Giữ gìn giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng trong môi trường truyền thông số

Ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam.

Không thể cạnh tranh với mạng xã hội chỉ bằng tốc độ

Phóng viên: Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đặt ra yêu cầu xây dựng nền báo chí “Chuyên nghiệp - Nhân văn - Hiện đại”. Theo ông, ba yếu tố này cần được cụ thể hóa như thế nào trong hoạt động của các cơ quan báo chí hiện nay, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt về tốc độ và lưu lượng thông tin trên nền tảng số?

Ông Lê Quốc Minh: Yêu cầu xây dựng nền báo chí “Chuyên nghiệp - Nhân văn - Hiện đại” là định hướng chiến lược rất quan trọng của Đảng đối với Báo chí Cách mạng Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Trong bối cảnh công nghệ số, AI và mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, môi trường truyền thông thay đổi sâu sắc. Điều đó đòi hỏi báo chí phải chuyển mình mạnh mẽ cả về tư duy, mô hình hoạt động và phương thức tiếp cận công chúng.

Theo tôi, yếu tố “Chuyên nghiệp” trước hết phải được thể hiện ở chất lượng thông tin, năng lực tác nghiệp và bản lĩnh nghề nghiệp của đội ngũ người làm báo. Báo chí không thể cạnh tranh với mạng xã hội chỉ bằng tốc độ. Điều báo chí cần khẳng định chính là độ tin cậy, tính xác thực, chiều sâu phân tích và khả năng định hướng dư luận xã hội.

Tuy nhiên, giữa sự bùng nổ thông tin trên các nền tảng số, niềm tin không dành cho tất cả. Niềm tin chỉ thuộc về những thông tin được kiểm chứng, khách quan và có trách nhiệm.

Do đó, một nền báo chí chuyên nghiệp phải xây dựng được quy trình kiểm chứng thông tin chặt chẽ, đội ngũ phóng viên có kiến thức chuyên sâu, tư duy phản biện và trách nhiệm xã hội cao. Đồng thời, các cơ quan báo chí cũng phải đổi mới mô hình quản trị theo hướng hiện đại, phát triển tòa soạn hội tụ, sản xuất nội dung đa nền tảng và ứng dụng hiệu quả công nghệ số.

Tuy nhiên, chuyển đổi công nghệ phải đi cùng chuyển đổi tư duy. Các cơ quan báo chí ngày nay không thể dùng tư duy báo in để vận hành báo chí số.

Yếu tố “Nhân văn” vẫn là giá trị cốt lõi của Báo chí Cách mạng Việt Nam. Trong môi trường cạnh tranh khốc liệt hiện nay, báo chí càng phải giữ vững trách nhiệm xã hội, không chạy theo xu hướng giật gân, câu khách hay thông tin thiếu kiểm chứng.

Báo chí nhân văn phải đặt con người ở vị trí trung tâm, lan tỏa điều tích cực, cổ vũ khát vọng phát triển đất nước, bảo vệ cái đúng và đấu tranh với cái sai trên tinh thần xây dựng, trách nhiệm.

Còn yếu tố “Hiện đại” không chỉ là đầu tư công nghệ, mà còn là hiện đại về tư duy quản trị, phương thức sản xuất nội dung, cách tiếp cận công chúng và khả năng thích ứng với hệ sinh thái truyền thông số.

AI đang tác động mạnh tới báo chí. AI có thể hỗ trợ nhà báo sản xuất nội dung, phân tích dữ liệu và cá nhân hóa trải nghiệm người dùng, nhưng chắc chắn không thể thay thế trách nhiệm đạo đức, bản lĩnh chính trị và sự nhạy cảm xã hội của người làm báo. Trong bối cảnh này, báo chí càng phải giữ được bản sắc, giá trị cốt lõi và trách nhiệm xã hội của mình.

Do vậy, xây dựng nền báo chí “Chuyên nghiệp - Nhân văn - Hiện đại” chính là xây dựng nền báo chí vừa làm chủ công nghệ hiện đại, vừa giữ vững bản chất cách mạng, tính định hướng và sứ mệnh phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân.

