Hoàn thiện thể chế, kiến tạo nền tảng phát triển bền vững thị trường bảo hiểm

Trong bối cảnh thị trường bảo hiểm đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc gắn với yêu cầu hoàn thiện thể chế, ông Ngô Việt Trung - Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính) đã chia sẻ cùng Tạp chí Kinh tế - Tài chính về những đánh giá và định hướng phát triển thị trường bảo hiểm an toàn, bền vững trong thời gian tới.

Ông Ngô Việt Trung - Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính).

Phóng viên: 2025 được xem là năm bản lề khi Luật Kinh doanh bảo hiểm tiếp tục được sửa đổi theo hướng cắt giảm điều kiện kinh doanh, tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp. Ông đánh giá đâu là tác động quan trọng nhất của những điều chỉnh này đối với chất lượng và tính bền vững của thị trường bảo hiểm?

Ông Ngô Việt Trung: Có thể khẳng định, tác động quan trọng nhất của các sửa đổi lần này là tạo sự chuyển dịch rõ nét trong tư duy quản lý, từ mô hình nặng về tiền kiểm sang tăng cường tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp, đồng thời nâng cao chất lượng và tính bền vững của thị trường bảo hiểm.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm đã tập trung mạnh vào việc cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính. Nhiều điều kiện được rà soát, sửa đổi theo hướng linh hoạt hơn, trong đó điều chỉnh yêu cầu về xác nhận của cơ quan quản lý nước ngoài; bãi bỏ một số điều kiện trước khi doanh nghiệp chính thức hoạt động; lược bỏ các tiêu chuẩn chung mang tính hình thức đối với người quản lý, người kiểm soát; đồng thời đơn giản hóa các điều kiện liên quan đến hoạt động của đại lý bảo hiểm, doanh nghiệp môi giới và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ phụ trợ bảo hiểm. Một số thủ tục hành chính cũng được cắt giảm đáng kể, như chuyển từ cơ chế đăng ký sang cơ chế thông báo đối với nguyên tắc tách nguồn vốn chủ sở hữu và nguồn phí bảo hiểm của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, tái bảo hiểm; lược bỏ quy định về việc phải chấp thuận phương pháp, cơ sở tính phí bảo hiểm đối với bảo hiểm xe cơ giới.

Bên cạnh đó, Luật tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện nhiều quy định nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình hoạt động. Nội dung hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ và bảo hiểm sức khỏe được làm rõ để tránh nhầm lẫn; quy định về tên gọi chi nhánh, văn phòng đại diện được điều chỉnh; nguyên tắc kiêm nhiệm chức vụ được nới lỏng; bãi bỏ yêu cầu thông báo cho Bộ Tài chính sau khi công khai thông tin; mở rộng phạm vi hoạt động của đại lý bảo hiểm; kéo dài thời gian chuyển đổi chứng chỉ đại lý bảo hiểm; đồng thời cho phép áp dụng cơ chế chuyển tiếp đối với các công ty thành viên của doanh nghiệp bảo hiểm. Một số điều khoản cũng được sửa đổi để bảo đảm tính đồng bộ với Luật Thanh tra và Luật Doanh nghiệp, trong khi một số quy định về hồ sơ cấp phép được bãi bỏ để giao Chính phủ quy định chi tiết.

Đáng chú ý, Luật đã tiếp tục hoàn thiện khung khổ về an toàn tài chính thông qua việc bổ sung và làm rõ quy định về vốn trên cơ sở rủi ro. Theo đó, cho phép áp dụng song song mô hình vốn trên cơ sở rủi ro và biên khả năng thanh toán trong giai đoạn chuyển tiếp, tạo điều kiện để doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị nguồn lực, nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin và năng lực quản trị rủi ro.

Ngoài ra, Luật cũng bổ sung các nguyên tắc quan trọng nhằm tăng cường kỷ cương thị trường, trong đó quy định rõ hơn về nguyên tắc đối với tổ chức, cá nhân tham gia góp vốn, thành lập, quản lý, kiểm soát và hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm; đồng thời bổ sung nguyên tắc đầu tư đối với doanh nghiệp môi giới bảo hiểm, bảo đảm hoạt động đầu tư an toàn và hiệu quả.

Nhìn tổng thể, các sửa đổi, bổ sung lần này không chỉ tháo gỡ những vướng mắc trước mắt cho doanh nghiệp, mà còn đặt nền tảng cho thị trường bảo hiểm vận hành minh bạch hơn, linh hoạt hơn, nâng cao năng lực quản trị, an toàn tài chính và hướng tới phát triển bền vững trong giai đoạn tới.

Phóng viên: Năm 2025 cũng là năm có nhiều thiên tai, bão lũ lịch sử, gây thiệt hại rất lớn cho nền kinh tế. Từ thực tiễn công tác quản lý, ông nhìn nhận vai trò của bảo hiểm trong việc “chia sẻ rủi ro” và phục hồi sau thiên tai đã được phát huy đến đâu?

