Đơn giản hóa thủ tục, phân cấp mạnh để tăng tốc giải ngân vốn ODA giai đoạn 2026-2030

Hiện nay nhiều khâu, bước trong quy trình quản lý và triển khai vốn ODA đã được đơn giản hóa và phân cấp sâu rộng.

Tăng tốc cải cách thủ tục

Trong bối cảnh yêu cầu tăng trưởng cao giai đoạn 2026-2030, nhu cầu huy động nguồn lực cho phát triển kinh tế được dự báo ở mức rất lớn. Bộ Tài chính ước tính tổng vốn huy động từ nguồn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vay ưu đãi có thể đạt khoảng 1,35 triệu tỷ đồng. Để đáp ứng mục tiêu này, định hướng được đặt ra là đa dạng hóa các kênh huy động vốn, không chỉ tập trung vào các khoản vay cho dự án mà còn mở rộng các khoản vay hỗ trợ ngân sách nhà nước, qua đó giúp giải ngân nhanh và bổ sung trực tiếp nguồn ngoại tệ cho ngân sách.

Hiện nay, song song với việc mở rộng nguồn vốn, một điểm đáng chú ý là hệ thống quy định về quy trình, thủ tục, hồ sơ và thẩm quyền liên quan đến ODA và vốn vay ưu đãi đã được điều chỉnh theo hướng đơn giản, rút ngắn thời gian triển khai. Trước đây, các dự án ODA phải trải qua bước “đề xuất dự án” với nhiều quy trình phức tạp, phải xin ý kiến nhiều bộ, ngành qua nhiều vòng, khiến tiến độ kéo dài. Thực tế lâu nay, đây được xem là một trong những nguyên nhân chính làm chậm quá trình triển khai các dự án ODA.

Để khắc phục, Bộ Tài chính đã tham mưu chuyển đổi cách tiếp cận từ “đề xuất dự án” sang “đề xuất khoản vay”. Theo cơ chế mới, khi có nhu cầu vay vốn, cơ quan chủ quản hoặc doanh nghiệp nhà nước sẽ báo cáo Thủ tướng Chính phủ thông qua Bộ Tài chính. Bộ Tài chính chỉ thực hiện đánh giá về khía cạnh tài chính của khoản vay mà không cần lấy ý kiến các bộ, ngành khác. Trên cơ sở quyết định của Thủ tướng Chính phủ cho phép tiếp cận khoản vay, các đơn vị sẽ chủ động triển khai các bước tiếp theo như phê duyệt chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư dự án.

Bên cạnh đó, thẩm quyền trong việc sửa đổi các hiệp định vay cũng được phân cấp mạnh mẽ. Nếu trước đây, mọi sửa đổi đều phải báo cáo Thủ tướng Chính phủ hoặc Chủ tịch nước, thì hiện nay, đối với các nội dung không làm phát sinh nghĩa vụ nợ của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính được giao quyền quyết định. Quy định này góp phần giảm đáng kể thời gian xử lý và thủ tục hành chính. Đồng thời, các quy định về đàm phán, ký kết điều ước quốc tế cũng được điều chỉnh theo hướng phù hợp với Luật Điều ước quốc tế, tăng cường phân cấp cho Thủ tướng Chính phủ.

Nhìn tổng thể, nhiều khâu, bước trong quy trình quản lý và triển khai vốn ODA đã được đơn giản hóa và phân cấp sâu rộng, tạo điều kiện để các dự án được thực hiện nhanh hơn, thuận lợi hơn.

Cải cách hướng tới phát triển bền vững

Đánh giá về những cải cách này, ông Nguyễn Bá Hùng, Chuyên gia kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam cho rằng đây là bước đi tiếp theo trong xu hướng cải cách chung, hướng tới đơn giản hóa thủ tục và tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương cũng như các cơ quan chủ quản. Nhờ đó, các đơn vị có thể chủ động hơn trong việc xây dựng, chuẩn bị và triển khai dự án. Thực tế thời gian qua đã ghi nhận những chuyển biến tích cực, đặc biệt trong giai đoạn chuẩn bị dự án và việc xác định nhu cầu đầu tư.

Ở góc độ đối tác phát triển, bà Francesca Nardini, Phó Trưởng đại diện thường trú Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam nhấn mạnh, hiệu quả của nguồn ODA luôn gắn liền với tính bền vững và bao trùm. Việt Nam đã đạt được những tiến bộ rõ nét trong các lĩnh vực này, thể hiện qua Chỉ số Phát triển Con người (HDI) liên tục được cải thiện. Điều này cho thấy việc sử dụng ODA không chỉ phục vụ tăng trưởng kinh tế mà còn hướng tới các mục tiêu dài hạn như phát thải ròng bằng không (Net Zero).

Theo đại diện UNDP, trong các hoạt động hợp tác, cộng đồng quốc tế luôn ưu tiên các yếu tố như bình đẳng giới, khả năng chống chịu trước các cú sốc, đặc biệt là biến đổi khí hậu, cùng với yêu cầu về minh bạch và sử dụng dữ liệu làm cơ sở cho hoạch định chính sách. Đồng thời, việc phát triển năng lực và củng cố thể chế ở cả cấp quốc gia và địa phương cũng được chú trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn vốn.

Ghi nhận những nỗ lực của Chính phủ Việt Nam trong việc cải cách và đơn giản hóa các quy định liên quan đến ODA, đại diện UNDP bày tỏ kỳ vọng quá trình này sẽ tiếp tục được đẩy mạnh trong thời gian tới, qua đó nâng cao hơn nữa hiệu quả huy động và sử dụng nguồn lực cho phát triển bền vững.