Người làm báo hôm nay phải hiểu công chúng số

Phóng viên: Ông từng nhiều lần nhấn mạnh vai trò của báo chí trong việc củng cố niềm tin xã hội và lan tỏa các giá trị tích cực. Với cương vị là Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, theo ông, người làm báo hôm nay cần đổi mới tư duy và phương thức tác nghiệp ra sao để vừa đáp ứng nhu cầu công chúng hiện đại, vừa giữ được tính khách quan, trách nhiệm và tinh thần phụng sự Tổ quốc?

Ông Lê Quốc Minh: Báo chí đang đứng trước sự thay đổi rất lớn của môi trường truyền thông. Nếu trước đây báo chí là trung tâm của hệ sinh thái thông tin, thì hiện nay, công chúng có nhiều cơ hội tiếp cận thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, đặc biệt là các nền tảng xuyên biên giới. Công chúng muốn thông tin nhanh hơn, trực quan hơn và có tính cá nhân hóa cao hơn.

Vì vậy, báo chí cũng cần đổi mới cách kể chuyện, tăng cường ứng dụng dữ liệu, đồ họa, video ngắn, podcast… để nâng cao hiệu quả truyền tải. Phải hiểu rằng, một tác phẩm báo chí tốt hiện nay không chỉ là bài viết hay, mà còn phải là sản phẩm truyền thông đa nền tảng có khả năng chạm tới công chúng và lan tỏa những giá trị tích cực.

Tuy nhiên, đổi mới không có nghĩa là chạy theo xu hướng bằng mọi giá. Trong môi trường số, áp lực về lượt xem, lượt chia sẻ và tốc độ lan truyền là rất lớn, nhưng Báo chí Cách mạng Việt Nam có sứ mệnh khác với mạng xã hội. Báo chí phải góp phần định hướng xã hội, củng cố niềm tin, tạo đồng thuận và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Người làm báo phải giữ được đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội, đồng thời phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, có tri thức, trách nhiệm nghề nghiệp và tinh thần phụng sự đất nước. Thực tế đã chứng minh, trong bất cứ giai đoạn nào, nhà báo không chỉ là người truyền tải thông tin, mà còn góp phần định hình nhận thức xã hội.

Hội Báo toàn quốc năm 2025 với chủ đề “Báo chí Việt Nam - Trung thành, Sáng tạo, Bản lĩnh, Đổi mới vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” (tháng 6/2025).

Nói cách khác, người làm báo hôm nay phải vừa là nhà báo chuyên nghiệp, nhưng đồng thời cũng phải là công dân có trách nhiệm. Đây cũng là điểm khác biệt căn bản của Báo chí Cách mạng Việt Nam.

Làm chủ công nghệ nhưng không đánh mất giá trị cốt lõi của nghề báo

Phóng viên: Trước yêu cầu xây dựng đội ngũ báo chí thích ứng với kỷ nguyên số và những chuyển động lớn trong tổ chức bộ máy hiện nay, theo ông, cần tập trung vào những giải pháp nào để đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ người làm báo vừa có bản lĩnh chính trị vững vàng, vừa làm chủ công nghệ và tư duy báo chí hiện đại?

Ông Lê Quốc Minh: Con người vẫn là yếu tố quyết định chất lượng và tương lai của báo chí. Như tôi đã nói ở trên, công nghệ có thể hỗ trợ rất nhiều, nhưng chắc chắn công nghệ không thể thay thế vai trò của nhà báo.

Hiện nay, thách thức lớn nhất của các cơ quan báo chí chính là phải xây dựng được đội ngũ người làm báo vừa giỏi chuyên môn, vừa có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và khả năng thích ứng với công nghệ mới.

Muốn vậy, trước hết, cần đổi mới mạnh mẽ công tác đào tạo báo chí. Các chương trình đào tạo phải cập nhật theo xu hướng báo chí số, báo chí dữ liệu, truyền thông đa nền tảng, trí tuệ nhân tạo, phân tích hành vi công chúng.