Ông Ngô Việt Trung: 2025 là một năm đặc biệt khó khăn khi nhiều đợt thiên tai, bão lũ nghiêm trọng xảy ra trên diện rộng, gây thiệt hại lớn về người, tài sản và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Từ thực tiễn công tác quản lý và giám sát, có thể thấy vai trò của bảo hiểm trong việc chia sẻ rủi ro và hỗ trợ phục hồi sau thiên tai đã được phát huy rõ nét hơn so với các giai đoạn trước, dù vẫn còn những khoảng trống chính sách cần tiếp tục hoàn thiện.

Dưới sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ và Bộ Tài chính, Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm đã kịp thời ban hành nhiều văn bản yêu cầu các doanh nghiệp bảo hiểm chủ động phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan, nhanh chóng xác định thiệt hại, thực hiện tạm ứng bồi thường, bồi thường và chi trả tiền bảo hiểm đầy đủ, kịp thời cho người tham gia bảo hiểm theo đúng hợp đồng và quy định pháp luật.

Theo báo cáo của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, đến thời điểm 13/01/2026, đã tiếp nhận 15.964 thông tin tổn thất liên quan đến thị trường bảo hiểm phi nhân thọ và bảo hiểm sức khỏe với tổng thiệt hại ước tính hơn 11.189 tỷ đồng. Song song với công tác tổ chức bồi thường, công tác hoàn thiện cơ chế, chính sách cũng tiếp tục được đẩy mạnh. Bộ Tài chính đang phối hợp với các bộ, ngành nghiên cứu, xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 58/2018/NĐ-CP về bảo hiểm nông nghiệp theo hướng phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chủ động lựa chọn đối tượng bảo hiểm, rủi ro được bảo hiểm và địa bàn triển khai chính sách hỗ trợ. Đối với bảo hiểm tài sản công trước rủi ro bão, lũ, lụt, Nghị định số 186/2025/NĐ-CP đã thực hiện phân cấp cho Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan trung ương và Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định việc mua bảo hiểm phù hợp với phạm vi quản lý.

Về phía doanh nghiệp, các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ đã chủ động đa dạng hóa sản phẩm, trong đó chú trọng triển khai các sản phẩm ứng dụng công nghệ mới như bảo hiểm theo chỉ số thời tiết, bảo hiểm lượng mưa. Đồng thời, các doanh nghiệp cũng tăng cường công tác đánh giá rủi ro, quản trị rủi ro và tái bảo hiểm nhằm bảo đảm an toàn tài chính và khả năng thanh toán trong suốt quá trình hoạt động.

Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục hoàn thiện khung chính sách theo hướng coi bảo hiểm là công cụ tài chính quan trọng trong chiến lược quản lý rủi ro thiên tai, góp phần nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội.

Phóng viên: Đối với thị trường bảo hiểm nhân thọ, cơ quan quản lý đã triển khai những nhóm giải pháp trọng tâm nào để khôi phục đưa thị trường trở lại quỹ đạo phát triển lành mạnh và bền vững?

Ông Ngô Việt Trung: Dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Bộ Tài chính đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm khôi phục động lực, thúc đẩy sự phát triển lành mạnh, bền vững của thị trường bảo hiểm nói chung và thị trường bảo hiểm nhân thọ nói riêng.

Một trong những trọng tâm của hệ thống giải pháp chính sách là tái cấu trúc hệ thống sản phẩm bảo hiểm theo hướng tăng cường tính tự chủ, linh hoạt của doanh nghiệp trong khuôn khổ pháp luật, gắn với yêu cầu tự chịu trách nhiệm, đồng thời bảo đảm các nguyên tắc minh bạch, công bằng, hợp lý và an toàn tài chính trong quá trình xây dựng, thiết kế sản phẩm. Theo đó, các doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm rà soát toàn bộ danh mục sản phẩm đang triển khai và thực hiện đăng ký lại đối với các sản phẩm đã được phê chuẩn trước đây nhưng chưa đáp ứng các quy định mới.

Ngay sau khi Luật Kinh doanh bảo hiểm và các văn bản hướng dẫn được ban hành, các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ đã chủ động rà soát, xây dựng kế hoạch điều chỉnh, bổ sung danh mục sản phẩm để phù hợp với quy định pháp luật và nhu cầu của thị trường. Đến nay, phần lớn danh mục sản phẩm của các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ đã được hoàn thiện, bao phủ các nghiệp vụ cơ bản như bảo hiểm liên kết đầu tư, bảo hiểm hỗn hợp, bảo hiểm tử kỳ, bảo hiểm sức khỏe. Đồng thời, các doanh nghiệp cũng đẩy mạnh cung cấp các sản phẩm, dịch vụ gắn với hỗ trợ y tế và chăm sóc sức khỏe, bao gồm quyền lợi bệnh hiểm nghèo, thương tật do tai nạn, hỗ trợ viện phí, chi phí y tế và các quyền lợi bổ sung như miễn thu phí trong trường hợp mắc bệnh hiểm nghèo.

