Đa dạng hàng hóa chứng khoán mở lối dòng vốn dài hạn

Mở rộng và nâng chất “hàng hóa” là điều kiện để thị trường chứng khoán trở thành kênh dẫn vốn chủ lực cho nền kinh tế. Ảnh minh họa.

“Giỏ hàng” hạn chế và khoảng trống hàng hóa quy mô lớn

Thống kê cho thấy, thị trường chứng khoán Việt Nam hiện có hơn 1,1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động nhưng chỉ khoảng 1.600 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch, tương đương 0,14%. Tỷ lệ này cho thấy quy mô hàng hóa trên thị trường vẫn còn rất khiêm tốn so với nền kinh tế.

Theo ông Thomas Nguyễn, Giám đốc thị trường nước ngoài, Công ty Chứng khoán SSI, một trong những điểm nghẽn lớn trong việc hút vốn ngoại là sự thiếu vắng các doanh nghiệp thuộc nhóm ngành mới, đặc biệt là công nghệ. Ông Thomas Nguyễn cho rằng, Việt Nam đang có nền kinh tế số phát triển nhanh, song số lượng doanh nghiệp công nghệ niêm yết còn rất ít, trong khi đây lại là nhóm ngành được các quỹ ngoại đặc biệt quan tâm khi phân bổ vốn dài hạn .

Bên cạnh đó, sự lệch pha trong cơ cấu ngành cũng làm suy giảm sức hấp dẫn của thị trường. Nhóm tài chính - bất động sản hiện chiếm khoảng 60% vốn hóa VN-Index, trong khi công nghệ chỉ khoảng 3%. So với các chỉ số lớn như S&P 500 hay MSCI World, nơi công nghệ chiếm từ 25-30%, thì sự chênh lệch này cho thấy thị trường Việt Nam chưa phản ánh đầy đủ cấu trúc nền kinh tế hiện đại.

Khoảng trống hàng hóa còn thể hiện rõ ở khu vực FDI. Dù vốn FDI năm 2025 đạt trên 38 tỷ USD và đóng góp hơn 70% kim ngạch xuất nhập khẩu, số doanh nghiệp FDI niêm yết chỉ khoảng 10, tương đương 0,2%. Lý giải một phần nguyên nhân cho sự thiếu hụt này, ông Ryuji Taka, Trưởng phòng kinh doanh Công ty Chứng khoán Nhật Bản (JSI) nhận định, nhu cầu niêm yết của khối FDI là có thật, song rào cản lớn nằm ở sự khác biệt giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế, cùng với thủ tục chuyển đổi doanh nghiệp còn phức tạp.

"Thủ tục chuyển đổi loại hình doanh nghiệp phức tạp cũng là nút thắt khiến các tập đoàn ngoại e dè, chưa sẵn sàng tham gia thị trường vốn trong nước", chuyên gia đến từ Nhật Bản nói.

Không chỉ thiếu về cơ cấu ngành, quy mô doanh nghiệp niêm yết cũng là vấn đề đáng lưu ý. Số doanh nghiệp có vốn hóa trên một tỷ USD chỉ chiếm khoảng 5%, khiến thị trường thiếu các tài sản đầu tư quy mô lớn, yếu tố quan trọng để thu hút các quỹ toàn cầu.

Cần cú hích chính sách để nâng chất và mở rộng “hàng hóa”

Sự thiếu hụt hàng hóa không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở cấu trúc và chất lượng. Ông Lưu Chí Kháng, Trưởng phòng Tự doanh của Công ty Chứng khoán Kiến thiết cho rằng, với các quỹ đầu tư tổ chức, đặc biệt là quỹ ETF hay quỹ hưu trí, tiêu chí hàng đầu khi phân bổ vốn là khả năng đa dạng hóa theo ngành nghề. Khi thị trường thiếu các nhóm ngành trọng điểm hoặc thiếu doanh nghiệp đủ tiêu chuẩn, sức hấp dẫn sẽ suy giảm đáng kể trong mắt nhà đầu tư ngoại.

Ông Kháng nhấn mạnh, nhà đầu tư tổ chức luôn ưu tiên khả năng đa dạng hóa danh mục. Khi thị trường thiếu các ngành trọng điểm hoặc thiếu doanh nghiệp đủ tiêu chuẩn, khả năng phân bổ vốn sẽ bị hạn chế, từ đó làm giảm sức hấp dẫn chung của thị trường .

Nhìn ở góc độ vốn, ông Nguyễn Văn Thuân, Chủ tịch FiinGroup cho biết, năm 2025 ghi nhận mức huy động vốn qua IPO đạt trên 150.000 tỷ đồng, là mức cao kỷ lục. Tuy nhiên, nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế vẫn rất lớn, do đó cần tiếp tục duy trì và mở rộng làn sóng này, đồng thời phát triển mạnh thị trường trái phiếu doanh nghiệp để bổ sung nguồn cung cho thị trường vốn .

Đối với nhóm doanh nghiệp công nghệ, rào cản lớn nhất hiện nay là điều kiện niêm yết chưa phù hợp với đặc thù ngành, đặc biệt là yêu cầu về lợi nhuận trong khi nhiều doanh nghiệp chấp nhận lỗ giai đoạn đầu để mở rộng. Ngoài ra, mức định giá trên thị trường Việt Nam (P/E khoảng 13–15 lần) cũng chưa đủ hấp dẫn so với kỳ vọng của các doanh nghiệp tăng trưởng cao.

Với khối FDI, các chuyên gia kiến nghị cần hoàn thiện khung pháp lý theo hướng tiệm cận chuẩn mực quốc tế, đơn giản hóa thủ tục và có cơ chế khuyến khích rõ ràng để thu hút các doanh nghiệp lớn niêm yết. Đồng thời, việc nới room ngoại và cải thiện tính minh bạch cũng là yếu tố quan trọng để thu hút dòng vốn.

Trong bối cảnh mục tiêu vốn hóa thị trường đạt khoảng 120% GDP vào năm 2030 và nhu cầu vốn toàn xã hội lên tới 38,5 triệu tỷ đồng, việc đa dạng hóa hàng hóa trở thành yêu cầu cấp thiết. Không chỉ giúp nâng cao khả năng huy động vốn, đây còn là điều kiện để thị trường chứng khoán Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực quốc tế và thu hút dòng vốn dài hạn bền vững.

Như nhận định của các chuyên gia, khi những “mảnh ghép còn thiếu” về hàng hóa được bổ sung, từ công nghệ, FDI đến các doanh nghiệp quy mô lớn, thị trường chứng khoán mới có thể trở thành kênh dẫn vốn hiệu quả, phản ánh đầy đủ sức khỏe và tiềm năng của nền kinh tế.