Nghị định số 103/2026/NĐ-CP tháo gỡ nút thắt cho hoạt động đầu tư ra nước ngoài

Vướng mắc trong quản lý và thực hiện đầu tư ra nước ngoài

Trong thời gian qua, hoạt động ĐTRNN của doanh nghiệp Việt Nam có xu hướng gia tăng cả về quy mô, lĩnh vực và địa bàn đầu tư, góp phần mở rộng thị trường xuất khẩu; tiếp cận công nghệ tiên tiến; nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và nền kinh tế cũng như thúc đẩy hội nhập quốc tế.

Tuy nhiên, theo đánh giá của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), thực tiễn triển khai thời gian qua đã bộc lộ một số tồn tại, hạn chế như thủ tục hành chính còn kéo dài, chưa phân luồng theo mức độ rủi ro; thiếu cơ chế quản lý linh hoạt đối với dự án quy mô nhỏ; khó khăn trong kiểm soát dòng vốn, chuyển lợi nhuận về nước; nguy cơ lợi dụng đầu tư ra nước ngoài để chuyển tiền, định cư hoặc trốn thuế; chồng chéo giữa quy định về đầu tư, ngoại hối, thuế và phòng chống rửa tiền; cơ chế quản lý dữ liệu và giám sát sau cấp phép còn hạn chế.

Nghị định số 103/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ra nước ngoài.

Theo đó, chưa có quy định về thời điểm, căn cứ xác định vốn đầu tư ra nước ngoài bằng Việt Nam đồng để làm căn cứ xác định loại dự án, thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đăng ký ĐTRNN, thiếu quy định về nguồn vốn đầu tư ra nước bằng hình thức hoán đổi nghĩa vụ giữa các đối tác, gây vướng mắc trong quá trình thực tế triển khai. Ngoài ra, chưa có quy định về việc đầu tư sang nước thứ ba hoặc đầu tư vào các doanh nghiệp khác của nước tiếp nhận đầu tư của Tổ chức kinh tế tại nước ngoài.

Từ thực tiễn này, vấn đề đặt ra là cần đơn giản hóa thành phần hồ sơ cấp giấy chứng nhận đăng ký ĐTRNN, bỏ một số thành phần hồ sơ không cần thiết để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nhà đầu tư; sửa đổi các quy định về chuyển tiền ra nước ngoài, chuyển lợi nhuận về nước để tháo gỡ các vướng mắc thực tế phát sinh trong quá trình thực hiện Nghị định số 31/2021/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đầu tư. Đồng thời, cần bổ sung quy định về công tác quản lý nhà nước, trách nhiệm của các Bộ, ngành, địa phương để phù hợp với quy định mới của Luật Đầu tư năm 2025.

Bên cạnh đó, theo các chuyên gia, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, biến động kinh tế toàn cầu và yêu cầu bảo đảm an ninh tài chính quốc gia, cần sửa đổi cơ chế quản lý trong điều kiện mới nhằm hoàn thiện cơ chế kiểm soát dòng vốn đầu tư ra nước ngoài; tăng cường giám sát chuyển lợi nhuận về nước; bảo đảm minh bạch tài chính và phòng chống rửa tiền; đồng thời tạo thuận lợi cho doanh nghiệp mở rộng hoạt động quốc tế.

Tăng hiệu quả quản lý nhà nước, tạo thuận lợi cho nhà đầu tư

Nhằm cụ thể hóa Luật Đầu tư năm 2025, Nghị định số 103/2026/NĐ-CP quy định về đầu tư ra nước ngoài (ĐTRNN) vừa được Chính phủ ban hành đã có nhiều đổi mới trong tư duy làm luật và quản lý nhà nước. Do đó, khi nghị định đi vào triển khai được kỳ vọng sẽ góp phần khắc phục triệt để những vướng mắc thực tiễn, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp Việt Nam phát triển hoạt động đầu tư ra nước ngoài.

