“Hộ chiếu xanh” mở đường cho thực phẩm Việt

Doanh nghiệp ngành thực phẩm đang dần thay đổi đáp ứng yêu cầu thị trường. Ảnh: T.H

Áp lực tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe

Thông tin tại hội thảo “Hộ chiếu xanh cho thực phẩm Việt - Lộ trình đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và mở rộng xuất khẩu cho doanh nghiệp F&B” do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp tổ chức ngày 10/4/2026 cho thấy, năm 2026 đang đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ của thương mại toàn cầu, khi các tiêu chuẩn xanh, minh bạch và trách nhiệm trở thành yêu cầu bắt buộc.

Theo bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC, doanh nghiệp ngành thực phẩm và đồ uống (F&B) hiện phải đối mặt với ba sức ép lớn. Thứ nhất là sự thay đổi hành vi tiêu dùng khi ngày càng nhiều khách hàng ưu tiên sản phẩm thân thiện môi trường và sẵn sàng chi trả cao hơn. Thứ hai là yêu cầu từ các hệ thống phân phối quốc tế, vốn đã tích hợp tiêu chí phát triển bền vững vào quy trình lựa chọn nhà cung cấp. Thứ ba là các quy định pháp lý ngày càng chặt chẽ về truy xuất nguồn gốc, kiểm soát phát thải và trách nhiệm xã hội.

Ở các thị trường trọng điểm như EU, Mỹ hay Nhật Bản, tiêu dùng xanh không còn là xu hướng mà đã trở thành chuẩn mực. Người tiêu dùng đòi hỏi cao hơn về tính minh bạch, an toàn và trách nhiệm môi trường của sản phẩm. Điều này tạo ra áp lực xuyên suốt chuỗi cung ứng, buộc nhà sản xuất phải thay đổi phương thức vận hành.

Đáng chú ý, các chính sách như Thỏa thuận xanh châu Âu, chiến lược “từ nông trại đến bàn ăn” hay quy định chống phá rừng (EUDR) đang hình thành những hàng rào kỹ thuật mới. Không chỉ dừng ở yêu cầu chất lượng sản phẩm, các quy định này còn mở rộng sang tiêu chí về dấu chân carbon (tổng lượng khí nhà kính được tạo ra bởi các hành động của con người) điều kiện lao động và trách nhiệm xã hội.

Ông Hoàng Văn Việt, Chủ tịch Cộng đồng doanh nhân trí thức Toàn cầu nhận định, tiêu dùng thực phẩm đang chuyển từ “ăn ngon” sang “ăn an toàn” và cao hơn là “ăn có trách nhiệm”. Do đó, xanh hóa không phải là lựa chọn mà là xu thế tất yếu.

Xây dựng “hộ chiếu xanh” để nâng giá trị xuất khẩu

Theo các chuyên gia, thách thức lớn của doanh nghiệp Việt không nằm ở năng lực sản xuất mà ở việc thiếu hệ thống tiêu chuẩn và minh bạch thông tin - yếu tố được ví như “hộ chiếu” để hàng hóa bước vào thị trường quốc tế.

Ông Hoàng Văn Việt, Chủ tịch Cộng đồng doanh nhân trí thức Toàn cầu chia sẻ tại hội thảo.

Ông Hoàng Văn Việt cho rằng, doanh nghiệp Việt không thiếu sản phẩm hay cơ hội, nhưng thiếu “ngôn ngữ chung” với thị trường toàn cầu. Trong bối cảnh đó, các chứng nhận quốc tế đóng vai trò như một hệ thống niềm tin, giúp sản phẩm được công nhận và gia tăng giá trị.

Thực tế, các tập đoàn bán lẻ và nhà nhập khẩu quốc tế hiện đã sử dụng tiêu chuẩn bền vững như một “bộ lọc” bắt buộc. Chỉ những sản phẩm đáp ứng yêu cầu về môi trường, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội mới có cơ hội tiếp cận thị trường.

Bà Liney Weishappel, Tổng Giám đốc AllMadeViet nhấn mạnh, để tham gia vào các thị trường giá trị cao, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống sản xuất dựa trên bốn trụ cột: đảm bảo an toàn chất lượng, minh bạch truy xuất nguồn gốc, quản lý môi trường và tuân thủ đạo đức xã hội.

Các chuyên gia cũng lưu ý rằng, chuyển đổi xanh không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là thay đổi tư duy. Doanh nghiệp cần rời bỏ cách tiếp cận ngắn hạn dựa vào giá rẻ, chuyển sang xây dựng giá trị dài hạn dựa trên uy tín và sự minh bạch.

Bên cạnh đó, việc tham gia vào hệ sinh thái xúc tiến thương mại, tận dụng sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý và các tổ chức quốc tế sẽ giúp doanh nghiệp kết nối hiệu quả hơn với thị trường, biến nỗ lực “xanh hóa” thành các hợp đồng xuất khẩu cụ thể.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang tái định hình theo hướng bền vững, “hộ chiếu xanh” không chỉ là điều kiện để vượt qua rào cản kỹ thuật mà còn là cơ hội để thực phẩm Việt nâng cao giá trị và khẳng định vị thế. Nếu tận dụng tốt lộ trình này, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể chuyển mình từ nhà cung cấp chi phí thấp thành đối tác đáng tin cậy trong chuỗi cung ứng toàn cầu.