Hoàn thiện thể chế hoạt động kinh doanh xăng dầu phù hợp với cơ chế thị trường

Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị lấy ý kiến đối với Dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu. Ảnh: DMS

Nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh xăng dầu

Ngày 30/9/2026, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị lấy ý kiến rộng rãi đối với Dự thảo Nghị định thay thế các Nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu. Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn chủ trì Hội nghị.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, đây là Nghị định có phạm vi điều chỉnh rộng, nội dung phức tạp, tác động trực tiếp đến hoạt động của hàng nghìn doanh nghiệp, hệ thống cửa hàng bán lẻ và người tiêu dùng, đồng thời có liên quan chặt chẽ đến bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh cung ứng xăng dầu và ổn định kinh tế vĩ mô.

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về hoàn thiện hệ thống phân phối xăng dầu gắn với hoàn thiện Dự thảo Nghị định, Bộ Công Thương đã tổ chức lấy ý kiến các thành viên Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ để tiếp tục hoàn thiện dự thảo. Đến nay, Dự thảo đã qua 4 lần xin ý kiến các thành viên Chính phủ và tiếp tục được hoàn thiện trên cơ sở bám sát chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 488/TB-VPCP ngày 17/9/2026 của Văn phòng Chính phủ.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn, tinh thần xuyên suốt của Nghị định mới là hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu theo hướng minh bạch, ổn định, phù hợp với cơ chế thị trường, giảm các khâu trung gian không cần thiết, giảm thủ tục hành chính, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng và nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp.

“Tuy nhiên, xăng dầu là mặt hàng thiết yếu, có ảnh hưởng lớn đến sản xuất, kinh doanh, đời sống nhân dân và an ninh năng lượng quốc gia. Vì vậy, đổi mới cơ chế quản lý phải luôn đi cùng với yêu cầu bảo đảm nguồn cung, duy trì hệ thống phân phối và khả năng ứng phó trong các tình huống bất thường”, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nói.

Phát biểu tại Hội nghị, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, trong 9 tháng qua, dù tình hình thế giới và trong nước rất “nóng” trong lĩnh vực xăng dầu, nhưng với sự điều hành của Chính phủ, các Bộ, ngành và sự nỗ lực, trách nhiệm của các doanh nghiệp, thị trường xăng dầu trong nước đã được duy trì ổn định và đặc biệt không đứt gãy nguồn cung.

“Chúng ta thấy, giá có thể biến động, nhưng việc đứt gãy hay gián đoạn nguồn cung ứng xăng dầu hoàn toàn không xảy ra. Trong bối cảnh tình hình thế giới phức tạp như hiện nay, đây có thể nói là điểm tích cực nhất”, ông Trần Hữu Linh khẳng định.

Bên cạnh đó, giá bán lẻ xăng dầu được điều hành phù hợp, linh hoạt và có kiểm soát. Giá xăng dầu trong nước không tăng đột biến, điều hành theo giá thế giới nhưng các công cụ bình ổn giá được sử dụng phù hợp. Nhờ vậy, giá bán lẻ xăng dầu của Việt Nam vẫn thấp hơn giá tại nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là các nước xung quanh, góp phần kiềm chế lạm phát.

Đáng chú ý, dù xung đột giữa các quốc gia chưa kết thúc, nhưng có thể thấy Việt Nam đã nâng cao được năng lực tự chủ về an ninh năng lượng nói chung cũng như trong lĩnh vực xăng dầu nói riêng. Hai nhà máy lọc dầu duy trì hoạt động với công suất cao. Việc chuyển đổi chủng loại xăng dầu sang sử dụng xăng nhiên liệu sinh học cũng diễn ra thuận lợi.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhấn mạnh, Dự thảo Nghị định tập trung rà soát điều chỉnh điều kiện kinh doanh, hệ thống phân phối, cơ chế điều hành giá xăng dầu. Ảnh: DMS

Bên cạnh những điểm tích cực này, ông Trần Hữu Linh thẳng thắn chỉ ra vẫn còn những vấn đề cần lưu ý khi nhìn tổng thể bức tranh 9 tháng đầu năm 2026 như, tình hình thế giới vẫn diễn biến phức tạp. Giá dầu còn ở mức cao, có thời điểm giá thành phẩm lên trên 140 USD/thùng. Trong 3 tháng cuối năm, theo quy luật chắc chắn nhu cầu sẽ cao hơn so với giai đoạn trước, đặc biệt xuất hiện nguy cơ thiếu dầu diesel tại một số thị trường trên thế giới và Việt Nam cũng không phải ngoại lệ.