Cụ thể, Theo Cục Đầu tư nước ngoài về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, Nghị định quy định theo hướng làm rõ nội dung được Luật Đầu tư năm 2025 giao Chính phủ quy định chi tiết, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với hệ thống pháp luật có liên quan. Theo đó, về phạm vi điều chỉnh, Nghị định tập trung điều chỉnh vào các vấn đề rất cấp thiết như: điều kiện đầu tư ra nước ngoài đối với một số ngành, nghề; thẩm quyền, điều kiện, hồ sơ, trình tự thủ tục cấp, điều chỉnh, chấm dứt hiệu lực Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài; việc triển khai hoạt động đầu tư ở nước ngoài; chế độ báo cáo và quản lý nhà nước đối với hoạt động đầu tư ra nước ngoài.

Bên cạnh đó, Nghị định cũng xác định rõ phạm vi điều chỉnh là đối với hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài nhằm mục đích kinh doanh; đồng thời xác định các hoạt động không thuộc phạm vi điều chỉnh, nhằm tránh chồng chéo, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và xác định.

Để đảm bảo việc triển khai được liên tục, không bị vướng mắc trong quá trình chuyển tiếp, Nghị định kế thừa các quy định còn phù hợp của Luật Đầu tư năm 2020 và Nghị định số 31/2021/NĐ-CP, đồng thời sửa đổi các quy định chưa phù hợp và bổ sung các quy định mới theo quy định tại Luật Đầu tư năm 2025.

Cùng với đó, Nghị định bổ sung các quy định về nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với dòng vốn đầu tư ra nước ngoài, bảo đảm an toàn tài chính quốc gia, kiểm soát rủi ro chuyển vốn bất hợp pháp, chuyển giá và rửa tiền. Đồng thời, tạo môi trường pháp lý minh bạch, thuận lợi cho nhà đầu tư Việt Nam mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế, tiếp cận công nghệ, nguồn lực, chuỗi cung ứng và thị trường mới. Nghị định cũng có các quy định tăng cường phân cấp và ứng dụng công nghệ số, giảm chi phí tuân thủ và thời gian thực hiện thủ tục cho nhà đầu tư, từ đó đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho nhà đầu tư trong việc thực hiện các thủ tục đầu tư ra.

Nhiều điểm bổ sung và đổi mới

Một trong những điểm bổ sung mới đáng chú ý của Nghị định số 103/2026/NĐ-CP là việc bổ sung quy định về căn cứ và thời điểm xác định tỷ giá để tính vốn đầu tư ra nước ngoài bằng đồng Việt Nam. Điểm mới này được các doanh nghiệp trong nước kỳ vọng sẽ giúp tháo gỡ các nút thắt trong việc triển khai và quản lý nhà nước.

Thông tin cụ thể, Cục Đầu tư nước ngoài cho biết việc bổ sung quy định này xuất phát từ vướng mắc trong thực tiễn đó là các quy định hiện hành chưa quy định cụ thể về căn cứ xác định tỷ giá và thời điểm xác định tỷ giá để quy đổi vốn đầu tư ra nước ngoài sang đồng Việt Nam. Trong thực tế, các dự án đầu tư ra nước ngoài thường đăng ký vốn đầu tư bằng ngoại tệ, dẫn đến cách hiểu và cách áp dụng khác nhau giữa các cơ quan quản lý và nhà đầu tư trong việc quy đổi giá trị vốn sang đồng Việt Nam để xác định loại dự án và thẩm quyền giải quyết thủ tục đầu tư.

Do đó, việc bổ sung quy định về căn cứ xác định tỷ giá và thời điểm xác định tỷ giá giúp tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, thống nhất trong việc xác định giá trị vốn đầu tư ra nước ngoài bằng đồng Việt Nam. Quy định này bảo đảm việc xác định quy mô vốn đầu tư của dự án được thực hiện minh bạch, thống nhất và phù hợp với thực tiễn giao dịch ngoại hối, đồng thời tạo thuận lợi cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong việc xác định loại dự án, thẩm quyền chấp thuận đầu tư và thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài.