Bên cạnh đó, bản thân mỗi nhà báo tương lai cần xác định, mình không chỉ biết viết, mà còn phải biết quay, dựng video, làm podcast, xử lý dữ liệu và sử dụng các công cụ công nghệ hiện đại.

Tuy nhiên, kỹ năng công nghệ chỉ là một phần, điều quan trọng hơn đối với một nhà báo là phải giữ được bản lĩnh chính trị và đạo đức nghề nghiệp. Trong môi trường thông tin hỗn độn hiện nay, nếu thiếu bản lĩnh chính trị, nhà báo rất dễ bị tác động bởi thông tin sai lệch, xu hướng cực đoan hoặc áp lực thương mại hóa.

Do đó, việc đào tạo lý luận chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội cần được đặc biệt coi trọng. Người làm báo phải hiểu rõ vai trò, sứ mệnh của Báo chí Cách mạng Việt Nam trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và củng cố niềm tin xã hội.

Ngoài ra, các cơ quan báo chí cũng cần đổi mới mô hình quản trị nhân sự, tạo môi trường sáng tạo và khuyến khích đổi mới nội dung. Tôi cho rằng, tương lai của báo chí không nằm ở việc có bao nhiêu nền tảng hay công nghệ mới, mà nằm ở việc có xây dựng được đội ngũ người làm báo đủ năng lực và bản lĩnh để thích ứng với thời đại mới hay không.

Báo chí là cầu nối giữa Nhà nước với doanh nghiệp

Phóng viên: Trong bối cảnh đất nước đang thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, ông đánh giá như thế nào về vai trò của báo chí trong việc đồng hành cùng doanh nghiệp, doanh nhân, đồng thời góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh và phát triển bền vững?

Ông Lê Quốc Minh: Hiện nay, Đảng và Nhà nước xác định rất rõ kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 4/5/2025 đã khẳng định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Bối cảnh này đòi hỏi báo chí phải thay đổi cách tiếp cận đối với lĩnh vực kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp.

Theo đó, báo chí trước hết cần làm tốt vai trò truyền thông chính sách. Từ thực tiễn đời sống báo chí hiện nay cho thấy, nhiều chủ trương, chính sách mới liên quan tới đầu tư, thuế, tài chính, chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính hay phát triển kinh tế xanh nếu không được truyền thông đầy đủ và dễ hiểu sẽ khó đi vào cuộc sống.

Báo chí phải trở thành cầu nối giữa Nhà nước với doanh nghiệp và người dân. Muốn đồng hành cùng doanh nghiệp, thì trước hết báo chí phải hiểu được nhịp vận động của nền kinh tế và tâm lý thị trường. Không chỉ truyền đạt chính sách, báo chí còn cần phản ánh những khó khăn, bất cập từ thực tiễn để cơ quan quản lý có thêm cơ sở hoàn thiện thể chế.

Một nền kinh tế phát triển bền vững cần môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng. Trong quá trình đó, báo chí có vai trò giám sát xã hội rất quan trọng. Báo chí cần đấu tranh với các biểu hiện tiêu cực, tham nhũng, lợi ích nhóm, cạnh tranh không lành mạnh; đồng thời cổ vũ tinh thần đổi mới sáng tạo, trách nhiệm xã hội và đạo đức kinh doanh.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương (bên phải) và bà Đặng Thị Phương Thảo, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) trao giải B ‟Giải báo chí toàn quốc về ngành Tài chính lần thứ IX năm 2025”.

Tuy nhiên, báo chí kinh tế hiện nay không thể chỉ dừng ở việc phản ánh thị trường hay biến động ngắn hạn, mà quan trọng hơn, báo chí phải có năng lực phân tích sâu về chính sách, xu hướng phát triển, chuyển đổi công nghệ, kinh tế số, kinh tế xanh và AI để hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Báo chí kinh tế hôm nay không chỉ phản ánh thị trường, mà còn phải góp phần củng cố niềm tin thị trường.