Đáng chú ý, hiện nay hệ thống phân phối còn nhiều tầng lớp trung gian. Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu phải xây dựng một Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu, khắc phục những bất cập của cơ chế hiện hành; xây dựng thị trường thông suốt, hiệu quả, ổn định, minh bạch; không để xảy ra lợi ích nhóm, gian lận, trục lợi và bảo đảm vận hành theo cơ chế thị trường. Đồng thời, phải rà soát kỹ để không chồng chéo, không bỏ sót đối tượng, không làm phát sinh thêm điều kiện kinh doanh. Đặc biệt, phải thiết kế lại hệ thống phân phối xăng dầu, cắt giảm thực chất các tầng lớp trung gian.

“Trên tinh thần đó, Dự thảo tập trung rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định về điều kiện kinh doanh, tổ chức hệ thống phân phối, cơ chế điều hành giá, quản lý dữ liệu và các giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng”, ông Trần Hữu Linh nhấn mạnh.

Nhiều điểm mới tại Dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu

Thông tin tại Hội nghị, đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết, việc xây dựng Nghị định nhằm tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về kinh doanh xăng dầu, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và xây dựng thị trường xăng dầu vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước.

Đối với thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu, Dự thảo đề xuất các yêu cầu về cơ sở vật chất và hệ thống phân phối, gồm: sở hữu hoặc thuê cảng chuyên dụng với thời hạn thuê tối thiểu 5 năm, có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải tối thiểu 7.000 DWT; sở hữu kho tiếp nhận có tổng sức chứa bồn, bể tối thiểu 15.000 m³; sở hữu tối thiểu 10 cửa hàng bán lẻ và có tối thiểu 40 thương nhân phân phối thuộc hệ thống.

Trường hợp từ thương nhân phân phối đi lên, doanh nghiệp phải có thời gian hoạt động với tư cách thương nhân phân phối xăng dầu tối thiểu 36 tháng liên tục trước khi nộp hồ sơ làm đầu mối.

Về nguồn cung và dự trữ, thương nhân đầu mối được phân giao tổng nguồn tối thiểu tiêu thụ nội địa cả năm không thấp hơn 300.000 m³/năm, trừ thương nhân chỉ kinh doanh nhiên liệu hàng không. Mức tổng nguồn này áp dụng từ kỳ phân giao thực hiện năm 2027.

Thương nhân đầu mối phải duy trì dự trữ lưu thông tối thiểu tương đương 20 ngày cung ứng, tính theo sản lượng tiêu thụ nội địa bình quân một ngày của năm trước liền kề; đồng thời bắt buộc kết nối mạng với Bộ Công Thương để cung cấp dữ liệu về kho, bồn bể, tình hình nhập - xuất - tồn kho và thực hiện tổng nguồn.

Dự thảo cũng quy định Bộ trưởng Bộ Công Thương cấp Giấy xác nhận đủ điều kiện thương nhân đầu mối, có hiệu lực 5 năm. Giấy xác nhận có thể bị thu hồi trong các trường hợp như ngừng hoạt động từ 90 ngày trở lên; không thực hiện đủ tổng nguồn tối thiểu trong 2 năm liên tiếp; không khắc phục vi phạm về dự trữ, chất lượng, điều hành giá sau 90 ngày xử phạt; hoặc không thực hiện kiểm toán độc lập Quỹ Bình ổn giá.

Một nội dung đáng chú ý của Dự thảo Nghị định là tinh gọn loại hình thương nhân phân phối xăng dầu, theo hướng hợp nhất các loại hình đại lý bán lẻ. Ảnh: DMS

Đối với thương nhân sản xuất và pha chế, thương nhân sản xuất phải đăng ký kế hoạch sản xuất, bán sản phẩm hằng năm với Bộ Công Thương và duy trì mức dự trữ tối thiểu theo dự án. Hoạt động pha chế phải được Bộ Khoa học và Công nghệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký cơ sở pha chế, đồng thời đáp ứng các điều kiện về bồn bể, công nghệ, phòng thử nghiệm và hệ thống quản lý chất lượng.