Với việc triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển sản phẩm, cùng nỗ lực tự thân của các doanh nghiệp, trong năm 2025, tổng doanh thu phí bảo hiểm đã bắt đầu ghi nhận mức tăng trưởng dương trở lại sau hai năm sụt giảm. Trong thời gian tới, những điều kiện thuận lợi về kinh tế vĩ mô, đặc biệt là mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% trong năm 2026 và các năm tiếp theo..

Phóng viên: Để hiện thực hóa chiến lược phát triển thị trường bảo hiểm đến năm 2030, nhất là trong bối cảnh nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng cao, ngành bảo hiểm sẽ tập trung những định hướng và kế hoạch gì?

Ông Ngô Việt Trung: Với vai trò là cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm, thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao và dưới sự chỉ đạo của Bộ Tài chính, trong năm 2026 và những năm tiếp theo, Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm xác định mục tiêu xuyên suốt là kiến tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, thuận lợi, đúng quy định cho doanh nghiệp; qua đó phát triển thị trường bảo hiểm an toàn, hiệu quả, bền vững và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng tài chính.

Trước hết, Cục tập trung vào công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế, chính sách. Theo đó, đẩy mạnh cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, đồng thời số hóa dịch vụ hành chính công nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho thị trường phát triển lành mạnh.

Cùng với đó, Cục sẽ tập trung hoàn thiện khung chính sách về bảo hiểm xanh. Một số nội dung trọng tâm gồm tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 58/2018/NĐ-CP về bảo hiểm nông nghiệp; chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng, hoàn thiện quy định pháp luật về bảo hiểm tài sản công đối với rủi ro bão, lũ, lụt, bảo hiểm năng lượng nguyên tử, Luật Năng lượng nguyên tử sửa đổi và các văn bản hướng dẫn thi hành; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp phát triển các sản phẩm bảo hiểm xanh như bảo hiểm xe điện, bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm tài sản thông qua các chính sách thuế và cắt giảm thủ tục hành chính.

Đối với lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ, chính sách bảo hiểm nông nghiệp theo Nghị định số 58/2018/NĐ-CP đang được nghiên cứu, sửa đổi và dự kiến trình Chính phủ trong năm 2026 theo hướng phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chủ động lựa chọn đối tượng bảo hiểm, rủi ro được bảo hiểm và địa bàn triển khai chính sách hỗ trợ.

Đối với bảo hiểm nhân thọ, cơ quan quản lý khuyến khích doanh nghiệp phát triển sản phẩm đa dạng, gia tăng giá trị dịch vụ, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để giảm chi phí, đáp ứng tốt hơn nhu cầu và khả năng tiếp cận của người dân; đồng thời thúc đẩy kênh phân phối theo hướng đa dạng, chuyên nghiệp và số hóa, tăng cường minh bạch và kiểm soát chi phí.

Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm tiếp tục thực hiện công tác cấp phép, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp gia nhập thị trường và tái cấu trúc theo đúng chức năng, nhiệm vụ được giao. Đồng thời, tăng cường quản lý, giám sát hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm và chi nhánh nước ngoài theo hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đẩy mạnh giám sát trên cơ sở rủi ro, hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm và kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh nhằm bảo đảm thị trường phát triển lành mạnh, bền vững.

Song song với đó, Cục phối hợp triển khai công tác phòng, chống rửa tiền, xử lý vi phạm, giải quyết khiếu nại, tố cáo và đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền về vai trò của bảo hiểm, góp phần bảo vệ quyền lợi các chủ thể tham gia thị trường và tạo nền tảng cho sự phát triển ổn định, bền vững của thị trường bảo hiểm trong thời gian tới.

Phóng viên: Nhân dịp Xuân Bính Ngọ 2026, ông muốn gửi gắm thông điệp gì tới các doanh nghiệp bảo hiểm và người dân về vai trò của bảo hiểm trong quản trị rủi ro và phát triển bền vững?

Ông Ngô Việt Trung: Bảo hiểm không chỉ là công cụ bù đắp tổn thất, mà ngày càng giữ vai trò quan trọng trong quản trị rủi ro, ổn định đời sống và thúc đẩy phát triển bền vững. Với các doanh nghiệp bảo hiểm, cần tiếp tục phát huy tinh thần chủ động, trách nhiệm và đổi mới, lấy quyền lợi người tham gia bảo hiểm làm trung tâm; nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ, minh bạch thông tin, tăng cường quản trị rủi ro, an toàn tài chính và ứng dụng công nghệ để củng cố niềm tin thị trường.

Với người dân và cộng đồng doanh nghiệp, bảo hiểm nên được nhìn nhận là giải pháp chủ động phòng ngừa, chia sẻ rủi ro; tham gia đúng nhu cầu, phù hợp khả năng tài chính sẽ tạo “tấm đệm” an toàn để vượt qua biến cố và duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Về phía cơ quan quản lý, chúng tôi tiếp tục đồng hành bằng việc hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, chuyển mạnh sang giám sát trên cơ sở rủi ro, bảo đảm kỷ cương thị trường và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia bảo hiểm, góp phần đưa thị trường phát triển an toàn, lành mạnh trong năm 2026 và những năm tiếp theo.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!