Bên cạnh đó, việc quy định rõ thời điểm xác định tỷ giá tại thời điểm lập hồ sơ dự án và thời điểm nộp hồ sơ cũng nhằm hạn chế các vướng mắc phát sinh do biến động tỷ giá trong quá trình chuẩn bị và nộp hồ sơ đầu tư, góp phần nâng cao tính minh bạch, ổn định và khả thi của quy định pháp luật về đầu tư ra nước ngoài.

Bên cạnh đó, một điểm bổ sung đáng chú ý khác là về vốn đầu tư ra nước ngoài. Theo đó, Nghị định bổ sung quy định theo hướng cho phép nhà đầu tư Việt Nam được sử dụng lợi nhuận của tổ chức kinh tế ở nước ngoài để thanh toán hoặc hoán đổi khi mua cổ phần, phần vốn góp hoặc dự án đầu tư của tổ chức kinh tế ở nước ngoài.

Với việc bổ sung quy định này sẽ tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho doanh nghiệp Việt Nam sử dụng lợi nhuận hợp pháp phát sinh từ hoạt động đầu tư ở nước ngoài để thực hiện các giao dịch đầu tư tiếp theo, phù hợp với thông lệ đầu tư quốc tế và nhu cầu mở rộng hoạt động đầu tư của doanh nghiệp. Đồng thời, góp phần nâng cao tính minh bạch trong quản lý dòng vốn đầu tư ra nước ngoài, bảo đảm việc ghi nhận và quản lý đầy đủ các nguồn vốn đầu tư của nhà đầu tư Việt Nam tại nước ngoài theo quy định của pháp luật về đầu tư và quản lý ngoại hối.

Ngoài ra, việc bổ sung quy định này cũng góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc tái đầu tư, mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh ở nước ngoài, qua đó nâng cao hiệu quả của hoạt động đầu tư ra nước ngoài và thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Một nội dung khác cũng được các doanh nghiệp, nhà đầu tư trong nước đặc biệt quan tâm là việc bổ sung quy định về loại dự án thuộc diện báo cáo Thủ tướng Chính phủ chấp thuận trước khi cấp giấy chứng nhận đăng ký ĐTRNN.

Theo đó, Nghị định quy định các dự án ĐTRNN có vốn đầu tư từ 1.600 tỷ đồng trở lên hoặc có đề xuất áp dụng cơ chế, chính sách hỗ trợ đặc biệt thuộc trường hợp phải báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, chấp thuận trước khi cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài, theo quy định tại khoản 2 Điều 42 Luật Đầu tư. Mức quy định này tương đương gấp hai lần mức vốn thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định của Luật Đầu tư năm 2020 là 800 triệu đồng, là ngưỡng để xác định các dự án cần phải báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, chấp thuận trước khi cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài.

Theo Cục Đầu tư nước ngoài, việc nâng ngưỡng vốn này nhằm thực hiện chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý đầu tư, giảm số lượng dự án phải trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, qua đó rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục đầu tư và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư ra nước ngoài của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, Nghị định bổ sung quy định về các trường hợp điều chỉnh dự án đã được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận mà không phải thực hiện lại thủ tục báo cáo, bao gồm các thay đổi mang tính kỹ thuật hoặc không làm thay đổi bản chất, quy mô lớn của dự án như: thay đổi địa điểm trong cùng quốc gia tiếp nhận đầu tư; tăng vốn ở mức hạn chế; sử dụng lợi nhuận để tái đầu tư; giảm vốn để chuyển về nước hoặc các trường hợp điều chỉnh khác không làm thay đổi mục tiêu chính của dự án. Quy định này nhằm tránh phát sinh thủ tục hành chính không cần thiết, tạo điều kiện linh hoạt cho nhà đầu tư trong quá trình triển khai dự án.