Một nội dung đáng chú ý của Dự thảo là tinh gọn loại hình thương nhân phân phối xăng dầu, theo hướng hợp nhất các loại hình đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền và thương nhân phân phối hiện hành thành một loại hình thương nhân phân phối xăng dầu mới.

Theo đó, thương nhân phân phối phải có cửa hàng bán lẻ thuộc sở hữu hoặc đi thuê và có hợp đồng mua bán với thương nhân đầu mối. Thương nhân phân phối không phải xin Giấy xác nhận như hiện nay mà chỉ cần đáp ứng điều kiện và thông báo với UBND tỉnh, Bộ Công Thương. Dự thảo cũng đề xuất bỏ thủ tục cấp lại Giấy chứng nhận cửa hàng khi thay đổi nhà cung cấp. Các Giấy chứng nhận, Giấy xác nhận đủ điều kiện đã được cấp tiếp tục có hiệu lực đến hết thời hạn.

Về mua bán giữa các thương nhân phân phối, Dự thảo đưa ra 2 phương án. Trong đó, Phương án 1 quy định thương nhân phân phối chỉ được mua bán với nhau khi có quyết định của Bộ Công Thương nhằm bảo đảm nguồn cung trong trường hợp thị trường biến động hoặc xảy ra tình trạng khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh.

Phương án 2 cho phép mua bán giữa các thương nhân phân phối nhưng phải đáp ứng 4 điều kiện: chỉ bán tại hệ thống của mình hoặc cho người sử dụng; bên bán bảo đảm nguồn cung theo hợp đồng; không mua bán không gắn với giao nhận thực tế, phải chuyển quyền sở hữu; và truy xuất nguồn gốc theo lô hàng.

Trường hợp làm đại lý hoặc nhận quyền thương mại, thương nhân phân phối chỉ được ký hợp đồng với một thương nhân đầu mối duy nhất và phải tuân thủ các điều kiện về thương hiệu, giá cả, chiết khấu theo hợp đồng.'

Trường hợp hoạt động với tư cách thương nhân độc lập, doanh nghiệp được mua từ thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối khác trong trường hợp phương án cho phép thương nhân phân phối mua bán với nhau; đồng thời được quyết định giá bán và kê khai giá với cơ quan quản lý theo Luật Giá.

Điều hành giá theo cơ chế thị trường

Về cơ chế điều hành giá và bình ổn giá xăng dầu, Dự thảo đề xuất theo hướng doanh nghiệp quyết định giá, Nhà nước kiểm tra, giám sát; Nhà nước không công bố giá cơ sở định kỳ.

Thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối ngoài hệ thống tự quyết định, kê khai giá. Thương nhân phân phối trong hệ thống bán không cao hơn giá do thương nhân đầu mối cung cấp công bố. Thương nhân phải công bố giá trước thời điểm điều chỉnh, kê khai trong một ngày làm việc và kết nối dữ liệu kê khai giá với cơ quan quản lý.

Công thức giá bán lẻ xăng dầu được xác định theo nguyên tắc: Giá bán = Giá mua Chi phí tạo nguồn Chi phí kinh doanh định mức Lợi nhuận Thuế.

Trong đó, giá mua và chi phí tạo nguồn do thương nhân tự xác định theo thực tế kinh doanh. Chi phí kinh doanh định mức áp dụng mức khởi điểm do Bộ Công Thương công bố; hằng năm, thương nhân tự điều chỉnh theo biến động Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) do Bộ Công Thương thông báo. Định kỳ 3 năm/lần, Bộ Công Thương rà soát và công bố lại trên cơ sở báo cáo kiểm toán độc lập của doanh nghiệp.

Trường hợp chi phí biến động bất thường, tác động tiêu cực đến nguồn cung hoặc có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh năng lượng, Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Tài chính xem xét điều chỉnh trước thời hạn khi được Thủ tướng Chính phủ cho phép.

Đối với địa bàn xa cảng, kho, thương nhân đầu mối được quyết định giá bán thực tế cao hơn nhưng không vượt quá 2% so với giá công bố cùng thời điểm để bù đắp chi phí phát sinh hợp lý.

Về bình ổn giá, Dự thảo quy định thực hiện khi giá biến động bất thường, tăng hoặc giảm liên tục từ 1-4 tuần hoặc biến động cộng dồn 15%-20% trở lên trong thời gian ngắn, gây tác động lớn đến kinh tế - xã hội.

Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ quyết định chủ trương, biện pháp và thời hạn bình ổn giá. Các công cụ được kết hợp gồm tổng nguồn tối thiểu, dự trữ lưu thông, dự trữ quốc gia, thuế, tài chính, tiền tệ và Quỹ Bình ổn giá, nếu có, theo Luật Giá. Dự thảo cũng đề xuất trong trường hợp cần thiết cho phép điều hành giá xăng dầu trong một khoảng thời gian nhất định.

Ngoài ra, Dự thảo dành các quy định chuyển tiếp đối với thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối, đại lý bán lẻ, cửa hàng bán lẻ và Quỹ Bình ổn giá xăng dầu.

Đối với thương nhân đầu mối đã đáp ứng điều kiện theo Dự thảo Nghị định mới, doanh nghiệp tiếp tục hoạt động theo hiệu lực Giấy xác nhận đã cấp.

Đối với thương nhân đầu mối chưa đáp ứng điều kiện về kho, cửa hàng bán lẻ xăng dầu, Dự thảo đưa ra 2 phương án: tiếp tục áp dụng điều kiện về kho, cửa hàng bán lẻ theo Nghị định 83 và Nghị định 95 trong 2 năm kể từ ngày Nghị định mới được ban hành; hoặc tiếp tục áp dụng các điều kiện này đến hết thời hạn Giấy xác nhận đã cấp.

Mức tổng nguồn tối thiểu 300.000 m³/năm chính thức áp dụng từ kỳ phân giao thực hiện năm 2027. Thương nhân không thực hiện đủ tổng nguồn trong 2 năm liên tiếp, tính từ năm 2027, thuộc trường hợp xem xét thu hồi Giấy xác nhận.

Các thương nhân phân phối, đại lý bán lẻ và cửa hàng bán lẻ xăng dầu đã được cấp Giấy chứng nhận, Giấy xác nhận được tiếp tục hoạt động theo thời hạn hiệu lực của Giấy. Trường hợp muốn chuyển sang mô hình thương nhân phân phối mới, thương nhân thực hiện theo quy định tại Dự thảo.

Liên quan đến Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, Dự thảo nêu rõ, trừ nguồn chi tạm ứng từ ngân sách nhà nước, thương nhân đầu mối phải chốt số dư Quỹ trước ngày Nghị định có hiệu lực và chuyển toàn bộ số dư dương vào tài khoản Quỹ Bình ổn giá do Bộ Tài chính mở tại Kho bạc Nhà nước.

Trong vòng 12 tháng, các thương nhân đầu mối phải hoàn thành kiểm toán độc lập chuyên đề về Quỹ Bình ổn giá và gửi Bộ Tài chính, Bộ Công Thương. Sau khi hoàn tất xử lý bù trừ số dư Quỹ, Bộ Tài chính bàn giao tài khoản Quỹ Bình ổn giá tại Kho bạc Nhà nước cho Bộ Công Thương quản lý.

Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng phương án quyết toán, hoàn trả khoản ngân sách nhà nước đã tạm ứng cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu.

Dự thảo Nghị định cũng đề xuất thay thế Nghị định 83/2014/NĐ-CP, Nghị định 95/2021/NĐ-CP, Nghị định 80/2023/NĐ-CP và Nghị quyết 29/2026/NQ-CP.

Tại Hội nghị, đại diện các bộ, ngành, VCCI, Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, Sở Công Thương các tỉnh, thành phố cùng các thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối xăng dầu đã trình bày tham luận, đóng góp ý kiến trên cơ sở thực tiễn quản lý, sản xuất và kinh doanh xăng dầu.

Các ý kiến tập trung phân tích những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện các quy định hiện hành, đồng thời đề xuất giải pháp tiếp tục hoàn thiện Dự thảo Nghị định, bảo đảm tính khả thi, đồng bộ, phù hợp với thực tiễn và yêu cầu quản lý nhà nước trong giai đoạn mới.

Trên cơ sở các ý kiến tại Hội nghị, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục tổng hợp, nghiên cứu và tiếp thu các ý kiến để hoàn thiện Dự thảo Nghị định, bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng; bảo đảm cạnh tranh, minh bạch, hiệu quả của thị trường, đồng thời bảo đảm an ninh năng lượng và nguồn cung xăng dầu trong mọi tình huống, trước khi trình Chính phủ xem xét, ban hành theo quy định.