Kỷ niệm 70 năm ngày thành lập, ngành Dự trữ Nhà nước tiếp nối truyền thống đầy tự hào, vững vàng mở ra một chương mới: nâng tầm dự trữ chiến lược, khơi thông thể chế, hiện đại hóa hạ tầng nhằm khẳng định vị thế và xây dựng nền tảng tự chủ chiến lược cho đất nước trong bối cảnh mới.
Từ sự gian khó ngày đầu độc lập
Lật lại những trang sử của đất nước những năm 1945 - 1946, khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa mới khai sinh đã phải đối mặt với muôn vàn thử thách hiểm nghèo từ giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm. Giữa lúc chồng chất gian khó ấy, phải xoay sở thế nào, lấy đâu ra tiền bạc, lương thực để cứu đói, thực sự là thách thức vô cùng lớn với chính quyền non trẻ.
Cũng chính trong bối cảnh ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cho thấy tư duy và tầm nhìn chiến lược về dự trữ quốc gia. Dự trữ, dự phòng được Bác thực hiện bằng hình thức vô cùng giản dị, song đầy sâu sắc, nhân văn; đó là nhịn ăn để dành, để chia sẻ với người nghèo, người đói.
Người đã kêu gọi và cũng làm gương thực hiện trước: Cứ 10 ngày nhịn ăn một bữa, mỗi tháng nhịn 3 bữa, đem gạo đó (mỗi bữa 1 bơ) để cứu dân nghèo. Như vậy thì những người nghèo sẽ có bữa rau, bữa cháo để chờ mùa lúa năm sau, khỏi đến nỗi chết đói.
 |
| Hũ gạo kháng chiến và Hũ gạo nuôi quân trưng bày tại Phòng truyền thống Bộ Tài chính (hình ảnh tư liệu từ Cục Dự trữ Nhà nước). |
Từ lời kêu gọi rất đỗi giản dị, đầy tình thương ấy, phong trào “Hũ gạo cứu đói” được ra đời. Cùng với phong trào “Tuần lễ vàng”, “Hũ gạo cứu đói” đã đưa đất nước đã vượt qua giai đoạn khó khăn. “Cách mạng đã chiến thắng nạn đói. Thực là một kỳ công của chế độ dân chủ”, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Võ Nguyên Giáp tuyên bố trong diễn văn kỷ niệm một năm Quốc khánh, ngày 2/9/1946.
Vạn sự khởi đầu nan, nhưng chính quyền cách mạng non trẻ đã đứng vững trước những con sóng dữ đầu tiên. Cũng từ đây, bài học về “tích cốc phòng cơ”, về dự trữ quốc gia đã được đặt những nền móng đầu tiên.
Giặc đói đã tạm qua, nhưng giặc ngoại xâm vẫn còn đó. Bài học về “tích cốc phòng cơ” tiếp tục được phát huy để đưa đất nước qua giai đoạn chiến tranh khốc liệt. Toàn quốc kháng chiến, Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi lập “Hũ gạo nuôi quân”, một lần nữa huy động nguồn dự trữ lương thực từ toàn dân để có nguồn lực đánh giặc ngoại xâm.
Cuối năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ đạo đồng chí Nguyễn Lương Bằng, Ủy viên Trung ương Đảng bắt tay xây dựng kho dự trữ lương thực ở Đế Rào và các kho muối dự trữ ở chiến khu Việt Bắc. Câu hỏi được Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt ra là: Nếu chiến sự xảy ra có đủ gạo cho bộ đội ăn không?; đồng thời, Người cũng nhắc nhở rằng: “Sẽ có những lúc muối quý hơn vàng”.
Từ chỉ thị của Bác, đồng chí Nguyễn Lương Bằng đã chỉ đạo mua, vận chuyển 20.000 tấn muối, từ Diêm Điền, Văn Lý… lên các kho dự trữ ở chiến khu Việt Bắc. Cùng với đó, hàng vạn tấn gạo muối, hàng triệu mét vải, hàng ngàn bao tải bông và nhiều tấn sợi đã được Cục Hậu cần, Quân nhu (Bộ Quốc phòng) và lực lượng dân công hỏa tuyến vận chuyển lên khu căn cứ.
Cứ như vậy, từng chút một, nguồn lực dự trữ được huy động từ toàn dân, những kho lương đơn sơ giữa rừng núi nhưng đã tạo nguồn lực vô cùng lớn, góp phần làm nên một chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” năm 1954.
Kháng chiến chống Pháp thắng lợi, đất nước bước sang giai đoạn mới nhưng bài học trong những ngày gian khó chưa bao giờ phai nhạt; tích cốc phòng cơ chưa bao giờ là thừa. Tháng 9/1955, Quốc hội khoá I nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà họp. Tại đây, một trong những quyết sách cấp bách được ban hành là: “Phải xây dựng được một lực lượng dự trữ hùng hậu để ứng phó với mọi tình huống bất trắc xảy ra”.
Cụ thể hóa nghị quyết của Quốc hội, ngày 13/1/1956, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 663/TTg, về tổ chức lực lượng dự trữ vật tư của Nhà nước. Đồng thời, quy định 27 loại hàng hóa thiết yếu và giao cho các bộ, ngành dự trữ; ước tính tổng mức dự trữ là gần 50 tỷ đồng theo thời giá khi đó.
| Ngày 6/8/2010, Thủ tướng Chính phủ có Quyết định số 1371/QĐ-TTg lấy ngày 7 tháng 8 hàng năm là “Ngày Truyền thống của ngành Dự trữ Nhà nước”. |
Xuất phát từ yêu cầu đặt ra từ thực tiễn, ngày 7/8/1956, Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định số 997/TTg về việc thành lập Cục Quản lý dự trữ vật tư Nhà nước, trực thuộc Thủ tướng Chính phủ. Đây là một dấu mốc quan trọng, đánh dấu sự ra đời chính thức của ngành Dự trữ Nhà nước.
 |
| Nghị định số 997/TTg ngày 7/8/1956 của Thủ tướng Chính phủ (hình ảnh tư liệu từ Cục Dự trữ Nhà nước) |
Giữa khói lửa, sẵn sàng cho tiền tuyến
Tháng 10/1961, đáp ứng yêu cầu cấp bách của giai đoạn lịch sử mới, khi miền Bắc bước vào thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội và yêu cầu chi viện cho cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, Cục Quản lý dự trữ vật tư Nhà nước chính thức được chuyển từ Phủ Thủ tướng về trực thuộc Tổng cục Vật tư (sau này là Bộ Vật tư).
Sự thay đổi về mặt tổ chức này không đơn thuần là thay đổi về hành chính; đây là bước chuẩn bị nhằm tối ưu hóa nguồn lực dự trữ quốc gia trước những thử thách khốc liệt của cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân của đế quốc Mỹ. Toàn bộ hệ thống kho tàng của ngành buộc phải thực hiện bố trí theo phương châm “phân tán, sơ tán”.
Chính trong những năm tháng mưa bom, bão đạn ấy, nhiệm vụ của ngành Dự trữ mang tính sống còn. Cán bộ làm công tác dự trữ quốc gia đã cùng nhân dân các địa phương chiến đấu hy sinh để bảo vệ tài sản dự trữ quốc gia được an toàn, đảm bảo phục vụ cho sản xuất, chiến đấu của quân và dân ta. Từ các kho hàng, những đoàn xe đã mang theo nguồn lực dự trữ quốc gia hướng về chiến trường, góp phần làm nên đại thắng mùa Xuân năm 1975, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Như vậy, nhìn lại lịch sử, có thể thấy, ngành Dự trữ Nhà nước đã được ra đời, hình thành và đi qua những giai đoạn khó khăn nhất của đất nước. Dự trữ quốc gia được khơi nguồn từ phong trào “Hũ gạo cứu đói”, “Tuần lễ vàng” – nơi mỗi người dân nhường cơm sẻ áo, đóng góp từng đồng vốn, từng hạt gạo để chắt chiu cho nền độc lập non trẻ.
Chính từ lòng dân, những viên gạch đầu tiên đã đặt nền móng cho nguồn lực dự trữ quốc gia. Dự trữ lúc bấy giờ chưa phải là những kho tàng kiên cố, chưa có công nghệ bảo quản bài bản. Dự trữ nhà nước được hình thành từ chính những ngôi nhà nhỏ bé của người dân, được hun đúc bằng tình yêu nước và tinh thần đại đoàn kết dân tộc. Câu nói “Sẽ có những lúc muối quý hơn vàng” của Chủ tịch Hồ Chí Minh như một lời kết tinh vô cùng sâu sắc, là kim chỉ nam về dự trữ quốc gia.
| Ở thời điểm cuối năm 1959, tổng trị giá hàng hoá dự trữ quốc gia tồn kho tăng 300% so với năm 1956, các kho dự trữ phân bố trên địa bàn 12 tỉnh ở miền Bắc. Giai đoạn 1956 - 1960, Chính phủ đã xuất 160.000 tấn lương thực dự trữ quốc gia để đưa vào cân đối lương thực cho nhân dân các thành phố, cán bộ Nhà nước, quân đội, cứu đói cho dân và cung cấp thóc giống cho sản xuất nông nghiệp; hàng vạn tấn kim khí, xi măng, hoá chất, thuốc tân dược, hàng ngàn thiết bị, săm lốp dự trữ quốc gia… được cung cấp cho quân đội và cho các công trình trọng điểm ở miền Bắc khi đó, như: Xây dựng Nhà máy đường Vạn Điểm, đường sắt Đông Anh - Thái Nguyên, các công trình thuỷ lợi… Đây chỉ là một vài con số - lát cắt ở một thời điểm nhất định, nhưng đã phần nào phản ánh nguồn lực dự trữ của đất nước trong giai đoạn khó khăn nhất. Theo tiến trình lịch sử của đất nước, qua những năm tháng gian khó chiến tranh, ngành Dự trữ Nhà nước tiếp tục giữ vai trò chiến lược, là nguồn lực quan trọng để toàn quân, toàn dân kháng chiến chống Mỹ thắng lợi và bước vào con đường xây dựng đất nước từ năm 1975 đến nay. |