Báo chí cũng cần lan tỏa tinh thần khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và khát vọng phát triển quốc gia. Đây là yếu tố rất quan trọng để tạo động lực xã hội trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Báo chí Tài chính- Kinh tế phải “giải mã chính sách”, củng cố niềm tin thị trường

Phóng viên: Đối với các cơ quan báo chí chuyên ngành, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính - kinh tế, theo ông cần làm gì để nâng cao chất lượng truyền thông chính sách trong bối cảnh Chính phủ đang thúc đẩy cải cách thể chế, chuyển đổi số và xây dựng nền hành chính hiện đại?

Ông Lê Quốc Minh: Đảng đã xác định, từ Đại hội XIV trở đi, đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam, với yêu cầu tăng trưởng kinh tế ở mức 2 con số trong giai đoạn 2026-2030. Đây không chỉ là mục tiêu về kinh tế, mà còn là khát vọng phát triển quốc gia trong giai đoạn mới.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, hơn bao giờ hết, truyền thông chính sách càng phải trở thành yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với báo chí, nhất là báo chí chuyên ngành tài chính - kinh tế.

Bên cạnh đó, chúng ta cũng đang bước vào giai đoạn cải cách mạnh mẽ về thể chế, chuyển đổi số quốc gia và xây dựng nền hành chính hiện đại. Những chính sách mới liên quan tới thuế, tài chính, đầu tư công, chuyển đổi xanh, dữ liệu số hay kinh tế số đều tác động trực tiếp tới doanh nghiệp và người dân.

Nếu truyền thông chính sách không tốt, thì rất dễ xuất hiện khoảng trống thông tin, gây hiểu sai hoặc tạo tâm lý hoang mang trong xã hội. Trong bối cảnh nền kinh tế đang cần những động lực tăng trưởng mới, niềm tin xã hội và niềm tin thị trường càng trở nên quan trọng.

Vì vậy, báo chí chuyên ngành, nhất là trong lĩnh vực tài chính - kinh tế cần nâng cao hơn nữa chất lượng thông tin. Thông tin trước hết phải đúng, trúng, đủ; các bài viết phải tập trung đi sâu vào phân tích và giải thích chính sách theo hướng dễ hiểu, dễ tiếp cận nhưng vẫn bảo đảm chiều sâu chuyên môn.

Báo chí chuyên ngành tài chính - kinh tế không chỉ làm nhiệm vụ “đưa tin chính sách”, mà còn phải góp phần “giải mã chính sách”, giúp doanh nghiệp và người dân hiểu được bản chất vấn đề, tác động của chính sách và cách thức triển khai trong thực tiễn.

Để làm được điều đó, mỗi phóng viên, nhà báo trong lĩnh vực tài chính - kinh tế phải có kiến thức chuyên sâu về tài chính, pháp luật, quản trị, công nghệ và hội nhập quốc tế. Nếu thiếu nền tảng chuyên môn, các phóng viên, nhà báo rất khó phản ánh đúng và đủ những vấn đề phức tạp của nền kinh tế hiện đại.

Bên cạnh đó, các cơ quan báo chí chuyên ngành cũng cần tăng cường ứng dụng công nghệ số, dữ liệu và trực quan hóa thông tin để nâng cao hiệu quả truyền thông chính sách. Những nội dung phức tạp về tài chính hay kinh tế nếu được thể hiện bằng đồ họa, video hay dữ liệu trực quan sẽ giúp công chúng dễ tiếp cận hơn rất nhiều.

Tôi cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, báo chí chuyên ngành phải trở thành lực lượng đồng hành tích cực với tiến trình cải cách và phát triển đất nước. Báo chí không chỉ phản ánh thực tiễn, mà còn góp phần tạo đồng thuận xã hội, củng cố niềm tin thị trường và lan tỏa khát vọng phát triển quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông!