Ngành cà phê Việt Nam tìm hướng phát triển bền vững từ nông nghiệp tái sinh

Nông nghiệp tái sinh mở lối vào chuỗi cung ứng toàn cầu

Việt Nam đang đối mặt với nhiều rào cản xanh ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu dù là một trong những quốc gia có thế mạnh về nông nghiệp. Đây là vấn đề rất đáng chú ý được các chuyên gia chỉ ra tại Hội thảo “Nông nghiệp tái sinh - Hướng đi bền vững cho nông nghiệp Việt Nam” vừa diễn ra mới đây.

Ông Wouter Melis Van Ravenhorst, Giám đốc Control Union Việt Nam nhấn mạnh những tiêu chí mang tính bền vững đang có xu hướng ngày càng gia tăng và trở thành rào cản xanh cho các quốc gia trong vấn đề xuất khẩu nông sản, trong đó Việt Nam cũng không là ngoại lệ. Trong bối cảnh này, nông nghiệp tái sinh không còn là lựa chọn mang tính xu hướng mà đang dần trở thành yêu cầu tất yếu trong chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu. Mô hình này vừa giúp phục hồi hệ sinh thái, giảm phát thải khí nhà kính, vừa góp phần nâng cao giá trị nông sản.

Có cùng nhận định, bà Hoàng Thị Thu Hương, cán bộ dự án cấp cao của GIZ lưu ý điểm khác biệt của nông nghiệp tái sinh nằm ở mục tiêu phục hồi tài nguyên thiên nhiên.

Nông nghiệp tái sinh giúp phục hồi hệ sinh thái, bảo vệ đa dạng sinh học.

Theo “Đề án sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050” của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cà phê được xác định là một trong những ngành hàng có tiềm năng lớn trong việc giảm phát thải khí nhà kính, bên cạnh lúa, mía, khoai mì và chuối.

Bà Hương nhận định việc chuyển đổi sang nông nghiệp tái sinh không chỉ giúp ngành cà phê đáp ứng các quy định mới như Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), mà còn mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ các-bon trong tương lai, qua đó tạo thêm nguồn thu cho người sản xuất.

Chuyển dịch mô hình canh tác bền vững trong ngành cà phê

Từ góc nhìn của doanh nghiệp đang ứng dụng và vận hành hiệu quả mô hình nông nghiệp tái sinh trong việc xây dựng hệ sinh thái trồng, chế biến và tiêu thụ cà phê, ông Phạm Phú Ngọc, Trưởng Chi nhánh Công ty Nestlé Việt Nam tại Tây Nguyên, Giám đốc Chương trình Phát triển Nông nghiệp của Nestlé Việt Nam cho biết việc áp dụng hiệu quả mô hình nông nghiệp tái sinh không chỉ mang lại giá trị gia tăng cao cho nông sản, mà còn giúp người nông dân tiếp cận với những giải pháp canh tác mới thân thiện môi trường, đáp ứng các tiêu chí về phát triển bền vững từ việc tối ưu hóa hiệu quả sử dụng các tài nguyên đất và nguồn nước, đảm bảo cân bằng hệ sinh thái đa dạng sinh học, qua đó nâng cao giá trị sản xuất và chuyển dịch mô hình canh tác lên cấp độ cao hơn và phù hợp với xu hướng phát triển bền vững của ngành nông nghiệp.

Với việc tiên phong đưa vào thực thi chương trình NESCAFÉ Plan tại Việt Nam, Nestlé Việt Nam đã trở thành một trong những doanh nghiệp đi đầu trong việc hỗ trợ người nông dân chuyển dịch sang mô hình canh tác cà phê bền vững tại Việt Nam.

Từ năm 2011, Nestlé Việt Nam đã triển khai chương trình NESCAFÉ Plan giúp chuyển đổi từ mô hình canh tác cà phê truyền thống sang mô hình nông nghiệp tái sinh, mang lại lợi ích không chỉ cho môi trường, đa dạng sinh học mà còn cải thiện kinh tế hộ gia đình và đóng góp cho sự phát triển xã hội.

Ông Ngọc cho biết thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ mà là giúp người nông dân tiếp cận những khái niệm mới một cách đơn giản và dễ áp dụng.

Để người dân dễ tiếp cận, các nguyên tắc của nông nghiệp tái sinh được chuyển thành 3 nhóm thực hành chính gồm: đất, nước và đa dạng sinh học.

Ông Phạm Phú Ngọc chia sẻ về chương trình NESCAFÉ Plan trong hỗ trợ nông dân chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp tái sinh.

Với đất, nông dân được hướng dẫn duy trì thảm thực vật che phủ, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân hữu cơ và bón phân cân đối. Nhờ đó, lượng phân bón hóa học có thể giảm từ 20-40%, đồng thời cải thiện chất lượng đất và giảm chi phí sản xuất.

Đối với nước, người dân được hướng dẫn theo dõi độ ẩm đất và xác định nhu cầu tưới của cây. Nhờ áp dụng các giải pháp này, lượng nước tưới cho cây cà phê có thể giảm từ 700-1.000 lít xuống còn khoảng 400 lít mỗi gốc mà vẫn đảm bảo năng suất.

Trong khi đó, đa dạng sinh học được thúc đẩy thông qua mô hình trồng xen và nông lâm kết hợp. Thay vì chỉ canh tác cà phê, người dân có thể trồng thêm hồ tiêu hoặc cây ăn trái để tạo bóng mát, cải thiện hệ sinh thái và tăng nguồn thu trên cùng diện tích đất.

Hướng đi bền vững từ gia tăng hiệu quả kinh tế và giảm phát thải

Theo đại diện doanh nghiệp, giá trị của nông nghiệp tái sinh không chỉ thể hiện ở các chỉ số môi trường mà còn ở hiệu quả kinh tế mà người nông dân nhận được. Qua quá trình triển khai thực tiễn, Chương trình đã ghi nhận thu nhập của người dân có thể tăng từ 30% đến 150% so với mô hình chuyên canh cây cà phê nhờ giảm được chi phí đầu vào và đa dạng nguồn thu từ xen canh hợp lý.

Hiệu quả này được thể hiện rõ tại vườn cà phê rộng 2 ha xen canh hồ tiêu, sầu riêng của bà Mai Thị Nhung ở Đắk Lắk. Nhờ áp dụng các thực hành nông nghiệp tái sinh kết hợp với công cụ quản lý kinh tế nông hộ dựa trên dữ liệu số, gia đình bà đạt lợi nhuận hơn 1,2 tỷ đồng mỗi vụ.

Cán bộ kỹ thuật NESCAFÉ Plan hướng dẫn nông dân thực hành cải tạo đất tại vườn cà phê, một trong 3 nhóm thực hành cốt lõi của mô hình nông nghiệp tái sinh.

Đồng tình với nhận định này, ông Nguyễn Văn Thiết, quản lý Văn phòng Rainforest Alliance tại Việt Nam cho rằng đây là thời điểm phù hợp để ngành cà phê Việt Nam chuyển mình nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Một trang trại tái sinh không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn góp phần phục hồi hệ sinh thái, bảo vệ đa dạng sinh học và xây dựng mối quan hệ hài hòa hơn giữa con người với thiên nhiên.

“Đất không chỉ là tư liệu sản xuất mà cần được xem là một đối tác. Khi đó, người nông dân không chỉ khai thác mà còn đầu tư để đất khỏe hơn, màu mỡ hơn cho những mùa vụ tiếp theo”, ông Thiết chia sẻ.

Nhìn ở góc độ tổng quan, vị chuyên gia lưu ý nếu được ứng dụng một cách bài bản và hiệu quả, nông nghiệp tái sinh sẽ là hướng đi bền vững giúp ngành cà phê Việt Nam nâng cao khả năng cạnh tranh và tạo thêm giá trị cho người nông dân, từ đó góp phần nâng cao giá trị sản phẩm cà phê Việt trên thị trường quốc tế, đồng thời mở đường cho ngành cà phê Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi giá trị cà phê toàn cầu trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt các yêu cầu về phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải các-bon.