liên thông giữa các hệ thống. Khi dữ liệu chưa thực sự trở thành nguồn tài nguyên chung, chuyển đổi số khó phát huy hết tiềm năng.

Nguồn lực đầu tư cũng chưa được phát huy tối đa khi tiến độ giải ngân cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số còn chậm. Nhiều chương trình, dự án đã được phê duyệt nhưng vẫn vướng thủ tục, cơ chế tài chính và sự phối hợp giữa các cơ quan. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ nghiên cứu, phát triển công nghệ mới và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.

Ở khu vực doanh nghiệp, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tiếp tục mở rộng về quy mô nhưng số doanh nghiệp làm chủ công nghệ lõi vẫn còn hạn chế. Phần lớn doanh thu ngành công nghệ số vẫn đến từ sản xuất phần cứng và khu vực đầu tư nước ngoài, trong khi doanh nghiệp nghiên cứu, phát triển công nghệ cao và khởi nghiệp sáng tạo còn chiếm tỷ trọng nhỏ, đòi hỏi các chính sách hỗ trợ mạnh hơn về vốn, nhân lực và thị trường.

Điểm sáng là nhiều địa phương đã chủ động xây dựng mô hình phát triển phù hợp với lợi thế riêng. Hà Nội tiên phong phát triển cơ chế thử nghiệm và quỹ đầu tư mạo hiểm; Thành phố Hồ Chí Minh thúc đẩy thương mại hóa công nghệ, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; Đà Nẵng đầu tư trung tâm dữ liệu và hạ tầng bán dẫn; nhiều địa phương khác đẩy mạnh xây dựng dữ liệu số, đào tạo kỹ năng số và phát triển nguồn nhân lực công nghệ.

Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số xác định giai đoạn tới cần chuyển mạnh từ tư duy “làm đúng quy trình” sang “tạo ra kết quả”. Thước đo phải là hiệu quả phục vụ người dân, năng suất lao động, số sản phẩm được thương mại hóa và đóng góp thực chất cho tăng trưởng kinh tế. Chỉ khi công nghệ được ứng dụng rộng rãi và dữ liệu trở thành nguồn lực phát triển, mục tiêu của Nghị quyết số 57-NQ/TW mới được hiện thực hóa đầy đủ.